Hüma Hatun

Hüma Hatun (ö. 1449, Bursa), Osmanlı padişahı II. Murat'ın eşi ve Fatih Sultan Mehmed'in annesi.

Hayatı

Doğum yeri, doğum tarihi ve kökeni bilinmemektedir. Ancak bir vakfiyede, ondan 'Hâtun binti Abdullah' olarak bahsedilir; o dönemde mühtedilere (sonradan İslamiyet'e geçenlere) genellikle 'Abdullah' baba adı verildiği göz önüne alındığında, bu durum onun gayrimüslim kökenli olabileceğini işaret eder. Hüma Hatun olasılıkla bir cariyeydi.^{[1]Doukas. Decline and Fall of Byzantium to the Ottoman Turks. Wayne State University Press, 1 Ocak 1975, s. 304.[2]Hollmann, Joshua. The religious concordance : Nicholas of Cusa and Christian-Muslim dialogue. 2017, s. 116.[3]Freely, John. The Grand Turk: Sultan Mehmet II - Conqueror of Constantinople, Master of an Empire and Lord of Two Seas. Bloomsbury Publishing, 28 Şubat 2009, s. 33.[4]Sakaoğlu, Necdet. Famous Ottoman Women. Avea, 2007, s. 49.[5]Emine Çaykara, Tarihçilerin Kutbu Halil İnalcık Kitabı, Baskı Yılı: 2005, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, s.459}

Hüma Hatun'un kökeni tartışmalıdır. Geleneksel anlatılara göre, Fatih'in annesi Candaroğulları beyliğinden İsfendiyar Bey'in torunu Hatice Halime Hatun'dur.^{[6]Danişmend, İ. H.. Tarihi Hakikatler. Bilge Oğuz Yayınları.}

Diğer anlatılara göre ise Stella veya Esther adında İtalyan ve/veya Yahudi bir kızdı. Ayrıca Sırp, Yunan,^{[7]Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı. 2003, s. s.30-31.} Makedon, Karadağlı, Macar veya Fransız^{[8]Mustafa Armağan. Fatih'in annesi Hıristiyan mıydı?.} kökenli olduğu da iddia edilmiştir. Ancak bu iddiaların hiçbiri kanıtlanmamıştır.

'Hüma' ismi Fars efsanelerinden gelmektedir ve 'cennet kuşu/anka kuşu' anlamına gelir.^{[7]Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı. 2003, s. s.30-31.}

Vefatı

Bursa'da bulunan türbesindeki kitabede Ağustos 1449 yazmakta olup, bu ölüm tarihi mi yoksa türbenin yapılış tarihi mi olduğu bilinmediğinden bu tarihte ya da daha önceki bir tarihte öldüğü düşünülmektedir.^{[9]Sakaoğlu, Necdet. "Bu Mülkün Kadın Sultanları". Alfa Tarih, 2015.}

Fatih'in bu türbe için hazırlattığı tuğrada Hüma Hatun'dan

"Dürretü tâcü’n-nisâ fi’l-âlemîn, Gurretü cebheti’l-İslâm ve’l-müslimîn,Meliketü’l-melikât, Müsdiletü siyâbi’l-hasenât ve’l-meberrât, Es-sittü’l-celîle" şeklinde bahsedilmektedir.^{[10]Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayınları, 2008, s. 128.}

Bu ifadeler "Dünyadaki kadınların tacındaki inci, İslam’ın ve Müslümanların alnındaki nur, Kraliçelerin kraliçesi, İyilik ve hayır sahibi olan, Yüce hanımefendi" anlamına gelir.

Popüler kültürdeki yeri

• 24 Ocak 2020'de yayınlanan Rise of Empires: Ottoman adlı belgesel dizisinde Hüma Hatun'u Leyla Feray canlandırdı.

• TRT'nin dijital platformu Tabii'de yayınlanan Kızıl Elma: Bir Fetih Öyküsü dizisinde Hüma Hatun'u Zeynep Köse canlandırdı.

• 2024 yapımı Mehmed: Fetihler Sultanı adlı Türk dizisinde Hüma Hatun'u Açelya Akkoyun canlandırdı.