Humbaracı Ahmed Paşa

Claude Alexandre, Comte de Bonneval ya da Müslüman olduktan sonraki adıyla Humbaracı Ahmed Paşa (14 Temmuz 1675, Coussac-Bonneval - 23 Mart 1747, İstanbul), Fransız albay, Kutsal Roma İmparatorluğu generali ve Osmanlı komutanı ile devlet adamıdır. Fransa ve Kutsal Roma ordularında görev yaptıktan sonra 1729'da Osmanlı hizmetine girmiş, Humbaracı Ocağı'nı ıslâh ederek Osmanlı ordusunda modernleşme çalışmalarına öncülük etmiştir. Ahmed Paşa'nın tavsiyesi üzerine uygulanan savaş yöntemleri sâyesinde Ruslar, Avusturyalılar ve Îrânlılar Osmanlı ordusu karşısında pek başarı kazanamadı.

Hayatı

Fransa ve Avusturya'daki yaşamı

14 Temmuz 1675'te Fransa'nın Coussac-Bonneval kasabasında, kasabanın sâhibi olan soylu bir âilenin çocuğu olarak doğdu. 13 yaşındayken Fransız donanmasına katılan Bonneval, Dokuz Yıl Savaşı sırasında Fransa safında savaşmıştır. Dokuz Yıl Savaşı'nın sona ermesini tâkîben Fransız Kara Kuvvetleri'ne geçiş yapan Bonneval, İspanya Verâset Savaşı'nın başında hâlen Fransız ordusunda görev yapmaktaydı. Fakat Bonneval bu dönemde Fransız piyâde birliklerinde savaşan bir topçu subayı olarak çıkmaktadır.^{[1]Yeşil, Fatih. ‘’BİR FRANSIZ MACERAPERSETİN SAVAŞ VE DİPLOMASİYE DAİR GÖRÜŞLERİ: HUMBARACI AHMED PAŞA'NIN (KONT ALEXANDER BONNEVAL) LÂYİHALARI’’. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2021 Güz (15): 205-228. 2 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2022.}

İspanya Verâset Savaşı'nda ün kazanan ve Kral XIV. Louis ile arası açılınca Avusturya'ya kaçan Bonneval, Savoy Prensi Eugen'in ordusunda vatanı Fransa'ya ve Osmanlı İmparatorluğu'na karşı savaştı. 1716-1718 Osmanlı-Avusturya Savaşı sırasındaki Petrovaradin Muharebesi'nde Osmanlı askerleri tarafından ağır bir şekilde yaralanmıştır. Sakatlığı geçtikten sonra tekrar orduya dönmüş ve 1717 yılındaki Belgrad Kuşatması'nda da önemli başarılar göstermiştir.

Osmanlı'nın hizmetine girmesi

Prens Eugen ile zamanla siyâsî ve askerî konularda anlaşmazlığa düşen Bonneval, Prens ile arası bozulunca Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı. 54 yaşındaki Kont Bonneval, devrin pâdişâhı III. Ahmed ve sadrâzamı Nevşehirli Dâmad İbrahim Paşa'nın aradığı tüm özelliklere sâhipti. En önemlisi Avrupa devletlerinin ordu organizasyonları, taktik formasyonları ve özellikle Avusturya ordusu ile diplomasisi konusunda eşsiz bilgilere vâkıf idi. Ancak büyük ölçüde uzayan savaşların tetiklediği enflasyon ve ekonomik darboğazın sebep olduğu 1730 Patrona Halil İsyânı'yla Bonneval, bir anda kendisini İstanbul'a dâvet eden sultan ve sadrâzamı kaybetti. Ragusa üzerinden Saraybosna'ya gelen Bonneval'in İstanbul'a ulaşmasını yaklaşık bir sene geciktirecek olan bu haber ve akabinde tarafına yazılan emirler, Fransız generali Gümülcine'de ikamet etmeye zorlayacaktı. Başına gelenler dolayısıyla iflâh olmaz bir Habsburg düşmanına dönüşen Bonneval, burada Osmanlı hizmetine girdi ve İslâmiyet'i kabul ederek Ahmed adını aldı.^{[1]Yeşil, Fatih. ‘’BİR FRANSIZ MACERAPERSETİN SAVAŞ VE DİPLOMASİYE DAİR GÖRÜŞLERİ: HUMBARACI AHMED PAŞA'NIN (KONT ALEXANDER BONNEVAL) LÂYİHALARI’’. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2021 Güz (15): 205-228. 2 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2022.}

21 Ekim 1731'de Sadrâzam Topal Osman Paşa, Osmanlı ordusunda modern savaş tekniklerini uygulamak üzere Humbaracı Ahmed Paşa'yı İstanbul'a çağırdı. 1732'de İstanbul'a gelen Ahmed Paşa, sadrâzamla görüşmüş ve Humbaracıbaşılığa tâyin edilmiştir. Zamanın topçu subaylarına matematik dersleri de veren Ahmed Paşa, Topal Osman Paşa'nın sadâretten azlinden sonra 1732'de yerine geçen Hekimoğlu Ali Paşa emriyle Bâb-ı Âlî'den uzaklaştırıldı. Fakat dönemin siyâsî şartları nedeniyle Paşa'ya beylerbeyi rütbesini vererek sadrâzam müşâvirliğine getirdi. Sultan I. Mahmud zamanında 1735'te Humbaracı Ocağı'nı düzene sokmakla vazîfelendirildi. 25 Ocak 1735 târihli fermânla Humbaracı Ocağı'nın kuruluşu tasdik edildi ve ocağın tâbi olacağı esasları belirten nîzâmnâme yayınlandı.^{[2]Kara, Hidayet. Sultan II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Kara Ordusu (1876-1908) . Humbaracı Ahmed Paşa. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2020, 9. ISBN: 978-975-17-4446-3}

Son yılları

Üsküdar Ayazma Sarayı'nda kurulan Humbaracı Kışlası'nda, seçilen birliklere Batı tarzındaki yeni tâlim usûlleri ve savaş stratejilerini öğretti. Hizmetlerinden ötürü kendisine Sakız Sancağı verildi. Asıl görevi Humbaracı Ocağı'nı organize ve nîzâma sokmak olmasına rağmen devletin dış münâsebetleriyle de görevlendirildi. 1736'da Rus cephesine yönelik sefere katılmış, Avusturya'nın 1737'de savaşa girmesinin ardından Avusturya cephesine yönelmiştir. Sadrâzam Yeğen Mehmed Paşa ile birlikte Avusturya'ya karşı savaşan Ahmed Paşa, seferdeki askerî başarısızlıklar, sadrâzamla yaşadığı geçimsizlikler ve hakkındaki câsusluk şüpheleri nedeniyle sarayın güvenini kaybetti. Bu gelişmelerin ardından 1738'de gözden düşerek Kastamonu'ya sürgün edildi.^{[3]Kara, Hidayet. Sultan II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Kara Ordusu (1876-1908) . Humbaracı Ahmed Paşa. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2020, 10. ISBN: 978-975-17-4446-3}

Humbaracı Ahmed Paşa, sürgüne gönderilmesinden kısa bir süre sonra Yeğen Mehmed Paşa'nın azledilmesiyle affedilerek İstanbul'a geri döndü ve Karaman Beylerbeyliği rütbesiyle eski nüfuzunu yeniden kazandı. Ömrünün son yıllarını Osmanlı ordusunun modernleşmesine ve diplomatik lâyihalar hazırlamaya adayan Paşa, 23 Mart 1747'de İstanbul'da öldü. Galata Mevlevihânesi avlusundaki hazîreye defnedildi. Ölümünün ardından kurduğu ve evlatlığı Milanolu Süleyman Ağa'nın teşkîlâtlandırmaya devam ettiği modern Humbarahâne, yeniçerilerin ve muhâfazakâr çevrelerin baskısıyla kapatılsa da attığı temeller sonraki dönemlerdeki kalıcı askerî reformlara öncülük etti.^{[4]Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/1, ss. 324-325; Berkes, Çağdaşlaşma, ss. 67-68.} Ahmed Paşa'nın adı ise bugün Beyoğlu'ndaki meşhûr Kumbaracı Yokuşu'nda yaşamaya devam etmektedir.

Ayrıca bakınız

• Fransa-Osmanlı ittifakı

• Humbaracı Ocağı