Hasbek Kadı Kümbeti

Hasbek Kümbeti (veya literatürdeki tam adıyla Emir Ali bin Mesud Kümbeti), Türkiye'nin Kayseri ilinin Kocasinan ilçesinde yer alan, Anadolu Selçuklu Devleti dönemine ait 12. yüzyıl sonlarına tarihlenen anıtsal bir mezar yapısıdır.

1184-1185 yıllarında inşa edilen yapı, Diyarbakır kökenli Nisanoğulları ailesinden Emir Mesud için yaptırılmıştır. Yapı, mimari özgünlüğünün yanı sıra; kitabesinde yer alan ve banisinin siyasi bir cinayete kurban gittiğini belgeleyen "zulmen katl" (haksız yere öldürülme) ifadesiyle Türk sanat tarihi literatüründe belge niteliği taşıyan nadir eserlerden biridir.^{[1]Öney, G. (1992). Anadolu Selçuklu Mimarisinde Süsleme ve El Sanatları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.}

Tarihi

Arka plan

Kümbetin banisi olan Emir Mesud, Diyarbakır bölgesinde hüküm süren Nisanoğulları ailesine mensuptur. Selahaddin Eyyubi'nin bölgedeki genişleme politikası sonucu 1183 yılında Amid'i kuşatması üzerine, Emir Mesud şehri anlaşma yoluyla teslim etmiş ve can güvenliği garantisiyle Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına sığınmıştır.

İnşa nedeni

II. Kılıç Arslan döneminde Kayseri ve çevresinde ikamet eden Emir Mesud, Hicri 580 (M. 1184/1185) yılında, muhtemelen devlet içindeki nüfuz çekişmeleri sebebiyle öldürülmüştür. Kümbet, bu trajik ölümün hemen ardından inşa edilmiştir. "Hasbek" ismi ise yapının banisinden gelmemekte olup, geç dönemde civarında bulunduğu düşünülen bir mahalle veya vakıf isminden dolayı halk arasında bu şekilde anılagelmiştir.^{[2]Tuncer, O. C. (1986). Anadolu Kümbetleri 1: Selçuklu Dönemi. Ankara: Güven Matbaası.}

Mimari

Hasbek Kümbeti, Anadolu Selçuklu dönemine ait sekizgen planlı bir türbedir. Kare planlı bir kaide üzerine oturan yapı, Selçuklu kümbet mimarisinde yaygın olan iki katlı düzeni yansıtır. Alt katta beşik tonozla örtülü mumyalık bölümü, üst katta ise ziyaret mekânı yer alır.

Kümbetin gövdesi sekizgen biçimde yükselmekte olup iç mekânda silindirik bir düzenleme görülmektedir. Yapı içten kubbe, dıştan ise taş külahla örtülüdür. Cepheler, köşelerdeki sütunçelere oturan sivri kemerli nişlerle hareketlendirilmiştir.

Tamamı yörede yaygın olarak kullanılan sarımsı tüf taşından inşa edilen yapı, süsleme bakımından oldukça sadedir. En dikkat çekici bezeme unsuru, saçak kornişinin altında gövdeyi çepeçevre saran Sülüs hatlı mermer kitabe kuşağıdır. Kitabe metninin Türkçe tercümesi şöyledir:

“Bu türbe 580 (1184/1185) senesinde Aksaray'da zulmen öldürülen Şehid Nisanoğlu Ali'nin oğlu Mes'ud'un şehitliğidir. Allah ona ve şehid olan bütün Hz. Muhammed (s.a.v.) ümmetine rahmet etsin.”

Konum

Kümbet, günümüzde Kayseri şehir merkezinde, Kocasinan ilçesi Sanayi Mahallesi sınırları içerisinde, Hastane Caddesi üzerinde (Eski Devlet Hastanesi civarı) yer almaktadır. Bitişiğinde geç dönemde inşa edilen Hasbek Camii bulunmaktadır.

Dış bağlantılar

• Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü