Hellim

Hellim (Yunanca: χαλούμι; Arapça: حلوم, ḥallūm), Kıbrıs kökenli, sık dokulu, sarımsı beyaz renkte taze bir peynirdir. Genelde ızgarada ya da yağsız tavada kızartıldıktan sonra yenir.^{[1]2006 Northern Cyprus Tourist Guide, s. 262.} Ayrıca, hellim Kıbrıs Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs'ın önemli bir ihraç kalemidir.^{[2]Ülkede hayvan kalmadı.}

Hellimin içinde başta keçi sütü olmak üzere süt, tuz ve bazen de nane bulunur.^{[1]2006 Northern Cyprus Tourist Guide, s. 262.} İçerisindeki süt, keçi, koyun veya inek sütü olabilir. Bunların içinde keçi ve koyun sütlerinden yapılanları daha dayanıklıdır, bunlar bir yıl kadar dayanabilir. İnek sütünden yapılan hellim ise birkaç ay içinde bozulur.^{[3]Türk Halk Kültürü Araştırma ve Tanıtma Vakfı Yay., No: 3, s: 71- 73, Ankara, 1993} Bazen, bu üç farklı hayvanın sütü karışıtırılarak hellim yapımında kullanılır.^{[4]A. Kelei, Y. Doğruer, G. Uçar, A. Güner. Preacidification treatments of milk used in Halloumi cheese manufacture. Acta Alimentaria, Ağustos 2003.[5]Robinson, R. K., Haddadin, M. S. Y. & Abdullah, B. M. (1991): Halloumi cheese - some aspects of manufacture and quality. Suid-Afrikaanse-Tydskrifvir-Suiwelkunde, 23, 61-64.}

Etimoloji

Türk Dil Kurumu Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü, hellim sözcüğünün anlamını "Bir çeşit peynir." olarak vermekte ve bu sözcüğün bu anlamda Kıbrıs'ın yanı sıra Adana'da da kullanıldığını belirtmektedir.^{[6]Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü - hellim.} Mısır'da ise hâlûm adında bir peynir türü bulunur. Bu peynir türü taze, salamura edilmiş veya baharatlanmış olarak yenir.^{[7]Oxford Companion to Food, s.v. haloumi''}

Kullanım alanları

Hellim, makarnanın üzerine lezzet vermesi için serpiştirilir.^{[8]Türkiye Millî Folklor Araştırma Dairesi. Türk Mutfağı sempozyumu bildirileri. 1982, s. 163.}

Tarihçe

Hellim, Kıbrıs'ta yüzlerce yıldır üretilmektedir.^{[9]P. Papademas. Brined cheeses - Halloumi cheese. 2006, s. 117.}

Türkiye'de yayılması 20. yüzyılda gerçekleşmiştir.^{[10]Hasretini çektiğim Üsküdar, s. 118.}

Ekonomi

Kıbrıs

Hellim, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs'ın önemli bir ihraç kalemidir.^{[2]Ülkede hayvan kalmadı.} Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki hellim üretimi son yıllarda büyük artış göstermiştir. Ülkenin ihraç ettiği tarımsal ürünler arasında %27'lik bir pay tutan hellim, ülkenin en çok ihraç ettiği tarımsal üründür.^{[9]P. Papademas. Brined cheeses - Halloumi cheese. 2006, s. 117.} Orta Doğu'da ve Kıbrıs kökenli insanların yaşadığı her yerde popüler bir peynir türüdür.^{[11]P. Papademas. Brined cheeses - Halloumi cheese. 2006, s. 135.}

Kıbrıs Cumhuriyeti Tarım Bakanlığı, 2007 yılında, hellimi "Halloumi" adı altında tescilletmek için Avrupa Birliği'ne başvuruda bulunmuştur.^{[12]Hellimin Türkçesi’nde Geç Kalmadık.[13]Application for the name ‘halloumi’ to go to EU in early 2007, Cyprus Mail archive article - Saturday, September 2, 2006} Bu başvuru, 2010 yılının Temmuz ayında reddedilmiştir.^{[14]Hellim dosyası AB’den geri döndü.} 7 Temmuz 2010'da ise, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından Kuzey Kıbrıs'a tescillenmiştir.^{[15]Hellim peyniri Kuzey Kıbrıs'a tescillendi.}

2008'den beridir her yıl, Geçitkale Belediyesi tarafından "Geçitkale Hellim Festivali" düzenlenmektedir.^{[16]III. Geleneksel Hellim Festivali.} Bu festivalde "En Lezzetli Taze Hellim Yarışması"^{[17]Geçitkale Belediyesi En Lezzetli Taze Hellim Yarışması.} ve "Hellim Güzellik Yarışması"^{[18]Geçitkale Belediyesi II. Hellim Güzellik Yarışması (Miss 2009 Hellim Güzeli).} gibi etkinlikler düzenlenmektedir.

Diğer

Günümüzde Orta Doğu'da da pek çok ülke hellim üretmektedir.^{[19]Robinson, R. K. – Tamime, A. Y.. Feta and Related Cheeses. 1991, s. 144.} 1999 yılında ABD'de, 2000'de Yunanistan'da ve 2002'de ise Avrupa Birliği'nde ticari marka olarak bazı firmalara tescillenmiştir.^{[20]Papademas 2006, sf. 118}

Hellim, aynı zamanda Alman firması tarafından da üretilmektedir.^{[21]Gazi Kataloğu.} Bunun dışında, sanayi ürünü olan hellimler, Almanya da Türkler, Yunanlar ve Araplara ait olan bakkaliyelerde ve bazı süpermarketlerde mevcuttur.^{[22]Lenia ve Barnim Heiderich: Zyprisch kochen. Edition diá, Berlin 1992. ISBN 3-905482-65-7}

Besin değerleri

100 gramlık bir ticari olarak üretilmiş hellimde, aşağıdaki besin değerleri aşağıdaki gibidir:

Hellim içerdiği yüksek miktardaki kalsiyum ve proteinle, bu mineraller bakımından zengindir. Yine de, içeriğindeki yüksek miktardaki yağ ve 100 gram başına 90 ila 100 miligramlık kolestrolla, bunlara bağlı hastalıkları olanları dikkatli olarak tüketmesi gereklidir.^{[11]P. Papademas. Brined cheeses - Halloumi cheese. 2006, s. 135.}

Dış bağlantılar

• Kıbrıs-Türk Mutfağı, Akdeniz'in Tadı - Hellim