Karmatîlerin Devrilmesi

Karmatîlerin Devrilmesi, Selçuklu ve Abbâsî destekli Uyunîlerin iktidardaki Karmatî devletine karşı silahlı bir ayaklanmasıydı. Abdullah bin Ali el-Uyunî olarak bilinen yerel bir şef, Abbasîler ve Selçuklu İmparatorluğu ile ittifak kurmuş^{[1]Bosworth, C. E.. New Islamic Dynasties. 11 Mart 2014, s. 41.} ve onların desteğiyle bir ayaklanma başlatmıştır. Daha güçlü yabancı güçlerin desteği sayesinde Uyunîler başarılı bir şekilde isyan ederek Doğu Arabistan'ı özgürleştirdi^{[2]Larsen, Curtis E.. Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society. 1983, s. 66.} ve bu da bölgedeki güç dinamiğini önemli ölçüde değiştirdi.

Arkaplan

Karmatîler, doğu Arap Yarımadası'nda gücünü tesis etmiş, Zerdüşt etkilerine sahip^{[3]Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions. 1999.} radikal bir İsmailî gruptu. Karmatîler Mekke'ye hacca giden kervanlara yaptıkları baskınlarla tanınmışlardır.^{[4]Halm, Heinz. Das Reich des Mahdi: Der Aufstieg der Fatimiden. 1991, s. 226.} Uyunîler, Beni Abdülkays kabilesinden gelen yerel bir Arap hanedanıydı. Hanedan reisi Abdullah bin Ali, Doğu Arabistan'daki Karmatî egemenliğiyle mücadele etmek için Selçuklular ve Abbasîlerden yardım istedi.

Ayaklanma

Ebu el-Behlül el-Avvam isyanı

Ebu el-Behlül el-Avvam Karmatî devletinin güvencecisiydi. Ebu el-Behlül daha sonra Bahreyn'de isyan etti ve kendisini adanın Emiri olarak taçlandırdı.^{[5]Al-Khalifa, Şeyh Abdullah bin Halid. Bahrain Through The Ages: The History. 17 Ekim 2014, s. 163.} Buna rağmen Katif'in yeni lideri Yahya bin Abbas'ı yenemedi ve ada kısa süre sonra tekrar onların kontrolüne geçti ve bu süreçte Ebu el-Behlül öldürüldü.^{[2]Larsen, Curtis E.. Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society. 1983, s. 66.}

Uyunî İsyanı

Abdullah bin Ali yönetimindeki Uyunîler, Selçuklu desteğiyle Karmatî yönetimine karşı ayaklandı. Kısa sürede Aval ve Kâtif'i fethederek yeni hükümdarı Yahya bin El-Ayaş'ı sürgüne gönderdi ve ardından Karmatîlerin kalesi Hüfuf'u işgal etti.^{[6]Larsen, Curtis E.. Holocene Land Use Variations on the Bahrain Islands. 1982, s. 81.} Selçuklu ve Uyunî kuvvetleri, Karmatî devletinin kontrolündeki son toprak parçasını da ele geçirmek için Hüfuf'a kadar ilerledi. Şehri yedi yıl boyunca kuşattılar, ta ki şehir ile Karmatî Devleti de onunla birlikte düşene ve Abdullah bin Ali'nin yönetimi altında Uyunîler Emirliği kurulana kadar.^{[2]Larsen, Curtis E.. Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society. 1983, s. 66.}^{[6]Larsen, Curtis E.. Holocene Land Use Variations on the Bahrain Islands. 1982, s. 81.}

Zekeriya bin Yahya İsyanı

Ayaş ailesi arasındaki iç çatışmalar nedeniyle durum daha sonra da istikrarlı olmadı. Aval hükümdarı Hasan bin Yahya ile kardeşi Zekeriya bin Yahya arasında düşmanlık vardı. Zekeriya, Aval'ı ilhak etmek ve Uyunîler Emirliği ile savaşmak isterken, kardeşi Hasan aileler arasındaki ilişkileri güçlendirmek istiyordu ve el-Uyunî'nin bir vassalıydı. Zekeriya, bakanının etkisiyle kardeşini öldürdü.^{[7]Bahreyn إقليم بلاد البحرين في ظل حكم الدويلات العربية تأليف محمد محمود خليل.} Ahsa'ya doğru yürümeye başladı ve yol üzerindeki köylere baskınlar düzenledi.

El-Uyunî, Zekeriya'nın ordusunun haberini aldı ve Nadire köyünde Zekeriya ile yüzleşmek için büyük bir ordu topladı.^{[8]Maktbah. الدولة العيونية في البحرين 1076 1238 عبدالرحمن بن مديرس المديرس.} Zekeriya ordusunun büyük bir bölümünü kaybedince Kâtif'e çekilmek zorunda kaldı ve oradan da Aval'a sürüldü. el-Uyunî'nin oğlu el-Fadl, Zekeriya'nın ordusundan geriye kalanları yok etmek için büyük bir donanma hazırladı. Zekeriya bunu duyunca Ukeyr'e kaçtı ve burada el-Uyunî'nin ordusu tarafından savaşla karşılandı, öldürüldü ve ordusu teslim oldu.^{[8]Maktbah. الدولة العيونية في البحرين 1076 1238 عبدالرحمن بن مديرس المديرس.}

Selçuklu-Uyunî çatışması

El-Uyunî ülkeyi birleştirdikten sonra emirliğindeki Selçuklu etkisini en aza indirmek istedi.^{[7]Bahreyn إقليم بلاد البحرين في ظل حكم الدويلات العربية تأليف محمد محمود خليل.} El-Uyunî'nin bir dost ateşi örneğinde Artuk Bey'in kardeşi Alpkuş'u önce hapse attırıp sonra öldürmesi (1077) nedeniyle Selçuklularla dış çatışmalarla karşı karşıya kaldı. Artuk Bey, Alpkuş'un Abdullah bin Ali tarafından öldürüldüğünü haber aldı. 2000 kişilik atlı kuvvetiyle hızlıca hareket edip Ahsa'yı kuşatsa da uzun süre geçmesi nedeniyle Abdullah'ın oğlu Ali'yi kardeşinin kanının diyeti olarak alarak Luristan'a geri çekildi.