Ebu Said Mirza

Ebu Said Mirza (d. 1424 - ö. 1469), 1451-1469 yılları arasında Timurlular hükümdarı.

İlk yılları

Babası Miranşah'ın oğlu Muhammed Mirza'dır. Hayatının ilk yılları hakkında bilgi yoktur. 1449 yılında, Uluğ Bey'in kendisine isyan eden oğlu Abdüllatif Mirza'nın sefere çıkmasından istifade ederek Semerkant' kuşattı. Ancak Uluğ Bey'in yardıma gelmesiyle kuşatmayı kaldırarak geri çekilmek zorunda kaldı. Aynı yıl içerisinde Uluğ Bey'in oğlu Abdüllatif Mirza tarafından öldürülmesinden sonra Timurlu topraklarındaki karışıklık, 1450'de de Abdüllatif'in suikast sonucu öldürülmesiyle daha da artmış ve Hoca Ahrar'ın desteğini alan Ebu Said Mirza'da Semerkant'ı ele geçirerek Maveraünnehir'de hükümdarlığını ilan etmiştir.^{[1]Golubev, Gleb. "Uluğ Bey", tercüme Abdrasul İsakov. Türk Tarih Kurumu, 2011, s. 122,129.}

Hükümdarlık dönemi

Hükümdarlığının ilk yıllarında Çağataylılar ile mücadelede bulundu. 1452 yılında Özbekler'i yenilgiye uğratarak akınlarını durdurdu. Çağataylılar'ın da kendisi için tehdit olmamaya başlamasıyla Timurlular'ın eski topraklarını ele geçirmek için batıya yöneldi. 1459'da Serahs dolaylarında meydana gelen savaşta Timurlular'ın Merv ve Horasan hakimlerini yenilgiye uğrattı. Timurlu mirzaların çekişmesinden faydalanarak 1458'de Herat'ı ele geçiren Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah'ın oğlunun isyanı nedeniyle güç durumda kalması üzerine yapılan antlaşma uyarınca Aralık ayı sonlarına doğru Herat ve 1459'da da Horasan'ı topraklarına kattı. Cihan Şah'ın 1467'de Akkoyunlular'a mağlup olup öldürülmesiyle Karakoyunlular içerisinde çıkan karışıklığı değerlendirmek üzere 1468 yılı başlarında İran ve Azerbaycan topraklarına sefer hazırlıklarına başladı. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan başlarda kendisine bağlılık bildirmekle birlikte Karakoyunlu topraklarını ele geçirme çabaları nedeniyle ilişkiler bozulmaya başladı. Bozulan ilişkiler nedeniyle kısa sürede Akkoyunlu-Timurlu çatışmaları yaşanmaya başladı. 1469 yılı başlarında, gerekli desteği sağlayamayan Emir Said geri dönme kararı aldı. Uzun Hasan bunu fırsat görerek Emir Said üzerine yürüdü. Kendisine bağlı beylerin kaçması üzerine 30 Ocak'ta Karabağ'daki ordugahını terk etti. Uzun Hasan, Emir Said'in ordugahının ele geçirilerek yağmalanmasıyla yetinmemiş ve adamlarını göndererek Emir Said'i yakalatmıştır.

Ölümü

Esir tutulan Ebu Said, Şahruh'un eşi Gevher Şad Begüm Hatun'u öldürmesinin karşılığı olarak Şahruh'un torunu Yadigar Muhammed Mirza tarafından 5 Şubat 1469'da öldürülmüştür.^{[2]Aka, İsmail. "İran'da Türkmen Hakimiyeti (Kara Koyunlular Devri)". Türk Tarih Kurumu, 2001.}

Ebu Said'in ölümünden sonra toprakları oğulları arasında bölünmüş ve Timurlu devleti bir daha toparlanamamak üzere dağılmıştır. Torunu Babür, kendi adıyla bilinen Babür İmparatorluğu'nu kurmuştur.

Evlilikleri

Ebu Said'in otuz dokuz eşi (karısı ve cariyesi) vardı:

Hanzâde Begüm, Ebü'l-Hayr Han'ın kızı
Rabia Sultan Begüm, Amcası Muhammed Timur Mirza ile Khand Sultan Begi'nin kızı
Aka Begüm (Taghay Şah), Uluğ Bey'in kızı
Kutluk Sultan Hanım
Melik Sultan Begüm, Ordu Buğa Tarkan Argun'un kızı
Şah Sultan Begüm Muğal
Şahzâde Begüm, Bedehşan hükümdarı Sultan Muhammed'in kızı
Hanzâde Begüm, Hanzâde Taceddin Tirmizi'nin kızı
Saliha Sultan Ağa, Haki Barlas'ın kızı
Cemal Begi Ağa Barlas
Devlet Baht Ağa, Kazan Şeyh Muğal'ın kızı
Kanizak Begi Ağa, Şeyh Yusuf İlke'nin kızı
Ümit Ağa, Gıyas Bey'in oğlu Sultan Ahmed'in kızı
Kutluk Begi Ağa, İbrahim Mirza'nın eski karısı Khudaidad'ın oğlu Muhammed'in kızı
Rukiye Sultan Begüm, Alaüddevle Mirza'nın kızı
Hurşid Begi Aghacha, Murad Akhtaji'nin kızı
Dilshad Aghacha, Emir Bayan'ın oğlu Emir Buzurg'un kızı
Bay Malik Aghacha, Can Derviş'in kızı
Aafaq Aghacha Kukaltash, İbrahim Mirza'nın üvey kız kardeşi
Shahum Aghacha, Emir Yahya Kuşci'nin kızı
Hanifa Sultan Aghacha, Emir Acap Muğal'ın kızı
Devlet Sultan Aghacha, Rüstem Tuta'nın kızı
Bulhan Aghacha
Mahdum Aghacha, GıyasBey'in oğlu Sultan Muhammed'in akrabası
Saadet Baht Aghacha, Bağdat pirzada Ali Araka'nın kızı
Afak Aghacha
Gohar Sultan Aghacha, Khwaja Rasti'nin kızı
Gülşah Aghacha
Şah Sultan Aghacha
Subur Sultan Aghacha, Abdülşeyh'in kızı
Khadija Begi Khurd, Mevlana Nasraldin'in kızı
Nusrat Sultan Aghacha, Shah Saqd Wali Suldoz'un kızı;
Bibi Sultan Aghacha, FarrukhShah Qauchin'in kız;
Gulrukh Sultan Aghacha, Hamza'nın oğlu Yusuf'un kızı;
Zeynep Begi Ağa, Sultan Ahmed Suldoz'un kızı;
Hatiçe Begi Ağa, Amir Muhammad Sarik bin Emir Muhammed Khawaja'nın kızı;
Habibe Sultan Begüm, Emir Celaleddin Suhrab'ın kzız;

Çocukları

Ebu Said'in bilinen 60 çocuğu olmuştur:

Hanzâde Begüm (Ebü'l-Hayr Han'ın kızı):

Sultan Muhammad

Aka Begüm (Taghay Şah):

Sultan Badi al-Mulk
Gawhar Shad Begum (ö. 1531 sonrası)
Hanzâde Begüm

Melik Sultan Begüm:^{[3]Babur. The Babur-nama in English (Memoirs of Babur). Luzac & Co., 1922, s. 33.}

Sultan Ahmed (1451 – 1494)
Sultan Mahmud (1453 – 1495)
Khadija Sultan Begi (ö. 1531 sonrası)

Şah Sultan Begüm Muğal:

II. Ömer Şeyh Mirza (1456 – 1494)

Şahzâde Begüm:

Ebû Bekir (ö. 1479)

Hanzâde Begüm (Hanzâde Taceddin Tirmizi'nin kızı):

Şah Muhammed

Saliha Sultan Ağa:

Zübeyde Sultan Begi

Devlet Baht Ağa:

Muhammed Cihangir
Sultan Cihangir
Sultan Halil
Saadet Sultan Begi
Sahib Sultan Begi
Bibi Begüm

Kanizak Begi Ağa:

Sultan İbrahim
Sultan Baht Begi (ö. 1531 sonrası)
Cihan Sultan Begi

Ümit Ağa:

Aman Sultan Begi

Kutluk Begi Ağa:

Ömer (ö. 1478 sonrası)

Rukiye Sultan Begüm:

Şahruh (1459 – 1493/4)
Baysungur (d. 1456)
Ürün Sultan Hanım; Bediüzzaman Mirza ile evlendi

Hurşid Begi Aghacha:

Kutluk Tarkan Ağa

Dilşad Aghacha:

Sultan Sancar
Payanda Sultan Begüm; Hüseyin Baykara ile evlendi
Rabia Sultan Begi; Miranşah'ın soyundan Muhammed Kasım ile evlendi
Ayşe Sultan Begi

Bay Malik Aghacha:

Abdullah
Sultan Murad (ö. 1475 sonrası)
Şahbanu Begi; Hüseyin Baykara ile evlendi
Mihr Nuş Begi
Mihr Banu Begi

Afaq Aghacha Kukaltash:

Sultan Begi
Bedir Cemal Begi (ö. 1531 sonrası)

Shahum Aghacha:

Tuman Ağa
Şirin Bey Ağa

Hanifa Sultan Aghacha:

Sultan Muhammed (ö. )

Devlet Sultan Aghacha:

İskender

BBulghan Aghacha:

Şah Mansur
Meryem Sultan Begi

Makhdum Aghacha:

Kutluk Sultan Begi

Saadet Baht Aghacha:

Havand Sultan Begi

Gohar Sultan Aghacha:

Miran Şah
Fahr Cihan Begi (ö. 1531 sonrası); Tirmiz hükümdarı Mir Ala-al-Mulk ile evlendi^{[4]Abu'l-Fazl ibn Mubarak. The Akbarnama of Abul Fazl. The Asiatic Society, 2000, s. 37.}
Bibi Han Begi

Gülşah Aghacha:

Rüstem
Devlet Sultan Begi

Şah Sultan Aghacha:

Zeynep Begi

Subur Sultan Aghacha:

Sultan Osman

Nusrat Sultan Aghacha:

Sultan Veled (ö. 1469 sonrası)

Bibi Sultan Aghacha:

Muzaffer

Gülruh Sultan Aghacha:

Ayşe Sultan Begi

Zeynep Begi Agha:

Kutluk Sultan Begi

ismi belirlenemeyen anneler:

II. Uluğ Bey (ö. 1501/2)
Khvand Sultan Begi
Hatiçe Sultan Begi
Ak Begüm^{[5]Gordon, Matthew. Concubines and Courtesans: Women and Slavery in Islamic History. Oxford University Press, 2017, s. 196.} (ö. 1531 sonrası)