Hasköy Çeşmesi

Hasköy Çeşmesi ya da Yasef Çeşmesi,^{[1]Tarihde Küçükçekmece. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 1978, s. 57-123.} İstanbul'un Beyoğlu ilçesindeki bir çeşmedir. 1524 ya da 1525 yılında Yasef adlı bir Yahudi tarafından yaptırılmıştır. Beyoğlu'nda tarihi tespit edilen ve günümüzde varlığını sürdüren en eski çeşmedir. Suyunun akmadığının kaydedildiği 1940'ların başından beri işlevsizdir.

Klasik Osmanlı mimarisi üslubunda, kesme taştan inşa edilen kâgir bir yapıdır. Mermerden imal edilen ayna taşının üzerinde bitki motifli kabartmalar vardı. Taştan teknesi, sivri kemerle sonlanan bir nişin içinde konumlanıyordu. Kemerin üzerinden geçen bir silme, yapının üst sınırını oluştururken kemerin altında iki satırlık yapım kitâbesi vardı. Günümüzde çeşmenin tüm yüzeyleri sıvayla kaplanmış olup ayna taşı, kitâbesi ve teknesi doldurulmuş, üzerine ise bir ev inşa edilmiştir.

Tarihi

Kitâbesine göre çeşme, Yasef adlı bir Yahudi tarafından 1524 ya da 1525 yılında yaptırıldı. Semavi Eyice, "Mehlisedek" olarak okuduğu kitâbesinin son kelimesinden yola çıkarak bu kişinin, Mehlisedek'in oğlu olduğunu yazar. Beyoğlu'nda, tarihi tespit edilen ve günümüzde varlığını sürdüren en eski çeşmedir.^{[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 2.[3]Hasköy Çeşmesi (H.931 - M.1524). Su Vakfı.} 1945'teki eserinde İbrahim Hilmi Tanışık, harap hâldeki çeşmenin suyunun akmadığından, musluğunun koparılıp teknesinin molozla doldurulduğundan, tas yuvalarının yüzünü süsleyen mermerin dış kenarlarının kırılarak yuvaların şekillerinin bozulduğundan bahseder.^{[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 2.} 1975'te, çeşme haznesinin üç yüzünün de sıvayla kapatıldığı ve nişini bir barakaya çeviren bir ayakkabı tamircisinin burada çalıştığı kaydedilir.^{[4]İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 358.} Günümüzde ise çeşmenin üzerine bir ev inşa edilmiş durumdadır.^{[5]Tarihte Hasköy. 2005, s. 172.}

Hasköy Çeşmesi, İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 25 Eylül 1991 tarih ve 2992 sayılı kararıyla bir kültür varlığı olarak tescil edilip korumaya alındı. İstanbul 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 1 Haziran 2017 tarih ve 5476 sayılı kararıyla tescil durumu güncellenerek I. koruma durumuna geçti.

Konumu ve mimarisi

İstanbul'un Beyoğlu ilçesinin Keçecipiri Mahallesi'ndeki Bactar Sokağı'nda, 6 ve 8 numaralı yapılar arasındaki kadastral boşlukta konumlanan bir duvar çeşmesidir.^{[3]Hasköy Çeşmesi (H.931 - M.1524). Su Vakfı.[6]İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 244.} Klasik Osmanlı mimarisi üslubunda, kesme taştan inşa edilen kâgir bir yapıdır. Çizgili mermerden imal edilen ayna taşının üzerinde bitki motifli kabartmalar vardı. Taştan teknesi, sivri kemerli bir nişin içinde konumlanıyordu. Kemerin üzerinden geçen bir silme, yapının üst sınırını oluşturuyordu.^{[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 2.[4]İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 358.[5]Tarihte Hasköy. 2005, s. 172.} Kemerin altında konumlanan yapım kitâbesinin sülüs tekniğiyle işlenen metni şu şekildeydi:^{[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 2.}

Haznesi tonozlu olan çeşmenin üstü çatısız ve toprakla kapalıydı.^{[2]İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 2.} Günümüzde tüm yüzeyleri sıvayla kapalı olan çeşmenin ayna taşı, kitâbesi ve musluğu sökülmüş; taş teknesi doldurulmuş; ayna taşının her iki yanında konumlanan tas yuvaları kapatılmış durumdadır. Üzerine inşa edilen evin giriş kısmı, haznesinin üzerinde yer alır.^{[5]Tarihte Hasköy. 2005, s. 172.}

Ayrıca bakınız

• Beyoğlu'ndaki çeşmeler listesi

• Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Yahudilerin tarihi