Gusinyeli Ali Paşa

Ali Paşa Şabanagay (1828 – 5 Mart 1888, Sırpça: Али-паша Шабанагић Ali-paša Šabanagić; Gusinyeli Ali Paşa; Ali Pashë Gucia),^{[1]Kosovo nekad i danas. Borba-Radna jedinica ekonomiska politika, 1973.} Osmanlı Arnavutu askeri komutanı ve Prizren İttifakı'nın liderlerinden biriydi.^{[2]Ekrem Vlora. Lebenserinnerungen: 1912 bis 1925. Oldenbourg Verlag, 1973, s. 288-.} Bugün Platon ve Gusinye olarak bilinen Doğu Karadağ'ın civarındaki bölgeyi Osmanlı kaymakamı olarak yönetti. Novšiće Savaşında Karadağ Prensliğine karşı Prizren İttifakı'nda savaşan gayri nizami Arnavut kuvvetlerin lideriydi.

Biyografi

Ali 1828 yılında Gusinye'de toprak sahibi Hasan Bey Şabanagay'ın oğlu olarak doğdu.^{[3]Robert Elsie. A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B.Tauris, 24 Aralık 2012, s. 183.} Peć'de (bugünkü İpek, Kosova) Medrese'yi bitirdi. Medresedeki derslerini Türkçe dilinde okudu ve bitirdikten sonra İstanbul'da askeri okul'da okudu. 1845'te Gusinye'nin kaymakamı olarak atandı ve bu pozisyonda babasının yerini aldı.^{[3]Robert Elsie. A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B.Tauris, 24 Aralık 2012, s. 183.[4]Чупић, Никола. Годишњица Николе Чупића. Штампа Државне штампарије Краљевине Југославије., 1898, s. 132.[5]Folklore macédonien. Institut za folklor, 1980, s. 65.} 1860'larda, kuzey Arnavut Müslüman kabilelerinin Tanzimat reformlarına karşı ayaklanmasını destekledi.^{[3]Robert Elsie. A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B.Tauris, 24 Aralık 2012, s. 183.}

Berlin Kongresi Müslüman nüfusun yoğun olduğu Plav ve Gusinye kasabalarını Karadağ'a devrettikden sonra 1878'de Osmanlıların desteğiyle Prizren İttifakı kuruldu. Ali Paşa'nın arazileri devredilen topraklara dahildi. Toprak kayıplarına karşı direnmek amacıyla Ali Paşa yerel Arnavut liderlerin bir araya gelmesini sağladı ve bölgedeki Arnavutları seferber hale getirdi. Prizren İttifakı'nın kurucuları ve Plav ve Gusinye bölgelerin askeri komutanlarından biri oldu. 10.000-20.000 Arnavut'u seferber hale getirmiş olan Ali Paşa gayri nizami Arnavut kuvvetlerin komutanlarından biriydi. Novšiće Muharebesinde Karadağ Prensliğine karşı savaşan Arnavutluk Prizren İttifakın lideriydi.^{[6]Zeitschrift für Balkanologie. R. Trofenik, 1983, s. 140.} Novšiće Muharebesi'nde Karadağlıları yenmeden önce^{[7]Skendi, Stavro. The Albanian national awakening. Princeton University Press, 1967, s. 37, 61, 94.} kuvvetlerini Osmanlı İmparatorluğu'na karşı da kullandı. Mehmed Ali Paşa'ya yapılan saldırının ilk aşamalarında Yakova'dan Osmanlı-Karadağ sınırına giden yolları kapatan kuvvetlerin komutanıydı.

Prizren İttifakı'nın gayri nizami kuvvetleri 1881'de Osmanlılar tarafından ezildikten sonra Gusinyeli Ali Paşa tutuklandı,^{[8]Appletons' Annual Cyclopædia and Register of Important Events of the Year .... D. Appleton & Company, 1885, s. 764-.} ama Sultan genel af verdikten sonra serbest bırakıldı. Ali Paşa'nın birinci önceliği Karadağlıların Plav ve Gusinye'yi ele geçirmesini engellemekti. Osmanlı yönetimine itiraz etmediği için savaş sonrası Ali Paşa İpek Sancağında mutasarrıf oldu.^{[9]Gawrych, George. The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. IB Tauris, 2006, s. 81.} Osmanlı devleti ayrıca Gusinye'yi Karadağlılara karşı savunması için ormanlık alan verdi. Daha sonra Ali Paşa bölgedeki bazı Arnavut gençleri Sultan II. Abdulhamid'in hizmetine verdi.^{[9]Gawrych, George. The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. IB Tauris, 2006, s. 81.} 1881 yılında İstanbul ziyareti sırasında beylerbeyi rütbesine yükseltildi.^{[10]Mikić, Đorđe. Društvene i ekonomske prilike kosovskih srba u XIX i početkom XX veka. Srpska akademija nauka i umetnosti, 1988, s. 25.}

Ölüm

Ali Paşa'ya 29 Kasım 1887'de^{[11]Nuri Bexheti & Selver Islamaj: Sitede bir politikacıya eşlik ediyor ve 1880-a. Revista Kosova Nr. 43. (Prishtin, 2018), s. 53-70. https://www.academia.edu/38559884/Situata_politike_dhe_përshtypjet_e_të_huajve_mbi_Vilajetin_e_Kosovës_gjatë_viteve_1880-a .[12]Bexheti, Nuri. Situata politike dhe përshtypjet e të huajve mbi Vilajetin e Kosovës gjatë viteve 1880-a". 2018, s. 53-70.} Rugova Kanyonu'nda Arnavut milliyetçisi Hacı Zeka tarafından düzenlenen bir suikast girişiminden kurtuldu ancak 5 Mart 1888'de Adem Guska tarafından düzenlenen suikatte öldü.^{[3]Robert Elsie. A Biographical Dictionary of Albanian History. I.B.Tauris, 24 Aralık 2012, s. 183.[13]Haus-, Hof- und Staatsarchiv, Politisches Archiv XXXVIII, Karton 263, Prizren 5 Aralık 1887 tarihli rapor, s 4-5, ayrıca HHStA, PA XXXVIII, Karton 270, Prizren'in 5 Mart 1888 tarihli rapor, 16 1888 Mart, s.}

Lahuta e Malcis

Gusinyeli Ali Paşa'nın efsanesi, Gjergj Fişta tarafından yazılan Arnavut epik şiiri Lahuta e Malcísde (Highland Lute) bulunmaktadır. 8. kantonun ana figürü ve 9. kantonun önemli figürlerinden biridir.^{[14]Fishta, Gjergj. The highland lute: (Lahuta e malcís) : the Albanian national epic. I.B.Tauris, 2005, s. 65-73.}