Kalyoncu Kışlası

Kalyoncu Kışlası, İstanbul ilinin Beyoğlu ilçesindeki Bedrettin mahallesinde bulunan tarihi kışla.

Kasımpaşa Kışlası, Bahriye Kışlası, Kasımpaşa Kışla-i Hümayunu, İstanbul Kışlası, Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kışlası olarak da bilinir.^{[1]Kalyoncu Kışlası • Konumu, Fotoğrafları ve Hakkındaki Bilgiler • Kültür Envanteri. 25 Kasım 2021.[2]Sanat, Arkeoloji ve. Kasımpaşa’da Osmanlı’nın İlk Modern Kışlası Tamamen Yıkıldı.} 1782 yılında inşa edilen kışla, modern dönem Osmanlı askeri mimarisinin öncü binalarından biridir. Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından inşa edilmiştir. Yalnızca askeri amaçlı değil, başkentte kalyoncu neferlerinden kaynaklanan asayiş sorunlarına çare olması amacıyla da yapılmıştı.^{[1]Kalyoncu Kışlası • Konumu, Fotoğrafları ve Hakkındaki Bilgiler • Kültür Envanteri. 25 Kasım 2021.} Günümüzde, Beyoğlu Hükûmet Konağı olarak kullanılmaktadır.

Tarihi

Kalyoncuların disiplin altına alınması düşüncesi Cezayirli Gazi Hasan Paşa'nın kaptanıderyalığı döneminde ortaya çıkmıştır. Çeşme Deniz Savaşı'ndan sonra başlatılan deniz kuvvetlerinin teşkilat yapısı, eğitim sistemi ve personel düzeni üzerinde gerçekleştirilen reformlarla kalyoncu sayısı artırılmış, bunların barındırılması için büyük bir kışla yapılması planlanmıştır.^{[3]Zorlu, Tuncay. Osmanlı Denizciliğinde Modernizasyon Hamleleri – Derin Tarih.[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.}

Sultan I. Abdülhamid'in fermanıyla inşaat başlamıştır. Kışla için Haliç kıyısında, Tersane-i Amire yakınındaki İskele Meydanı seçilmiştir. Arazi denizin doldurulmasıyla elde edilmiş ve bina bu dolgu alan üzerine inşa edilmiştir. İnşaata 16 Nisan 1782 tarihinde başlanmıştır. Çeşme kitabesine göre inşaat aynı yıl tamamlanmıştır. Kışla, cami, mektep ve çeşmelerin masrafları Hasan Paşa'nın şahsi bütçesinden karşılanmıştır.^{[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.}

Kışla, kalyoncu teşkilatının kurumsallaşmasında önemli rol oynamıştır. Buna rağmen asayiş sorunları tamamen çözülememiştir. III. Selim döneminde burada ikamet edecek Kalyoncu Tüfekçileri sınıfı oluşturulmuştur. 1833'ten sonra kalyoncuların yerini eğitimli bahriye askerleri almaya başlamıştır. Kışla zaman zaman yaşlı ve yaralı kalyoncuların barınmasına da tahsis edilmiştir. Bazı dönemlerde savaş esirleri ve yabancı askerler de burada barındırılmıştır. 1884'te kışlanın bir bölümü Bahriye İtfaiye Taburu'na verilmiştir. 1913 yılında Bahriye Efrad-ı Cedide Mektebi olarak kullanılmaya başlanmıştır.^{[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.}

Cumhuriyet döneminde bina çeşitli deniz eğitim ve komutanlık kurumları tarafından kullanılmıştır. 1954'ten itibaren Boğazlar ve Marmara Deniz Kolordu Karargâhı olarak hizmet vermiştir. Daha sonra Kuzey Deniz Saha Komutanlığı tarafından kullanılmıştır. Deniz Kuvvetleri döneminde "İstanbul Kışlası" ve ardından "Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kışlası" adları kullanılmıştır.^{[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.} 2010'lu yıllarda yürütülen çalışmalar kapsamında kışla yapısı yeniden inşa edilmiştir. Günümüzde yapı Beyoğlu Hükûmet Konağı olarak kullanılmaktadır.^{[5]Beyoğlu Hükümet Konağı Yeni Yerine Taşınıyor. 27 Mayıs 2023.}

Mimari

Kalyoncu Kışlası, dikdörtgen planlı ve üç katlı olarak inşa edilmiştir.^{[2]Sanat, Arkeoloji ve. Kasımpaşa’da Osmanlı’nın İlk Modern Kışlası Tamamen Yıkıldı.[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.} Her cephesi yaklaşık 84 m uzunluğunda olan yapının merkezinde geniş bir iç avlu yer almaktadır. Kışlanın avluya bakan cepheleri koridorlarla çevrelenmiş, dış cephelerinde ise askerlerin barınması için düzenlenmiş odalar sıralanmıştır. İlk inşa edildiğinde toplam 160 odadan oluşan yapı^{[2]Sanat, Arkeoloji ve. Kasımpaşa’da Osmanlı’nın İlk Modern Kışlası Tamamen Yıkıldı.} yaklaşık 1.800 askeri barındırabilecek kapasiteye sahip olmakla birlikte, ihtiyaç halinde bu sayı 2.700'e kadar çıkabilmekteydi.^{[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.} Yapının tavanları, döşemeleri ve merdivenleri ahşaptan, diğer bölümleri ise kâgir olarak yapılmıştır. Kırma çatıyla örtülen kışlanın dört giriş kapısı bulunmaktaydı. Haliç'e bakan cephede Kasr-ı Hümayun, karşı cephede de Misafir Köşkü yer almaktaydı. Mermer sütunlar üzerine oturan bu köşklerin kubbeleri kurşunla kaplanmış, özellikle Kasr-ı Hümayun'un iç ve dış bölümleri çeşitli süslemelerle bezenmiştir. Yapının deniz cephesinde ayrıca bir güneş saati de bulunuyordu.^{[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.} Kışlanın merkezindeki avluda Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından yaptırılan bir cami yer almaktaydı. Caminin yanında bir sıbyan mektebi, çavuş koğuşları ve hapishane bulunuyordu. Tek şerefeli minaresi olan cami, köprülerle kışla binasına bağlanmıştı. Kışla kompleksinde ayrıca kuyular, bir sarnıç ve kalyoncu neferlerinin kullanımına yönelik mermer yıkama tekneleri de yer almaktaydı.^{[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.} Ortası avlulu planıyla kışla, Osmanlı askeri mimarisinin erken ve etkili örneklerinden biri olarak değerlendirilmiş ve sonraki dönemde inşa edilen bazı Osmanlı kışlalarına örnek teşkil ettiği belirtilmiştir.^{[4]Kasımpaşa Kalyoncu Kışlası. İstanbul Üniversitesi.}