Kastamonu Vilayeti

Kastamonu Vilayeti, Osmanlı Devleti vilayetidir. 1864 yılında kabul edilen Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi ile Kastamonu Eyaletinin kaldırılmasıyla yine aynen Kastamonu idari merkezinde kurulmuştur. Vilayetin ilk valisi İşkodralı Mustafa Paşa'dır.^{[1]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 129.}

1903 yılı salnamesine göre Kastamonu Vilayeti

Kastamonu Vilayeti; doğuda Sivas ve Trabzon, güneybatıda Ankara ve Hüdavendigar, batısında İzmit Sancağı ve kuzeyinde Bahr-ı Siyah (Karadeniz) ile çevrilidir.^{[2]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 137.}

Kastamonu'daki Atabey Gazi Camisi şehrin bilinen en eski camisidir; bu caminin kapısı üzerinde altı yüz yetmiş iki tarihinde tamir edildiği yazdığına göre şehir bu tarihten çok daha önce Müslüman idaresi altına girmiştir.^{[2]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 137.}

Selçuklu Devletinin yıkılmaya yüz tuttuğu yıllarda Şemseddin Bey, ilân-ı istiklal ederek buranın Anadolu'nun diğer yerleri gibi bağımsız bir idare şekli almasını sağlamıştır.^{[2]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 137.}

Not: Günümüzde ilçe olan bazı yerler bu tarihte henüz köy olduğu için tabloda gözükmemektedir.

Mâbed-i İslâmiye

Kastamonu içinde 65 adet cami ve mescid-i şerif, bir namazgah mevcuttur. Nasrullah, Atabey, İsmail Bey, Topçuoğlu, Sinan Bey, Yakupağa camileri önemli camilerdendir.^{[3]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 140.}

Müessesesât-ı İlmiyye

Kastamonu'da toplam 10 kütüphane, 17 medrese bulunmaktadır. Hepsinde ulum-ı aliye eğitimi verilmektedir.^{[4]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 143.}

Gayrimüslim Mabed ve Mektepleri

Bir Rum ve Ermeni kilisesi vardır. Ayrıca erkekler ve kızlar için iki ayrı iki Rum ve bir Ermeni mektebi bulunmaktadır.^{[4]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 143.}

Resmi Binalar ve Müesseseler

Vali Enis Paşa (1897- 1906)^{[5]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 133.} ve II. Abdülhamid döneminden bir hükûmet dairesi, bir depo, iki cephanelik, iki kışla binaları mevcuttur. Erkekler ve kadınlar için iki ayrı hapishane, vilayet matbaası, karakol binası, telgrafhane, Frengi ve gureba hastaneleri, saat kulesi ve Kastamonu Kalesinden ibarettir.^{[4]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 143.}

Tarım Ürünleri

Üryani Eriği oldukça meşhurdur. Kabukları soyularak kurutulur ve her tarafa gönderilir. Üryan Eriğinden başka Misket Elması da meşhurdur. Buğday, Arpa, Siyez, Kernik, Yulaf, Fiy, Mısır, Kendir, Burçak, Nohut, Mercimek, Fasulye, Bakla, Sarımsak, Soğan, Lahana, Pancar, Şalgam üretilir. Faydalı olduğu bilinen ve bu bölgede yetişen patates ise az ekilmekte iken son yıllarda bunda da ilerleme görülmüştür.^{[6]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 146.}

Orman ve Orman Ürünleri

İmparatorluğun en zengin ormanları Kastamonu Vilayetindedir. Vilayetin genel alanı 5.200.000 cerib olup bu alanın dörtte biri ormanlarla kaplıdır. Ormanların birkaç bölümünden başka bütün ormanlar devlete aittir ve koruma altındadır.^{[6]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 146.}

Hayvancılık

Çankırı'da 5-10 deve yetiştirilmekle beraber vilayetin geri kalan yerlerinde deve yok gibidir. At, merkep, manda, sığır, keçi ve koyun yetiştirilir.^{[6]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 146.}

Sanayi ve Ticaret

Yatak çarşafları, yastık örtüleri, gömleklik ve yelken bezleri kaliteli olarak dokunmaktadır. Bakır imalatı da son derece gelişmiştir. Kastamonu'nun başlıca ticari ürünleri urgan, tiftik ve kendirdir.^{[7]Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil. (2012) a.g.e, syf. 148.}