Lütfi Simavi

İsmail Lütfi Simavi Bey (d. 1862, İstanbul - ö. 8 Mayıs 1933, İstanbul), V. Mehmed Reşad ve VI. Mehmed Vahideddin dönemlerinde 29 Nisan 1909 - 28 Eylül 1912 ve Temmuz 1918 - 31 Mart 1919 arasında iki dönem başmâbeyncilik yapmış Osmanlı bürokratıdır.^{[1]SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022.}

Hayatı

1862 yılında Sultan Abdülmecid dönemi vezirlerinden olan Simavizâde Mirliva Süleyman Paşa'nın ikinci oğlu olarak dünyaya gelmiştir.^{[2]ABACI GEZER, Müslimen, Peşte’de Osmanlı Şehbenderliğinin Kuruluşu ve Peşte Şehbenderleri, CTAD, Yıl 21, Sayı 42 (Bahar 2025), s. 300-301.}

Lütfi Simavi'nin ağabeyi olan Hamdi Simavi Bey, ünlü gazeteci Sedat Simavi'nin babasıdır. Sedat Simavi, babası Hamdi Bey vefat ettikten sonra bir dönem amcası olan Lütfi Simavi'nin yanında yaşamıştır.^{[3]Sedat (Süleyman) Simavi.} Aynı zamanda Lütfi Simavi'nin Şükrü Paşa adında, Meclis-i Âyan üyeliği yapmış ve 1919'da vefat etmiş bir de kardeşi vardır.^{[4]SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022, s. 8.}

Lütfi Simavi ilk eğitimini Üsküdar Kısıklı'da Sıbyan Mektebi'nde, orta eğitimini Üsküdar Paşakapısı'nda bir rüştiyede sürdürmüştür. Daha sonra mülkiye idadî mektebinde lise eğitimini, Cebel-i Lübnan'da bir Fransız Lazarist papaz mektebinde Fransızca okuyarak ise yüksek eğitimini tamamlamıştır. Son derece iyi kullandığı Fransızcasını burada aldığı Fransızca eğitimine borçludur.^{[5]SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022, s. 9.}

Bürokrasi yaşamına 1879 civarında Hariciye Nezareti'ne (Günümüzde Dışişleri Bakanlığı) girerek başlamış, burada uzun süre çalıştıktan sonra Peşte Konsolosluğunda çalışmaya başlamış ve uzun sürecek diplomatik yaşamının temelleri burada atılmıştır. Bu görevden sonra Bükreş; Çetine, Roma, Liverpool, Tahran ve St. Petersburg şehirlerindeki çeşitli Osmanlı diplomatik misyonlarında kâtiplik, müsteşarlık, başkâtiplik gibi görevler almıştır. Son olarak Barcelona Başkonsolosluğu ve Peşte Başkonsolosluğu yaptıktan sonra II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte önce Hariciye Nezareti'nde müdürlük yapmış daha sonra ise adâb-ı muaşeret, prosedürler ve yabancı dillere hâkimliğinden dolayı 29 Nisan 1909'da V. Mehmed Reşad'ın Başmâbeynciliğine tayin edilmiştir.^{[6]SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022, ss 9-12.}

Hatıralarında bu görevi "saray adamı değilim" diyerek istemeyerek kabul ettiğini belirten Lütfi Simavi, her şeye rağmen 28 Eylül 1912'ye kadar başmâbeyncilikte kalmış ve Eylül 1912'de "Önümüzde büyük ve kötü gelişmeler olacağa benziyor. Bunları önlemek elimden gelmeyeceğine göre en iyi şey onlara tanık olmadan buradan ayrılmak" diyerek görevinden istifa etmiştir. Daha sonra 1918'de yeni padişah VI. Mehmed Vahideddin tahta geçtiğinde kendisine yine başmâbeyncilik görevi teklif edilmiş, "yeni padişaha saygısızlık olmaması için" yine istemeyerek de olsa bu görevi de kabul etmiştir. Başmâbeyncilikteki ikinci döneminde 8 ay kaldıktan sonra görevden alınmış, kendisi görevden alınmasını Dâmad Ferid Paşa ile sık sık yaşadığı tartışmalara bağlamıştır.^{[7]SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022, ss. 13-15.}

Son başmâbeyncilik görevinden sonra başka kritik bir görev üstlenmeyen Lütfi Simavi, 20 Temmuz 1922'de emekliliğe sevk edilmiştir. Cumhuriyet döneminde de herhangi bir görev üstlenmemiş, 8 Mayıs 1933'te geçirdiği kalp krizi sonucu vefât ederek 9 Mayıs'te Teşvikiye Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Feriköy Mezarlığı'nda defnedilmiştir.^{[8]Lütfi Simâvî. Timaş Yayınları.}

Kişiliği hakkında yorumlar

İlk yurt dışı görev yeri olan Peşte Konsolosluğunda görev yaptığı sırada dönemin Peşte Başkonsolosu olan Mehmed Feridun Bey, onun hakkında "İyi ahlakı ve liyakatiyle öne çıkıp vazifeleri hakkıyla yapabilecek vasıflara sahiptir." şeklinde rapor vermiştir.^{[5]SİMAVİ, Lütfi, Sultan Reşad ve Sultan Vahideddin Döneminde Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, Mart 2022, s. 9.}

Kendisinin yakın dostlarından olan ve başmâbeynciliği sırasında da başkâtip olarak çalışma arkadaşlığını yapmış olan Halid Ziya Bey (Uşaklıgil) onun hakkında: "Onun görüş ve mantığında isabet, hislerinde saflık vardı.^{[9]UŞAKLIGİL, Halid Ziya, Saray ve Ötesi, 1965, s. 14.} Pek metin, pek dürüst bir ahlaka sahip ve her şeyin usulüne uygun cereyan etmesine istekli olduğundan doğru olmayan işlere karşı hemen püsküren bir isyan hamlesini zabtedemeyen bir karakteri vardı." yorumunu yapmaktadır.^{[10]UŞAKLIGİL, Halid Ziya, Saray ve Ötesi, 1965, s. 214.}