Konya Tramvayı

Konya Tramvayı, Türkiye'nin Konya ilinde bulunan bir tramvaydır. Anadolu coğrafyasında hizmet veren ilk modern tramvay sistemi olup, ilk etabı 15 Nisan 1992'de açılmıştır.^[1]Tarihçe. Sistem günümüzde uzunluğa ve 42 istasyona sahiptir. Yapım ve proje aşamasında olan tramvay hatlarının tamamlanması ile tramvay sisteminin 81,95 km'ye ve 106 istasyona ulaşması planlanmaktadır.

Tarihçe

Osmanlı dönemi

1896'da demiryolu Konya'ya ulaşıp tren seferlerinin başlamasıyla şehirde sosyal ve ekonomik hayat hızla gelişti. İstanbul ve İzmir'deki atlı tramvay uygulamasından esinlenerek, Vali Ferit Paşa'nın girişimleriyle 1906'da Konya'da atlı tramvay seferleri başladı. Selanik'ten getirilen vagonlarla kurulan özel şirket, bu hattı işletmeye aldı. Konya'daki atlı tramvaylar, Türbe Önü ile tren istasyonu arasında yolcu taşımaya başladı. Güzergah, Mevlâna Dergâhı'nın kuzeyindeki Âmil Çelebi Konağı'ndan başlayıp, Aziziye Camii, İstanbul Caddesi ve Kayalıpark yakınlarından geçerek, Alâeddin Tepesi'ne ulaşırdı.^{[2]Serin, Sümeyye. At üstünden raylara Konya’nın ulaşım serüveni. 27 Ocak 2025.}

Atların bakımı ise o dönemde Muhacir Pazarı ve Sahibata Caddesi'ndeki büyük mağazaların ahırlarında yapılırdı. Vagonların, üzeri dantelli yazlık, saçla kapalı kışlık kısımları mevcuttu. Ancak tramvaylarda fren tertibatı bulunmadığı için, sık sık kazalar yaşanırdı.^{[2]Serin, Sümeyye. At üstünden raylara Konya’nın ulaşım serüveni. 27 Ocak 2025.}

Konya'daki ulaşım sorunlarına çözüm olarak, İzmir Elektrikli Tramvay Tesisi yapımcılarından Yusuf Mazhar, Yaruba Kapulu ve Alman Ogüst İztor, Konya Belediyesi'ne bir teklifte bulundu. Teklif, 99 yıllık bir imtiyaz karşılığında, Hükümet Binası yanına kurulacak bir elektrik santrali ile 30 km uzunluğunda bir elektrikli tramvay hattı inşaa etmeyi ve 20 km çapındaki bir alana elektrik dağıtımı yapmayı içeriyordu. Konya Belediyesi ve vilayetin olumlu görüşüyle proje, Ticaret ve Ziraat Nezareti ile Nafia Nezareti'ne sunuldu. Resmi süreç, Sadaret ve Şura-yı Devlet'in incelemelerinin ardından Meclis-i Vükela onayıyla devam etti. Proje, 1 Mart 1906 tarihinde Padişah II. Abdülhamid tarafından da onaylandı. Ancak, Konya'nın ilk elektrikli tramvay ve aydınlatma projesi olan bu girişim, onaylanmasından kısa bir süre sonra yüksek maliyetler gerekçe gösterilerek iptal edildi.^[1]Tarihçe.

Cumhuriyet dönemi

Atlı tramvay döneminin sona ermesinin ardından, Konya şehrinin büyümesi ve Selçuk Üniversitesi kampüsünün şehrin kuzeyinde, İstanbul yolunda kurulma planları yeni ulaşım çözümlerini zorunlu kıldı. Bu doğrultuda, 1983 yılında "Konya Kent İçi Ulaşım Planı Sentez ve Öneriler Raporu" hazırlandı ve aynı yıl Hafif Raylı Ulaşım Sistemi (HRS) kurulması amacıyla Devlet Planlama Teşkilatı'na (DPT) başvuruldu. Proje, 29 Mart 1985'teki ön etüt müracaatının ardından 3 Ekim 1985'te Yatırım Teşvik Belgesi aldı. Gerekli izinler sonrası, yurt dışından sağlanacak malzeme ve hizmetler için 6 Mayıs 1986'da sözleşme imzalandı. Projenin dış finansmanı, Alman Devlet Kuruluşu Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW) ile 9 Temmuz 1987'de imzalanan 38 Milyon DM tutarındaki kredi anlaşması ile güvence altına alındı. Konya Tramvayı'nın temeli, 13 Temmuz 1987'de dönemin başbakanı Turgut Özal tarafından hattın depo sahasında atıldı. Ayrıca, kredi koşulları gereği açılan müşavirlik ihalesini Alman Obermeyer – Rail Consult firması kazandı ve 23 Ekim 1987'de müşavirlik sözleşmesi imzalandı.^[1]Tarihçe.

