Kurtdereli Mehmet Pehlivan

Kurtdereli Mehmet Pehlivan (1864, Tırnovo - 11 Nisan 1939, Balıkesir), Türk güreşçidir. Kurtdereli, Fransız kaynaklarda "Cour-Derelli" olarak geçmektedir.^{[1]1894 The Terrible Turk Yusuf Ismail. Mavi Boncuk Cornucopia of Ottomania and Turcomania, 10 Haziran 2004.[2]The Life and Death of the Terrible Turk. Warriors Dreams, 3 Şubat 2001, s. 18-30.[3]The Lion of the Punjab. Malik Imran Awan, 11 Haziran 2004.}

Yaşamı

Kurtdereli Mehmet, 1864 yılında, günümüzde Bulgaristan sınırları içinde bulunan -Türklerin yoğun olarak yaşadığı- Deliorman bölgesindeki Tırnova (bg: Велико Търново) vilayetinin Selvi kasabasına bağlı Bukriva (Çobanköy) -Bukriva'ya Balkan harpleri sonrasında, Mladen (Младен) ismi verilmiştir- köyünde doğdu.^{[4]Kurtdereli Mehmet Pehlivan Kimdir. Karesi Belediyesi.} Mehmet Pehlivan, 1,95 m boyunda ve 148 kg ağırlığında idi. 21 yaşında iken Koca Yusuf'un karşısına çıktı, övgüsünü kazandı. 93 Harbi'nden sonra Balıkesir'in Kurtdere köyünde hayatına devam etti. 1934'te Soyadı Kanunu'ndan sonra Baykurt soyadını almıştır. 1939 yılında, 75 yaşında Balıkesir'de öldü.^{[5]Bulgaristan Türkleri’nin Büyük Göçü ’89. Hiper Yayın.}

Güreş kariyeri

Dönemin meşhur pehlivanları Koca Yusuf, Adalı Halil, Kara Ahmed, Katrancı Mehmet Pehlivan, Karagöz Ali, Filiz Nurullah ve Hergeleci İbrahim ile güreşleri olmuştur. 1901 yılında Yıldız Sarayı'nda düzenlenen bir törende, Kara Ahmed, Adalı Halil, Molla İbrahim ve Ahmet Madaralı ile birlikte güreş sporunun ilerlemesindeki faydalı hizmetlerinden dolayı sanayi madalyası verildi.^{[6]II. Abdülhamid, Güreş ve Güreşçiler.} Ayrıca Kurtdereli'nin Kırkpınar başpehlivanlığı da bulunmaktadır.^{[7]Gul, Mehmet, et al. "Lost Tradition in Kirkpinar Oil Wrestling: Importance of Kispet and Ceremony of Kispet Wearing." International Journal of Wrestling Science 5.1 (2015): 52-55.}

Avrupa maçları

Kurtdereli Mehmet, 1899 yılında Paris Şehir Ödülü Turnuvası'na katıldı.^{[8]Güreş anılar kitabından; Cihan Şampiyonu Kurtdereli. Çanakkale Olay Gazetesi, 13 Nisan 2020.} Callmett, Pitejenski ve Dumas gibi ünlü güreşçileri yendi. Petrowa yenildi. Galibiyetler listesine Hint Gulan, Macar Caya, Rus Baradonow ve Alman Mülleri de ekledi.^{[9]İlk Spor Gazetesi. Gazi Üniversitesi, 15 Mayıs 2008.} 1911 yılında, 32 gecede toplam 43 müsabakaya çıktı. Sonrasında "Cihan şampiyonu" unvanı verildi.^{[10]Tanıdığım Pehlivanlar. Taha Toros Arşivi, earsiv.sehir.edu.tr.[11]Eski Spor ve Sporculara Dair. Taha Toros Arşivi, earsiv.sehir.edu.tr.} Yazar İsmail Habib Sevük, "Kurdderelinin Londra Menkıbeleri" adlı yazısında Mehmet Pehlivan'ın İngiltere maceralarını anlatmıştır.^{[12]Kurdderelinin Londra Menkıbeleri, “Türk Güreşi, Yeni İlâvelerden. Taha Toros Arşivi, earsiv.sehir.edu.tr.}

