Dâmad Fazlı Paşa

Dâmad Fazlı Paşa, Müsâhib Fazlı Paşa ya da Dâmad Fazlullah Fazlı Paşa (ö. 1658), Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Boşnak asıllı olan Paşa, çeşitli eyaletlerde beylerbeylik ve kaptan-ı deryalık görevlerinde bulunmuştur.

Hayatı

Boşnak kökenli olan Fazlı Paşa, Enderûn'da yetişti. Sarayda silahtar ağalığına kadar yükselmiş ve 27 Ocak 1646'da vezir olarak saraydan ayrılmıştır.^{[1]A' budai pasák.. 1841.} Sultan İbrahim'in müsâhiblerinden biri olarak, henüz bulûğ çağına gelmemiş olan padişahın kızı Fatma Sultan ile 15 Mart 1647'de evlendirilmiş, bu yakınlığı nedeniyle "Müsâhib Fazlı Paşa adıyla da anılmıştır.^{[2]"İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi", İsmail H. Danişmend, Türkiye Yayınevi, İstanbul (1971), c.5, s.192} Ayrıca Anadolu Beylerbeyliği de yapmıştır.

Kaptan-ı deryalığı

Koca Musa Paşa'nın Bibercik Deniz Muharebesi'nde (27 Ocak 1647) hayatını kaybetmesinin ardından bu göreve getirilen Kara Musa Paşa'nın, 1647 sefer mevsiminde Osmanlı donanmasıyla Anabolu'da kuşatılması üzerine azledilmesi sonrasında, Fazlı Paşa 1647 Temmuz'unda kaptan-ı deryalığa getirildi (aynı yılın Kasım ayı başlarında birkaç günlük Budin beylerbeyliği arasına girse de göreve yeniden döndü).^{[1]A' budai pasák.. 1841.}

Fazlı Paşa birkaç gemiyle Sakız üzerinden Girit'e gitmek üzere görevlendirildi; ikmal maddeleri taşıyan diğer gemilerin de Sakız'da toplanmaları emredildi.^{[3]"Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi / Girit Seferi (1645-1669)", ATASE Yayınları, Ankara (1977), s.39} Tersane-i Amire'de 30 kadırga onarttıktan sonra 5.000 yeniçeriyle denize açıldı; Çeşme'de bekleyen Anadolu eyalet askerlerini ve ikmal maddelerini taşımak için özel kişilere ait ticaret gemilerine de el kondu. 1647 Temmuz'unda Çanakkale Boğazı'ndan çıkıp Sakız'a varan Fazlı Paşa, burada Mocenigo komutasındaki 13 kalyon ve 16 kadırgadan oluşan Venedik-Malta donanmasıyla karşılaştı; 20 Ağustos 1647'de 30 kadırgayla limandan çıkarak girdiği muharebe karanlık basıncaya dek sürdü, taraflar gemi kaybetmedi. Venedik-Malta donanması önce Ahikerya'ya, ardından Andıra adasına çekildi. 9 Eylül 1647'de bir kez daha taarruza geçen Venedik donanmasıyla sonuçsuz bir muharebe daha yaşandı.^{[4]"Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.132}

Anabolu'daki ablukanın zayıflamasından yararlanan Osmanlı kadırgaları da Fazlı Paşa'ya katıldı; 87 parçaya ulaşan Osmanlı donanması Girit'e ulaşarak 30 Eylül 1647'de Hanya'ya asker çıkardı. Bu takviyeyle taarruza geçen Türk kuvvetleri Yerapetra kalesini düşürürken Kandiye'yi de ablukaya aldı; donanma bu çıkarmanın ardından muharebesiz İstanbul'a döndü (10 Ekim 1647). Fazlı Paşa, iki muharebede gemi kaybetmeksizin Girit'e asker çıkardıktan sonra donanmayı sağ salim İstanbul'a getirmesine rağmen 25 Aralık 1647'de (ya da 5 Ocak 1648) azledildi.

Sonraki görevleri ve ölümü

1648 yılında, Sultan İbrahim'in huzurunda Sadrazam Hezarpare Ahmed Paşa'yı yalan söylemek ve rüşvet almakla suçlaması üzerine çıkan tartışma sonucunda önce hapsedildi, ardından Azak Kalesi muhafızlığıyla İstanbul'dan uzaklaştırıldı.^{[5]Özcan, Abdülkadir. Hezarpâre Ahmed Paşa. Türkiye Diyanet Vakfı, 1998, s. 301-302.} Kasım 1648'de Temeşvar beylerbeyi, Aralık 1650'de Bosna beylerbeyi oldu; 30 Ekim 1651'de bu görevden alınarak İstanbul'a döndü. Nisan 1652'de yeniden Bosna beylerbeyi olan Fazlı Paşa,^{[1]A' budai pasák.. 1841.} 1654'te Venedik Cumhuriyeti'ne bağlı Zadar Kalesi'ne başarılı bir akın yaptı ve bu başarısı nedeniyle IV. Mehmed tarafından ödüllendirildi.^{[6]Akgündüz, Murat. Osmanlı İdaresi Döneminde Bosna-Hersek. isamveri.org, 2003, s. 111-130.} 2 Mayıs 1656'da ikinci kez Budin beylerbeyi, 20 Kasım 1656'da bir kez daha Bosna beylerbeyi, 12 Aralık'ta ise Rumeli beylerbeyi oldu.^{[1]A' budai pasák.. 1841.}

1657'de Silistre beylerbeyi olduğu görülen Fazlı Paşa'nın, 1658 Mart'ında Temeşvar beylerbeyi olduğu ve aynı yılın Ekim ayında görevi başında öldüğü^{[7]Kılıç, Orhan. Budin ve Tımışvar Eyaletlerinin Paşaları: Karşılaştırmalı Bir Analiz. DergiPark, 2019, s. 201,213,214,224,225.} ya da Silistre beylerbeyiyken isyancı Erdel beyini yakalama görevindeki ihmali nedeniyle 13 Haziran'da çağrıldığı Edirne'de padişahın emriyle başı kesilerek idam edildiği ifade edilmektedir.^{[1]A' budai pasák.. 1841.[8]Duman, Mahmut. Köprülü Mehmed Paşa Hayatı, Şahsiyeti ve Faaliyetleri. T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006, s. 79.}

Sarayı İstanbul'da Binbirdirek'teydi.