II. İsfendiyar Han

II. İsfendiyar Han (Özbekçe: Isfandiyar Xon, Rusça: Асфандияр хан, Türkmence: Ysfandyýar Han, Çağatayca ve Farsça: اسفندیار خان), Eylül 1910 ile 1 Ekim 1918 tarihleri arasında Hive Hanlığı'nın 53. hanı ve Hive'deki 12. Kongrat Hanedanı hükümdarıydı. 1918 yılında Türkmen asıllı Yomut aşiretinin lideri Cüneyt Han tarafından tahttan indirildi ve idam edildi.

Hayatı

1910 yılında, babası Muhammed Rahim Hanın vefatının ardından İsfendiyar Han, Hive Hanı oldu. Babasının aksine, pek fazla becerikli değildi. Bundan dolayı hükümdarlığının ilk yılları devlet, çoğunlukla Sadrazam İslam Hoca idaresi altında olmuştur. Devlet, İslam Hoca'nın yönetimi esnasında batılılardan etkilenmiştir. Onun sağladığı maddi imkânlarla Hive şehrinde bir pamuk çırçır fabrikası, bir hastane, bir posta idaresi, bir telgraf istasyonu ve ilk defa laik bir eğitim veren okul inşa edildi. 1908 ile 1910 yılları arasında İslam Hoca, Içhan Kala’nın güneydoğusunda, Hive’nin en küçük medresesi ve en büyük minaresinden oluşan bir yapı kompleksi inşa etti. İslam Hoca daha sonra İsfendiyar Han'ın rızası olmadan öldürüldü.

Rus İmparatoru II. Nikolay, İsfendiyar Han’a Aziz Stanislaus ve Aziz Anna Nişanları’nı takdim etti. 1910 yılında İsfendiyar, Rus İmparatorluğu’nun Tümgeneral unvanını aldı.^{[1]Татьяна Котюкова. …К воинской повинности они питают непреодолимое отвращение. // Военно-исторический журнал. — № 9 — 2001.} 1911’de Çar’ın maiyetine katıldı. 1913’te Çar’dan “Kraliyet Yüksekliği” unvanını aldı.

1912'de Hive Hanlığı, Yomut Türkmenleri'nin başlattığı bir isyanla karşı karşıya kaldı. İsyan 1913'te sona erdi.^{[2]Becker, Seymour. Russia's Protectorates in Central Asia: Bukhara and Khiva, 1865-1924. Routledge, 2 Ağustos 2004, s. 180, 181.}

Rus İmparatorluğunda meydana gelen Şubat Devrimi, Hive Hanlığı'nı da etkilemişti ve 5 Nisan 1917'de Genç Hiveliler, Isfandiyar Han'a reform taleplerini ilettiler. Han, Genç Hiveliler’in üyelerini de içeren bir temsil organı olan Meclis’i kuracağına söz verdiği bir bildiri yayınlamak zorunda kaldı. Bu belgeyle Han’ın yetkileri sınırlandırıldı. Meclis’in başkanı, Genç Hiveli siyasetçi Boboohun Salimov’du. Ancak Isfendiyar Han muhafazakâr bir kişi olduğu için reformları elinden geldiğince engelledi.^{[3]Гуломов Х. Г. Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII — первой половине XIX века. — Ташкент, 2005.[4]История Узбекистана. Т. 3. — Ташкент, 1993.}

Ölümü

Daha önce isyan çıkarmış olan Yomut aşiretinin lideri Cüneyt Han, 1918 Baharında Tekrar Hive'ye geldi. İsfendiyar Han'ı tahtan indirdi ve yerine eski Hanın kardeşi olan Seyit Abdullah'ı göstermelik olarak tahta çıkardı ve kendisi fiilen Han olmuştu.