Konya raylı sistem inşaatı devam ederken, Planlanan 16 adetlik filonun ilk tramvayı 25 Kasım 1988'de Almanya'nın Köln şehrinden getirildi. Sisteme ilk elektrik 15 Nisan 1992'de verilerek ilk test sürüşü gerçekleştirildi. Deneme seferleri ve vatman eğitimlerinin tamamlanmasının ardından, hattın ilk etabı olan 10,5 km'lik Alaaddin – Cumhuriyet bölümü 28 Eylül 1992'de işletmeye açıldı. Hattın ikinci etabı olan 8 km'lik Cumhuriyet – Selçuk Üniversitesi bölümü ise 19 Nisan 1996'da dönemin cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in katıldığı bir törenle hizmete girdi.^[1]Tarihçe. 2005 yılında Konya Büyükşehir Belediyesi ve Selçuk Üniversitesi arasında imzalanan protokol ile tramvay hattının Alaeddin Keykubat Kampüsü içinde hizmet vermesi için çalışmalara başlanıldı. Bu proje kapsamında tramvay hattı 3,5 km uzatılarak, toplamda 22 kilometrelik bir uzunluğa ulaştı.^{[2]Serin, Sümeyye. At üstünden raylara Konya’nın ulaşım serüveni. 27 Ocak 2025.} Tramvayın kampüs içinde hizmet vermesiyle birlikte Türkiye'de ilk defa bir üniversitenin kampüsü içerisine tramvay hizmeti verilmiş olundu.

Başlangıçta 16 vagonla hizmet veren sisteme, artan yoğun talebi karşılamak amacıyla 1995-96 yıllarında 25 adet ve 2001 yılında 26 adet ilave tramvay satın alındı. Filoyu oluşturan toplam 51 adet Duewag GT8 tramvay araçlarının tamamı, Köln Belediyesi ulaşım işletmelerinden (KVB) ikinci el olarak temin edilerek işletime devam edildi.^[1]Tarihçe.

Günümüz

Zaman içerisinde eskiyen, günümüz koşullarına uyum sağlayamayan ve değişen iklim şartlarına yetersiz kalan tramvay filosunu modernize etmek amacıyla 2012 yılında yeni araç alım ihalesi gerçekleştirildi. İhaleyi kazanan Çek firması Skoda ile 72 adet yeni tramvay aracı için alım sözleşmesi imzalandı.^{[3]Konya Son Model 60 Tramvaya Kavuşuyor. 4 Mart 2013.}

Mevcut tramvay hattının Karatay ilçesinde bulunan başta Mevlana Türbesi ve Adalet Sarayı'na kesintisiz ulaşımını sağlamak için 2013 yılında Alaaddin - Adliye tramvay projesinin temeli atılmıştır. Proje kapsamında Türkiye'de bir ilk olarak, Alaaddin'den başlayarak Mevlana Meydanı'na kadar katanersiz hat inşaa edilmiş olup, havai elektrik hatlarının ve direklerin yaratacağı görsel kirliliğin önüne geçilmiş ve Mevlana Türbesi çevresinde bulunan tarihi şehir merkezinin estetik silüeti korumuştur. Tramvay hattı inşaatı ile beraber eş zamanlı olarak mevcut kampüs hattında modernizasyon çalışmaları yapılarak 12 Eylül 2015'te hizmete açılmıştır.^{[4]Konya Alaaddin- Adliye Tramvay Hattı 12 Eylül'de açılacak! - 05-09-2015.}

