Hızır Şah

Hızır Şah (bazı kayıtlarda Hızırşah Paşa^{[1]Feridun Mustafa Emecen. XVI. asırda Manisa Kazâsı. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1989.}) (ö.1406, Manisa), Son Saruhanoğulları Beyi. Babası İshak Çelebi'dir.

Timur ve Hızırşah

Hızır Şah döneminde Osmanlı Beyliği'nin sınırları oldukça genişlemiş, neredeyse düzenli bir devlet haline gelmiştir. Bu da Saruhanoğulları Beyliği'nin varlığını tehdit eder hale gelmiştir. Sonunda 1390 yılında Manisa, Yıldırım Beyazıt tarafından alınmıştır.^{[2]Hüseyin Akgül. Manisa folkloru. Manisa Turizm Derneği, 1987.[3]Manisa 1973 [i.e., bin dokuz yüz yetmiş üç] il yilliǧi. Ayyıldız Matbaası, 1973.} Manisa alınmadan hemen önce Hızır Şah, Manisa'yı terk etmiş ve I. saltanat dönemi sona ermiştir. Sinop'a Candaroğlu İsfendiyar Bey'in yanına ve daha sonra da Timur'un yanına gitmiştir. Osmanlıların yenilgisiyle sonuçlanan Ankara Savaşı'nda Timur'dan taraf olan Hızır Şah, galibiyet ile beraber tekrar II. kez Saruhaoğulları Beyliği'nin başına geçmiştir. (1402).^{[1]Feridun Mustafa Emecen. XVI. asırda Manisa Kazâsı. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1989.[4]Zuhuri Danışman. Osmanlı İmparatorluğu tarihi. Z. Danışman Yayınevi, 1966.[5]Saruhanoğulları ve Osmanlı klasik döneminde Manisa'da yaşayan kültürel izleri. Manisa Valiliği, 1999.[6]Mustafa Canpolat. Ömer Asım Aksoy armağanı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1978.}

Kardeşler arası mücadele

Hızır Şah ile Orhan arasında tam olarak neler olduğu bilinmemektedir.^{[7]İslâm ansiklopedisi: İslâm âlemi tarih, coğrafya, etnografya ve biyografya lûgat. Millî Eğitim Basımevi, 1945.} Bilinen, Hızır Şah'ın beyliğini kardeşi Orhan Bey'in kabul etmediği ve aralarında taht kavgası olduğudur.^{[8]Hakkı Dursun Yıldız. Makaleler. Berikan Yayınevi, 2007.} Bu kavgadan üstün çıkan Hızır Şah olmuş ve beyliğin başına geçmiştir.^{[9]Mehmet Öztürk. Anadolu'ya Türk kimliğini veren, Anadolu'yu Türkleştiren ve Anadolu'ya Türk şuurunu yerleştiren: Oğuz Türkleri. Ledo Yayıncılık, 2007.} Orhan Bey'in bu mücadele sırasında Osmanlılara iltica ettiği düşünülmektedir.^{[10]Nuri Yavuz. Anadolu'da beylikler dönemi: siyasi tarih ve kültür. Nobel Yayın Dağıtım, 2011.}

Hızır Şah'ın Murad Hüdavendigâr'ın damadı olması

İshak Çelebi'nin sağlığında beyliği, Orhan Bey'e bıraktığı düşünülmektedir. Bu iddiayı destekleyen kanıt ise Orhan Bey adına darp edilmiş 780/1378-79 tarihli sikke'dir. Muhtemelen de İshak Çelebi ölünce tahtı Hızır Şah ele geçirmiştir.^{[11]Anadolu uygarlıkları ansiklopedisi. Görsel Yayınlar, 1982.[12]Turgut Güler. Şehsüvar-ı Cihangir Fatihname. Ötüken Neşriyat A.Ş., s. 115-.} Hızır Şah'ın nasıl beyliğin başına geçtiği bilinmemekle beraber “Uluğ Beg” olabilmesini sağlayan sebebin Murad Hüdavendigâr'ın damadı ve Yıldırım Beyazid'in eniştesi olmasıdır. Bu iddiayı Dukas'tan alan İsmail Hakkı Uzunçarşılı aynı şekilde nakletmiştir.^{[13]İsmail Hakkı Uzunçarşılı. Anadolu beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu devletleri. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1969.} Bu da İshak Çelebi'nin diğer oğulları Orhan ve Saruhan'ın tahtı kaybetmelerini açıklayabilir.^{[14]İslam Tarihi ve Medeniyeti - 11: Anadolu Beylikleri. Siyer Basim Yayin Dagitim San. Ve Tic. Ltd. Sti., 30 Ekim 2018, s. 187-.}

Ölümü

Hızır Şah, Yıldırım Bayezid'in şehzadeleri arasındaki saltanat kavgasında Çelebi Mehmed'e karşı İsa Çelebi'yi desteklemiştir, mücadeleyi kazanan Çelebi Mehmed olmuştur. Batı Anadolu'ya gelen Çelebi Mehmed, 1406 yılında Manisa'yı ele geçirmiş ve Saruhanoğulları Beyliğini sona erdirmiştir. Hızır Şah, Çelebi Mehmed tarafından babasının yaptırdığı Çukur Hamam içinde yakalanarak oracıkta öldürülmüştür. Hızır Şah'ın öldürülmeden önce Çelebi Mehmed'ten 3 şey istediği söylenmektedir. Bunlar; 1- Soyumu yok etme. 2- Bizim verdiğimiz vakıflara ve fermanlara sahip çık. 3- Beni babamın yanına göm. Hızır Şah'ın 3. isteğinin babası İshak Çelebi'nin türbesine gömülmek olduğu iddiasının yanında büyük dedesi Saruhan Bey'in türbesi yanına gömülmek istediği de ayrıca iddia edilmektedir.^{[15]Alim Can. Oğuzlardan Yatağan Mahmud Sultan. Uyum Yayıncılık Pazarlama Turizm Limited Şti., 1997.[16]Hoca Sadeddin. Tacü't-tevárih (Tarihlere Táctir bu kitap).: Sadeleştiren: İsmet Parmaksızoğlu. Millî Eğitim Basımevi, 1974.}

Mimari çalışmalar

Hızışah Bey'in Adala'da cami, medrese, imaret ve hamam yaptırdığı bilinmektedir. Ancak Adala'da sadece Hızır Paşa Camii (1470) ayakta kalabilmiş ve diğerleri günümüze ulaşamamıştır.^{[7]İslâm ansiklopedisi: İslâm âlemi tarih, coğrafya, etnografya ve biyografya lûgat. Millî Eğitim Basımevi, 1945.[17]M. Çağatay Uluçay. Saruhan Oğulları ve eserlerine dair vesikalar (773 H.-1220 H.). 1987.[18]Manisa tarihi. Resimli Ay Matbaası, 1939.} Hızır Şah, günümüzde Manisa'nın Aşağıçobanisa mahallesinin hemen güneydoğusunda Çınar Zaviyesi'ni yaptırmıştır. Ancak bu zaviyeden günümüze kalan herhangi bir iz yoktur.^{[19]İbrahim Gökçen. Sicillere göre XVI. ve XVII. asırlarda Saruhan zaviye ve yatırları. Marifet Basımevi, 1946.[20]Bedri Noyan. Bektâşı̂lik ve Alevı̂lik. Ardıç Yayınları, 2002.}