Kurtdereli ve Atatürk

Himaye-i Etfal Cemiyeti (Çocuk Esirgeme Kurumu), Ankara'da at yarışı alanında 1931 yılının 11, 12 ve 13 Kasım günlerinde, Türk pehlivanları arasında büyük bir yağlı güreş karşılaşması düzenlenmişti. Mustafa Kemal ve TBMM Başkanı Kâzım Özalp de güreşleri sonuna kadar izlemişti. Türkiye başpehlivanının seçileceği bu müsabakaya, Türkiye'nin her tarafından birçok tanınmış pehlivan gelmişti. Eski ve namdar pehlivanlar da bu karşılaşmanın hakemliğine seçilmişlerdi. Başhakem olarak, Kurtdereli Mehmet Pehlivan ve Suyolcu Mehmet Pehlivan en büyük yeri almışlardı.^{[13]"Atatürk ve Güreş". Erdem Dergisi, Eylül 1990, s. Cilt:6, Sayı: 18, s. 632-635.}

Kurtdereli bu güreşlerde başhakem olarak bulunurken, Anadolu Ajansı, Havacılık ve Spor, Hâkimiyet-i Milliye muhabirleriyle konuşmalar yaptı.

Avrupa'da, gençliğinde yaptığı güreşleri anlattı. İşte, bu görüşmeler sırasında Kurtdereli Mehmet Pehlivan bu başarılarının sırrını öğrenmek için kendisiyle konuşanlara, baştanbaşa mücadele ve başarılarla dolu geçmişini anlatırken, birbirini kovalayan büyük zaferlerinin sırrını şöyle açıklamıştı: Alıntı|....Güreşirken bütün Türk milletini arkamda hisseder ve onun şerefini korumak için her şeyi yapardım. Ve sanki bütün Türk milletinin kuvvetinin arkamdan dayandığını hissederdim. Prof. Dr. Afet İnan, Atatürk'le ilgili anılarında,^{[14]Atatürk'te Vatan Mefhumu ve Millet Sevgisi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Aralık 1949.} bu güreşleri bizzat güreş yapılan yere Atatürk'le birlikte gelerek izlediğini şöyle anlatmaktadır:^{[13]"Atatürk ve Güreş". Erdem Dergisi, Eylül 1990, s. Cilt:6, Sayı: 18, s. 632-635.}

"Anadolu Ajansı'nın sorduğu soruyla, Kurtdereli'nin o sözü söylemesinden sonra, Atatürk'e, hakem yerinde oturan yaşlı Kurtdereli'yi gösterdiler ve onun hakkında bazı şeyler söylediler. Bu sözler Atatürk'ün hislerinin en derin noktasına tesir etmiş ve bu hâl gözlerinden akan birkaç damla yaşla belirmişti. "Türklük ve Türklüğün şerefi, Atatürk'ün üzerine titrediği en mukaddes varlıktır. Atatürk güreşleri seyrederken bilhassa Kurtdereli Mehmet Pehlivan'dan gözlerini ayırmamıştır. O gün, Çankaya'ya döner dönmez eski başpehlivana bir mektup yazar ve bu mektubu bir armağanla birlikte Ali Kılıç ve Salih Bozok ile gece yarısı Kurtdereli'ye vermek üzere gönderir. Kurtdereli, Suyolcu Mehmet Pehlivan ile kaldığı "Zafer Oteli"nde uykudan kaldırılır. Atatürk'ün gönderdiği para armağanı (bin Türk Lirası) ile kendisine övgüleriyle dolu mektubunu Pehlivana verirler. Kurtdereli ummadığı ve beklemediği bu iltifattan dolayı ağlar ve dualar eder.

