Guatelli Paşa

Callisto Guatelli (Guatelli Paşa; 26 Eylül 1819, Parma – 1899, İstanbul), Osmanlı sarayında İtalyan müzisyen.

1840'ların ikinci yarısında İstanbul'a gelerek Osmanlı sarayında dört padişah döneminde görev yapan, Mûsikâ-i Hümâyûn'un şefliğini uzun süre yürüten Guatelli, gerek devrin Türk musikisi eserlerini armonize ederek, gerekse Türk makamlarıyla çok sesli marşlar besteleyerek çok sesli müziğin Osmanlı topraklarında gelişimine katkı sağlamıştır. Mehmet Ali Bey, Klarnetçi Zati Bey, Saffet Bey gibi Türk müzisyenleri yetiştirmiştir^{[1]Kutlay Baydar, Osmanlı'da Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizettti ve Callisto Guatellli, Zeitschrift für die Welt der Türken, Journal of World of Turks Cilt 2, Sayı 1, No 10.} Osmaniye Marşı, Aziziye Marşı, Osmanlı Sergi Marşı gibi popüler eserlerin bestecisidir.

Yaşamı

26 Eylül 1819'da İtalya'nın Parma şehrinde dünyaya geldi.^{[2]Seyit Yöre, Osmanlı/Türk Müzik Kültüründe Levanten Müzikçiler, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 24, Güz 2008.} 1830'da şehrin müzik okuluna girdi; Francesco Hiserich'ten kontrabas ve Antonio de Cesari'den şan dersleri aldı. 1838 yılında mezun olarak bir süre aralarında meşhur Teatro Cario Felice'nin de bulunduğu değişik İtalyan tiyatrolarında koro şefi olarak çalıştı.

İstanbul’a Naum Tiyatrosu’nda görev yapmak üzere 1840’ların ikinci yarısında gittiği düşünülür.^{[2]Seyit Yöre, Osmanlı/Türk Müzik Kültüründe Levanten Müzikçiler, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 24, Güz 2008.} 18 Aralık 1846 tarihinde Sultan Abdülmecid huzurunda bir piyano resitali verdi.

1856’da Donizetti Paşa'nın ölümü üzerine kaymakam rütbesiyle Mûsikâ-i Hümâyûn komutanlığına atandı. İki yıl sonra d’Aranda Paşa ile anlaşmazlığı sebebi ile bu görevden ayrıldı; saray bandosunun başına getirildi.

Batı müziğini Osmanlı sarayına ve halkına tanıtmayı ve sevdirmek için Türk motiflerinin sıklıkla kullanıldığı popüler tarzda eserler besteledi. Abdülmecid devrinde “Arie Nazionali e Canti popolari Orientali antichi e moderni” (Eski ve Yeni Millî Havalar ve Popüler Oryantel Şarkılar) başlıklı İtalyanca şarkı kitabı yayımladı. İki ciltlik eser, Sultan Abdülmecid’in ve kızlarının isimlerini taşıyan piyano için yazılmış 24 şarkıdan oluşur. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’nde iki ciltlik kitabın birer nüshası mevcuttur.^{[1]Kutlay Baydar, Osmanlı'da Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizettti ve Callisto Guatellli, Zeitschrift für die Welt der Türken, Journal of World of Turks Cilt 2, Sayı 1, No 10.}

Polka, vals, marş gibi salon parçalarının yanı sıra 1860'ta “Korno için Konçertino” adlı eserini besteledi. Eser, 2003 yılındaki bir arşiv taraması sonucu ortaya çıkarılmıştır.^{[3]Özkan Güven, Kayıp Konçerto 143 yıl sonra bulundu, Sabah gazetesi, 24 Ekim 2003.}

Sultan Abdülaziz’in tahta çıkması üzerine besteleyip yeni padişaha ithaf ettiği Aziziye Marşı (Sultani Marşı olarak da bilinir) nedeniyle rütbesi mirvalığa yükseltildi. Paşa unvanını böylece alan Guatelli’nin 1861’de bestelediği Osmaniye Marşı adlı solo piyano eseri, bir süre milli marş olarak kullanıldı.^{[2]Seyit Yöre, Osmanlı/Türk Müzik Kültüründe Levanten Müzikçiler, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 24, Güz 2008.} Milano’da Luca Yayınevi tarafından basılan bu eserde Türk musikisi usulü olan “düm teke tek tek düm tek düm tek” usulünü kullanmıştı.^{[1]Kutlay Baydar, Osmanlı'da Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizettti ve Callisto Guatellli, Zeitschrift für die Welt der Türken, Journal of World of Turks Cilt 2, Sayı 1, No 10.} Bu ritmi, diğer marşlarında da sıklıkla kullandı. Osmaniye Marşı'na benzer bir marşı 27 Şubat 1863'te Sultanahmet Meydanı’nda açılan Sergi-i Umumi-i Osmani için besteledi. Sergi Marşı adlı bu marş, Sadrazam Mehmed Fuad Paşa’ya ithaf etti.^{[1]Kutlay Baydar, Osmanlı'da Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizettti ve Callisto Guatellli, Zeitschrift für die Welt der Türken, Journal of World of Turks Cilt 2, Sayı 1, No 10.} 3-24 Nisan 1863’te padişah Abdülaziz’le birlikte saray bandosunun şefi olarak pâdişahın Mısır seyahatine katıldı.

1868’de yeniden Mûsikâ-i Hümâyûn komutanı oldu.^{[2]Seyit Yöre, Osmanlı/Türk Müzik Kültüründe Levanten Müzikçiler, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 24, Güz 2008.} Görevi V. Murad ve II. Abdülhamid dönemlerinde de devam etti. Besteci Rifat Bey’in V. Murad’ın tahta çıkışı hatırasına bir Hicazkâr şarkı olan Priere (Dua) isimli eserini armonize etti; eserin notası Hacı Emin Efendi tarafından İstanbul'da basıldı.^{[1]Kutlay Baydar, Osmanlı'da Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizettti ve Callisto Guatellli, Zeitschrift für die Welt der Türken, Journal of World of Turks Cilt 2, Sayı 1, No 10.} V. Murad’a ve Abdülhamid’e müzik dersleri verdi.

Saray bandosunda yetiştirdiği öğrenciler arasında Plevne ve İzmir marşlarının bestecisi Mehmet Ali Bey, Klarnetçi Zati Bey, Pembe Kız Operetinin bestecisi Flütçü Haydar Bey, Saffet Bey vardır.^{[1]Kutlay Baydar, Osmanlı'da Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizettti ve Callisto Guatellli, Zeitschrift für die Welt der Türken, Journal of World of Turks Cilt 2, Sayı 1, No 10.}

Guatelli Paşa, 1899’da İstanbul’da hayatını kaybetti.

Bazı besteleri

• Osmanlı Kasidesi “Sultan Abdulmecit” 1850.,

• Refia sultan (Rafie sultana) 1850.,

• Korno için Konçortino 1860.,

• Aziziye Marşı (Aziziye march) 1861.,

• Osmaniye Marşı (Osmanie marche) 1861.,

• Osmanlı Sergi Marşı (Marche de l'exposition Ottomane) 1863.