T1 (Kampüs) hattınında bulunan Kültürpark istasyonu, hizmet verimliliğini arttırmak amacıyla kullanıma kapatıldı. İstasyonu kullanan yolcuların Zafer veya Belediye istasyonlarını kullanarak seyahat etmeleri sağlandı.^{[5]Sarıkulak, Asuman. AKOM duyurdu! Konya’daki o tramvay istasyonu kapatıldı. 30 Temmuz 2025.}

Adliye - Şehir Hastanesi - Stadyum tramvay projesi kapsamında inşaatı tamamlanan Adliye - Şehir Hastanesi etabı 9 Eylül 2026'da hizmete açılmıştır.^{[6]KONYA’NIN RAYLI SİSTEM AĞINI GÜÇLENDİRECEK ADLİYE-ŞEHİR HASTANESİ HATTI AÇILDI. 9 Eylül 2026.}

Tramvay hatları

Tramvay sistemi Alaaddin merkezli olarak bir koldan Otogar ve İstanbul Yolu üzerinden Selçuk Üniversitesi'ne, diğer koldan Mevlana, Aslanlı Kışla Caddesi güzergahından Şehir Hastanesi'ne kadar ulaşan toplamda 28,9 km'lik iki hatta faaliyet göstermektedir. İlerleyen zamanlarda bu tramvaylara entegre yeni hatların hizmet vermesi planlanmaktadır.

T1 (Alaaddin - Selçuk Üniversitesi) Tramvay Hattı

Konya'nın ilk tramvay hattıdır. Tramvay hattının ilk etabı olan 10,5 km'lik Alaaddin – Cumhuriyet bölümü 28 Eylül 1992'de işletmeye açıldı. Hattın ikinci etabı olan 8 km'lik Cumhuriyet – Kampüs bölümü ise 19 Nisan 1996'da hizmete girdi.^[1]Tarihçe. 2005 yılında Konya Büyükşehir Belediyesi ve Selçuk Üniversitesi arasında imzalanan protokol ile tramvay hattının 3,5 km uzatılarak kampüs içine girmesi için çalışmalara başlanıldı. Çalışmalar 2006-2007 akademik yılı başlangıcında tamamlanarak tramvay hattı kampüs içine hizmet vermeye başladı.^{[2]Serin, Sümeyye. At üstünden raylara Konya’nın ulaşım serüveni. 27 Ocak 2025.} Böylece hattın toplam uzunluğu 22 kilometreye ulaştı. Hat üzerinde Zafer ve Alaaddin istasyonlarından T2 (Şehir Hastanesi) tramvayına, Kunduracılar istasyonundan kısa bir yürüyüşle Selçuklu YHT Garı'na aktarma yapılabilir.

Bisiklet Tramvayı

Konya Büyükşehir Belediyesi, "Bisiklet Şehri Konya" vizyonu doğrultusunda Türkiye'de bir ilki gerçekleştirerek, Konya'da uzun yıllarca hizmet veren Duewag GT8 model tramvaylardan iki tanesinin yeniden dizayn edilmesi ile birlikte, Eylül 2020'de hizmet vermeye başlamıştır. Proje, şehirdeki yaygın bisiklet kullanımını toplu ulaşıma entegre etmeyi amaçlamaktadır. Yenilenen tramvay aracında, standart yolcu taşımacılığından çıkarılarak içerisine bisikletler için özel sabitleme aparatları ve duraklarda iniş ve binişi kolaylaştıran hidrolik rampalar eklenerek modernize edilmiştir. Bisiklet Tramvayı, T1 (Alaaddin - Selçuk Üniversitesi) hattında sadece belirli durak ve saatlerde hizmet vermekte olup sadece bisikleti olan yolcular Bisiklet Tramvayı'nı kullanabilmektedir.^{[7]BİSİKLET TRAMVAYI. 2 Ekim 2023.}

T2 (Alaaddin - Şehir Hastanesi) Tramvay Hattı

Mevcut tramvay hattının Karatay bölgesine hizmet vermesi amacıyla 2013'de temeli atılan hat, Türkiye'de bir ilk olarak Alaaddin ile Mevlana arasında katanersiz inşaa edilmiştir. Bununla birlikte havai elektrik hatlarının ve direklerin yaratacağı görsel kirliliğin önüne geçilmiş ve Mevlana Türbesi çevresinde bulunan tarihi şehir merkezinin estetik silüeti korunmuştur.^{[8]Alaaddin-Adliye Tramvay Hattı'nda Dünyanın En İleri Sistemi Uygulanıyor.[9]KATANERSİZ TRAMVAY PROJESİ. 27 Kasım 2023.} 9 Eylül 2026 tarihinde ise hat Adliye'den Şehir Hastanesi'ne uzatılmış ve doğrudan tramvay sistemi kullanılarak Şehir Hastanesi'ne erişim sağlanmıştır. Tramvay hattında Zafer ve Alaaddin istasyonlarında T1 (Kampüs) tramvayına aktarma yapılabilir.