Atatürk'ün yazdığı ve Türk sporu için bir direktif niteliğinde olan bu mektup şöyledir:^{[4]Kurtdereli Mehmet Pehlivan Kimdir. Karesi Belediyesi.}

Atatürk'ün mektubuna eklediği armağan ise şuydu: "İş Bankası Umum Müdürlüğü'ne, Kurtdereli Mehmet Pehlivan'a bin Türk lirası. Bu para, birinci kanun (Aralık ayı) aylığımdan faiziyle kesilecektir."^{[4]Kurtdereli Mehmet Pehlivan Kimdir. Karesi Belediyesi.[15]Atatürk, Kurtdereli'ye 1000 Lira Vermişti. Akşam Gazetesi, 10 Kasım 1963.}

Kurtdereli ve Sultan II. Abdülhamid

Kurtdereli, kendisiyle konuşan bir gazete muhabirine şunları söylemiştir:^{[13]"Atatürk ve Güreş". Erdem Dergisi, Eylül 1990, s. Cilt:6, Sayı: 18, s. 632-635.[16]Kurtdereli Mehmet Pehlivan, Atatürk ve Sultan Abdülhamit. biyografi.net.}

"-İstibdat devrinde (Sultan II. Abdülhamid'in saltanat dönemi) Avrupa'ya gitmek için vapura bindiğim zaman Saray'dan bir mabeyinci gelip dedi ki:

"Zat-i Şahane'nin selamları var, Avrupa'da güreşirken tac ve tahtımın şerefini koruyarak güreş yapsın, buyurdular." Ben de kendisine dedim ki: "Zat-ı Şahane'nin tac ve tahtının olduğu kadar benim sırtımın da şerefi vardır!" Mabeyinci bir şey demeden gitti. Kendisine söylediğimi aynen Padişah'a söylemiş olacak ki, Avrupa'dan dönen pehlivanlara hediyeler ihsan verilmek âdet olduğu hâlde, avdetimde (dönüşümde) bana hiçbir şey verilmedi, fakat şu feleğin işine akıl sır erer mi? Bana dünyanın en büyük adamı, işte ömrümün son mükafatını verdi. Allah onu Türk milletine bağışlasın..."

Ödülleri

Kurtdereli Mehmet Pehlivan'ın nişan ve madalyaları arasında; II. Abdülhamid tarafından 1908'de verilen 4. dereceden Mecidi Nişanı Beratı ve 5 Aralık 1901'de ülkeye yararlığından dolayı verilen gümüş Sanayi Madalyası Beratı bulunmaktadır.^{[6]II. Abdülhamid, Güreş ve Güreşçiler.} V. Mehmed de Kurtdereli'ye güreşçiliğinden dolayı, 11 Aralık 1910'da Sanayi Madalyası Beratı vermiştir.^{[17]Kent Arşivi, Özel Belgeler. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi.} Kurtdereli'nin madalyaları ilk kez 2018 yılında bulunmuştur.^{[18]Kurtdereli Mehmet Pehlivana Padişahların Verdiği Madalyalar Bulundu. Milliyet Gazetesi, 9 Ağustos 2018.}

Geleneği

Kurtdere köyünde, her yıl Mehmet Pehlivan adına, Kırkpınar'dan sonra Türkiye'nin en büyük yağlı güreş turnuvası olan "Geleneksel Kurtdereli Yağlı Güreşleri" düzenlenmektedir.^{[19]60. Geleneksel Kurtdereli Yağlı Güreşleri başladı. Sabah Gazetesi, 3 Ağustos 2019.[20]60. Geleneksel Kurtdereli Yağlı Güreşleri sona erdi. Haberler.com, 4 Ağustos 2019.[21]Kurtdereli Mehmet. Balıkesir Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü.} Balıkesir'de adını taşıyan "Kurtdereli Kapalı Spor Salonu" ve Balıkesir Valiliği binasının yanında bir heykeli bulunmaktadır. Ayrıca 2014 yılında, Karesi Belediyesi, Kurtdereli Mehmet Pehlivan'ı anlatan bir çizgi film yayınlamıştır.^{[22]Kurtdereli Mehmet Pehlivan Çizgi Filmi. Karesi Belediyesi, 16 Ağustos 2014.}