Cezzâr Ahmed Paşa

Cezzâr Ahmed Paşa (1720'ler/1730'lar, Fatnica - 7 Mayıs 1804, Akka), Napolyon Bonapart'a karşı Akka Kalesi'ni savunmasıyla tanınmış Boşnak asıllı Osmanlı komutanı ve veziridir. Sayda bölgesindeki çatışmaları yatıştırarak, çeyrek yüzyılı aşkın süre tam bir egemenlik kurmuştur.

Hayatı

Muhtelif kaynaklarda doğum yılının 1720, 1722 veya 1735 olduğu ileri sürülmektedir. Aslen Boşnak^{[1]Ahmet Cevdet Paşa, Tezakir 3. Cilt, s. 69} olan Pervân ailesinin bir üyesidir ve 'da doğmuştur. Doğum ismi Ahmed Pervân'dır.^{[2]Hasandedić, Hivzija. Muslimanska baština u istočnoj Hercegovini, s. 176} Gençliğinde İstanbul'a giderek Hekimoğlu Ali Paşa'nın hizmetinde bulundu. 1756'da onunla birlikte Mısır'a gitti. Hekimoğlu Ali Paşa Mısır'dan ayrıldıktan sonra Mısır'da kaldı ve 1758'de Kahire şeyhulbeledi Bulutkapan Ali Bey'in adamlarından Buhayre kaşifi Abdullah Bey'in hizmetine girdi.^{[3]Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.I s.277}

Cidde yöresinde isyan eden Bedevilere karşı savaşlara katıldı. