Damgan Muharebesi (1063)

Damgan Muharebesi, 1063 yılında Alparslan komutasındaki ordu ve Kutalmış komutasındaki ordu arasında Damgan yakınlarında yapılan muharebedir.^{[1]Wayback Machine. Anadolu Üniversitesi, s. 51-52.} Bu muharebe Alparslan'ın zaferi ile sonuçlanmıştır.^{[2]ALPARSLAN.}

Muharebe Öncesi Durum

Sultan Tuğrul'un ölümünün ardından tahta geçen Süleyman'ın sultanlığını tanımayan Kutalmış, kardeşi Rasul Tegin, oğulları Süleyman Şah ve Mansur^{[3]Büyük Selçuklu Tarihi. Anadolu Üniversitesi, s. 42.} ile komutasındaki 50.000 kişilik ordusuyla Selçuklu başkenti Rey'e doğru yürüyüşe geçmiştir.^{[4]Kutalmış Bey’in Anadolu’yu Fetih Çalışmaları ve İsyanı. Dergi Park, s. 10.} Vezir Kündürî, Kutalmış’ın 50.000 kişilik ordusuyla Rey'e doğru harekete geçmesi üzerine Melik Alparslan'ın da Rey'e doğru geldiğini haber alınca ondan yardım istemiş ve hutbelerde Süleyman yerine Alparslan’ın adı okutulmuştur.^{[5]KUTALMIŞ.} Vezir Kündürî'nin yardım istemesi sonucu Alparslan, 20 bin kişilik ordusu ile Rey'e doğru yürüyüşünü hızlandırmıştır. Alparslan'ın Rey'e doğru geldiğini duyan Kutalmış kuşatmayı kaldırarak, Alparslan'a karşı harekete geçmiştir.^{[6]TUĞRUL BEYDEN SONRA SELÇUKLU DEVLETİNDE YAŞANAN OTORİTE BUNALIMI ALP ARSLAN TARAFINDAN NASIL GİDERİLDİ?. Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, s. 82.}

Muharebe ve Sonrasında Yaşanan Gelişmeler

Kutalmış Alparslan’ın yolunu kesmek için akarsuların yataklarını Alparslan'ın yolu üzerindeki çorak vadiye yönelterek vadiyi bataklık yapmıştır.^{[7]Tarih-i Beyhaki. Türk Tarih Kurumu, 2 Nisan 2019.} Alparslan bataklığı geçmiş ve Kutalmış’ın ordusunu bozguna uğratmıştır.^{[8]Turan, Osman. Selçuklular Tarihi ve Türk-Islâm Medeniyeti. Ötüken Neşriyat, 12 Haziran 2023.} Alparslan'ın askerleri tarafından Kutalmış'ın kardeşi Rasul Tegin ile Kutalmış'ın oğulları Mansur^{[3]Büyük Selçuklu Tarihi. Anadolu Üniversitesi, s. 42.} ve Süleyman Şah esir alınmıştır.^{[9]Köymen, Mehmet Altay. Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi 3. Cilt Alp Arslan ve Zamanı. Türk Tarih Kurumu, 1 Ocak 2011.} Kutalmış, bozguna uğrayıp dağılan ordusundan geriye kalanlar ile Girdkûh Kalesi'ne doğru geri çekilmeye çalışırken atından düşüp ölmüştür.^{[10]Esir, İbnü'l. İslam Tarihi (el-Kamil fi’t-Tarih Tercümesi) (10 Cilt). Ocak Yayıncılık, 9 Haziran 2016.} Cenazesi Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun başkenti Rey’e getirilip Tuğrul Bey Türbesi'ne defnedilmiştir.^{[11]Farac, Gregory Abü'l. Abü'l - Farac Tarihi Cilt 1. Türk Tarih Kurumu, 1 Ocak 1999.} Kutalmış'ı ve ordusunu yenilgiye uğratan Alparslan, Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun başkenti Rey'e gelerek tahta oturmuştur.^{[12]Piyadeoğlu, Cihan. Sultan Alp Arslan Fethin Babası. Kronik Kitap, 5 Mart 2021.[2]ALPARSLAN.}