Gelecekteki genişletmeler

Konya Büyükşehir Belediyesi, "2030 Ulaşım Master Planı" çerçevesinde raylı sistem ağını büyük ölçüde genişletmeyi hedeflemektedir. 2023 yılında KonyaRay banliyö projesinin başlaması ile şehirdeki yeni tramvay yatırımlarının önünü açmıştır. İnşaa halinde bir, proje halinde iki tramvay hattı projesi bulunmaktadır. Konya'nın mevcut 27,5 km'lik raylı sistem uzunluğu, yeni tramvay ve banliyö hatlarının eklenmesiyle 100 kilometrenin üzerine çıkarak çok daha kapsamlı bir ağa dönüşecektir.^{[10]KONYA’YA DEV YATIRIM - Haberler - T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı.[11]Instagram.}

T3 (Adliye - Şehir Hastanesi - Stadyum) Tramvay Hattı

Konya'nın en büyük yeni raylı sistem projelerinden biridir. Toplamda yaklaşık 20 km uzunluğa ve 23 istasyona sahip olacaktır. Proje iki etap halinde yürütülmektedir. Birinci etapta bulunan Adliye - Şehir Hastanesi - Yeni Sanayi arasındaki 10 km'lik kısım Konya Büyükşehir Belediyesi'nin öz kaynaklarıyla inşaa edilmektedir. Hattın ikinci etabında yer alan 10 km'lik Yeni Sanayi - Stadyum kısmı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından 7 Temmuz 2025'te temeli atılarak inşaa süreci başlamıştır. Proje üzerinde 3 yeni köprülü kavşak ve bir alt geçit yapılarak tramvay hattının kesintisiz bir şekilde hizmet vermesi planlanmaktadır. Hat; KonyaRay'a, T1 (Kampüs) tramvayına ve T4 (Barış Caddesi) tramvayına entegre olacaktır.

Hattın Adliye ile Şehir Hastanesi arasındaki 1,4 km'lik kısmı 9 Eylül 2026 tarihinde hizmete girmiş olup,^{[11]Instagram.} geriye kalan 20 km'lik kısmın ise 2027 yılınına kadar hizmeye alınması planlanmaktadır. Böylece Stadyum'dan sırasıyla Otogar, TÜYAP, Yeni Sanayi, Karatay Şehir Parkı, Şehir Hastanesi, Adliye, Mevlana ve Alaaddin'e kesintisiz erişim sağlanmış olacaktır.^{[11]Instagram.}

T4 (Fırat Caddesi - Barış Caddesi - Selçuklu YHT) Tramvay Hattı

13,85 km'ye ve 18 istasyona sahip olan hat, Konya Büyükşehir Belediyesi'nin öz kaynakları kullanılarak ihale edilecektir. 2026 yılında inşaatına başlanılması planlanmaktadır.

Tramvay hattı, üç etap halinde planlanmıştır. İlk etap, Beyhekim Sağlık Kampüsü'nden başlayarak sırasıyla Ahmet Yesevi Caddesi, Barış Caddesi, Güzeldere Caddesi, Gaziveren Caddesi ve Demirhan Caddesi güzergahını takip ederek Aydınlıkevler Kavşağı'nda bitecek şekilde planlanmış olup; ikinci etap Aydınlıkevler'den Selçuklu YHT Garı'na; üçüncü etap ise Beyhekim'den Fırat Caddesi'ne uzatılarak şehrin batısının raylı sisteme kavuşması planlanmaktadır. Ayrıca bu proje kapsamında Konya'da uzun yıllar hizmet vermiş eski model tramvay araçlarının yenilenerek bu hatta kullanılması planlanmaktadır. Hat; Yüksek Hızlı Tren'e, KonyaRay'a, T1 (Kampüs) tramvayına ve T3 (Adliye - Şehir Hastanesi - Stadyum) tramvayına entegre olacaktır.^{[11]Instagram.[12]BARIŞ CADDESİ TRAMVAY HATTI. 24 Temmuz 2023.}

Hattın 2028 yılı içerisinde açılması planlanmaktadır.

