Hazreti Süleyman Camii

Hazreti Süleyman Camii ya da bilinen diğer adlarıyla Kale Camii, Nasiriyye Camii, Meşhed Camii veya Murtaza Paşa Camii, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan tarihî bir camidir. İnaloğulları Beyliği tarafından inşa edilen cami ayrıca içerdiği türbe mezarlardan ötürü 27 Sahabe Türbesi olarak da bilinir. Günümüzdeki cami, İnaloğulları ve Osmanlı dönemlerinin izlerini taşımaktadır.

Tarihi

Caminin minaresinde yer alan kitabelerden İnaloğulları Beyliği (Nisanoğulları) döneminde Nisanoğlu Kemaleddin Ebu'l Kasım Ali (1156-1179) tarafından 1160 tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır.^{[1]Çidam, Feride Burcu. Diyarbakır Kent Dokusunun Turizm Ve Rekreasyon Kaynaklarının Peyzaj Mimarlığı Açısından Değerlendirilmes. Ankara Üniversitesi, 2007, s. 88-89.[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Osmanlı döneminde Kanuni Sultan Süleyman tarafından cami ilk kez genişletilmiş ve adına vakfiye düzenlenmiştir.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} IV. Murad zamanında 1631-1633 yılları arasında Diyarbekir Eyaleti'nde valilik yapan Silahtar Murtaza Paşa tarafından cami onarılmış^{[3]HAZRETİ SÜLEYMAN CAMİ. Kültür Portalı.} ve türbe, çeşme ve tuvalet gibi yeni eklentiler yapılmıştır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Camiye daha çok 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın ilk çeyreğinde eklentiler yapılmıştır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Cami, 1960-61, 74, 75, 76, 77 ve 2004 yıllarında onarılmıştır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.}

Mimarisi

Cami, Diyarbakır İç Kale surlarına ait iki burç arasında eğimli arazi üzerinde kurulu yapılar topluluğundan oluşmaktadır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Yapı topluluğunda cami, caminin batısına bitişik türbe ve hazire, avlu, batı giriş kapısının sağında yaz aylarında namaz kılmaya yarayan namazgâh bölümü, solunda revaklı abdest alma yerleri, caminin kuzeyinde yer alan ikinci türbe bölümü yer almaktadır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Dört köşeli bir minareye sahip olan cami, siyah kesme bazalt taştan yapılmıştır.^{[1]Çidam, Feride Burcu. Diyarbakır Kent Dokusunun Turizm Ve Rekreasyon Kaynaklarının Peyzaj Mimarlığı Açısından Değerlendirilmes. Ankara Üniversitesi, 2007, s. 88-89.} Camiye güney ile batıdan iki kapı ile girilmekte ve cami avlusunun kuzey duvarına bitişik 12 çeşmeli bir şadırvan yer almaktadır.^{[1]Çidam, Feride Burcu. Diyarbakır Kent Dokusunun Turizm Ve Rekreasyon Kaynaklarının Peyzaj Mimarlığı Açısından Değerlendirilmes. Ankara Üniversitesi, 2007, s. 88-89.} Caminin batı duvarına bitişik olan bölümde ünlü Arap komutanı Halid bin Velid'in oğlu Süleyman ile kentin Araplar tarafından alınması sırasında ölen diğer sahabelerin türbe mezarları bulunmaktadır.^{[1]Çidam, Feride Burcu. Diyarbakır Kent Dokusunun Turizm Ve Rekreasyon Kaynaklarının Peyzaj Mimarlığı Açısından Değerlendirilmes. Ankara Üniversitesi, 2007, s. 88-89.} Türbe, namaz kılınan kısmın birinci ve ikinci bölümüne birer kapıyla bağlantılı olup kare planlıdır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Caminin duvarlarında Osmanlı çinileri yer alırken namazgâh kısmı avludan bir sıra taş basamaklı seki ile yükseltilmiştir.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Abdest alma yerinin üzeri pandantif geçişli dört kubbe ile örtülüdür ve abdest alma yerinin duvarları siyah bazalt taşı ile örülmüştür.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Cami boyuna dikdörtgen planlıdır ve bunu dışından çevreleyen ikinci türbe, revak, güney koldaki mezarlar özgün olmayıp 17. yüzyıl ve sonrası değişikliklerdir.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.}

İnşa ve tamir kitabeleri de olmak üzere caminin toplam 12 kitabesi vardır.^{[2]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 283-285.} Minarenin doğu yüzünde inşa kitabesi yer almaktadır. Kitabeler yarım oluk ve düz bir silme ile üç yönden çevrilmiştir.^{[3]HAZRETİ SÜLEYMAN CAMİ. Kültür Portalı.}