III. Ahmed Kütüphanesi

III. Ahmed Kütüphanesi, diğer adlarıyla Enderun Kütüphanesi veya Kütüphane-i Enderûn-ı Hümâyun, İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nın üçüncü avlusunda, Arz Odası'nın arkasında yer alan saray kütüphanesi. Osmanlı saray teşkilatı içerisinde inşa edilen ilk bağımsız saray kütüphanesi olarak kabul edilmektedir.^{[1]Bilecik, Gülberk. Masraf Defterleri Işığında Topkapı Sarayı III. Ahmed (Enderun) Kütüphanesi. 2019, s. 1-12.[2]The Library Of Ahmed III: Topkapi's Exquisite Knowledge. 25 Ağustos 2025.}

Tarihi

Sultan III. Ahmed tarafından sarayda dağınık hâlde bulunan yazma eserleri bir araya toplamak amacıyla yaptırılmıştır. Kütüphane için, II. Selim döneminde Mimar Sinan tarafından inşa edilen ve zamanla bakımsız duruma gelen Havuzlu Köşk'ün bulunduğu alan seçilmiştir. Kütüphanenin mimarı, III. Ahmed döneminin önde gelen devlet adamlarından Hacı Beşir Ağa'dır.^{[3]Uysal, Zekiye. Topkapı Sarayında III. Ahmet Kütüphanesi ve Çini Bezemeleri. 30 Nisan 2019, s. 71-100.} Yapının inşasına 17 Şubat 1719 tarihinde başlanmış, açılışı ise 23 Kasım 1719'da gerçekleştirilmiştir.^{[1]Bilecik, Gülberk. Masraf Defterleri Işığında Topkapı Sarayı III. Ahmed (Enderun) Kütüphanesi. 2019, s. 1-12.} Kütüphanenin kuruluş amacı, kullanım şartları ve görevlilerine ilişkin hükümler bir vakfiye ile düzenlenmiştir. Buna göre kütüphane yalnızca saray mensuplarının kullanımına açık tutulmuş, kitapların dışarı çıkarılması yasaklanmış ve görevlilerin nitelikleri ile alacakları ücretler belirlenmiştir. Kütüphane, 1856 yılında meydana gelen Enderun yangınında zarar görmüş ve yangın sonrasında gerçekleştirilen onarımlar sırasında giriş cephesinde bazı değişiklikler yapılmıştır.^{[3]Uysal, Zekiye. Topkapı Sarayında III. Ahmet Kütüphanesi ve Çini Bezemeleri. 30 Nisan 2019, s. 71-100.} Yapı, geçirdiği onarımlara rağmen inşa edildiği tarihten günümüze kadar mimari bütünlüğünü büyük ölçüde korumuştur.^{[1]Bilecik, Gülberk. Masraf Defterleri Işığında Topkapı Sarayı III. Ahmed (Enderun) Kütüphanesi. 2019, s. 1-12.} Kütüphane, restorasyon çalışmalarının ardından 2018 yılında yeniden ziyarete açılmıştır.^{[4]Topkapı Sarayı'nda 3. Ahmed Kütüphanesi Açıldı.}

Mimari

Yapı, içerisindeki yazma eserlerin rutubetten korunabilmesi amacıyla yüksek bir bodrum üzerine inşa edilmiştir. Beyaz mermer kaplı dış cephesi, kubbeli ana mekânı ve üç bölümlü revakıyla Lale Devri mimarisinin dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.^{[2]The Library Of Ahmed III: Topkapi's Exquisite Knowledge. 25 Ağustos 2025.} İç mekânda malakârî ve çini süslemeler öne çıkmakta olup, bezemelerde lale, karanfil, gül ve yıldız çiçeği gibi bitkisel motiflere yer verilmiştir.^{[1]Bilecik, Gülberk. Masraf Defterleri Işığında Topkapı Sarayı III. Ahmed (Enderun) Kütüphanesi. 2019, s. 1-12.} Kütüphanenin iç mekânını kaplayan çinilerin büyük bölümünün 17. yüzyılın ilk yarısına, bir kısmının ise 17. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendiği belirtilmektedir. Araştırmacılara göre bu çinilerin önemli bir bölümü, Lale Devri'nden daha eski dönemlere ait yapılardan sökülerek yeniden kullanılmış; bir kısmı ise çini depolarından temin edilmiştir.^{[1]Bilecik, Gülberk. Masraf Defterleri Işığında Topkapı Sarayı III. Ahmed (Enderun) Kütüphanesi. 2019, s. 1-12.[3]Uysal, Zekiye. Topkapı Sarayında III. Ahmet Kütüphanesi ve Çini Bezemeleri. 30 Nisan 2019, s. 71-100.[5]Uysal, Zekiye. Topkapı Sarayındaki III. Ahmet Kütüphanesi’nin Alçı Bezemeleri. 30 Nisan 2019, s. 331-376.}

Ayrıca bakınız

• Lale Devri

• Topkapı Sarayı

• Arz Odası

• Ağalar Camii

• Surnâme-i Vehbi