T5 (Selçuklu YHT - Fetih Caddesi - Fatih Işıklar) Ring Tramvay Hattı

19,4 km uzunluğa ve 25 istasyona sahip olan hat, Konya Büyükşehir Belediyesi'nin öz kaynakları kullanılarak projelendirilmiştir. 2026 yılı içerisinde ihalesi yapılıp inşaatına başlanılması planlanmaktadır. Tramvay hattı ilk başta Selçuklu YHT Garı - Fetih Caddesi - Dr. Ahmet Özcan Caddesi - Meram Belediyesi güzergahında projelendirilip, Konya'nın büyüme potansiyeli göz önüne alındığında projenin güzergahı Havzan - Beyşehir Caddesi - Sille Caddesi güzergahını takip edecek şekilde Selçuklu YHT Garı'nda bitecek bir ring tramvayına dönüştürülmüştür. Hat; Yüksek Hızlı Tren'e, KonyaRay'a, Konya metrosu'na ve T2 (Adliye) tramvayına entegre olacaktır.^{[11]Instagram.}

Hattın 2028 yılı içerisinde açılması planlanmaktadır.

Araç stoğu

Zaman içerisinde eskiyen, günümüz koşullarına uyum sağlayamayan ve değişen iklim şartlarına yetersiz kalan tramvay filosunu yenilemek amacıyla Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından, 2012 yılında yeni araç alım ihalesi gerçekleştirildi. İhaleyi kazanan Çek firması Škoda ile 72 adet yeni tramvay aracı için alım sözleşmesi imzaladı. Tramvaylar Konya'ya özel olarak üretilmiş olup, rengi vatandaşlar tarafından yeşil renk olarak seçilmiştir.^{[3]Konya Son Model 60 Tramvaya Kavuşuyor. 4 Mart 2013.}

Alınan tramvay araçlarının 60 adedi standart Škoda 28T modeli iken, 12 adet tramvay aracı ise tarihi bölgelerdeki katenersiz (havai hat olmayan) hatlarda çalışabilmesi için özel olarak batarya (akü) ile donatılan Škoda 28T2 modelidir. Bu araçlar, kataner (havai hat) bulunmayan güzergahta nano-lityum-titanyum pillerle donatılmış batarya sistemini kullanarak yaklaşık 3 km'lik bir sürüş imkanı sağlamakta olup, güzergahın geri kalanında ise bu batarya sarj edilmektedir.^{[9]KATANERSİZ TRAMVAY PROJESİ. 27 Kasım 2023.}

Tüm araçlar engelli erişimine uygun %100 alçak tabanlı ve yüksek yolcu kapasiteli olup, eski tramvay araçlarında bulunmayan tam donanımlı klima sistemleri ile yolcu konforunu ve taşıma kapasitesini önemli ölçüde artırmıştır.

Ömrünü tamamlayan 51 adet Duewag GT8 marka tramvayın 20 adedi Bosna Hersek'in Saraybosna şehrine hibe edilmiştir. Geriye kalan 31 adet tramvay aracı ise depoda beklemeye alınmıştır.

Depoda beklemeye alınan 31 araçtan iki adedi Bisiklet Tramvayı için yenilenmiş olup, bir araç ise Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından Kültürpark'ta büfe olarak kullanılmaktadır.

Geriye kalan araçların ise ihale aşamasında olan T4 (Barış Caddesi) tramvay hattında kullanılmak üzere kapsamlı bir modernizasyon sürecinden geçirilmesi planlanmaktadır. Böylece yeni araç alımından oluşabilecek mali yükten tasarruf edilmesi ve şehrin caddelerinde nostaljik bir hava yaratması amaçlanmaktadır.^{[13]Bayram, Şahin. Konya, devrim niteliğindeki çalışma için gün sayıyor. 20 Ekim 2025.}

Dış bağlantılar

• Resmî site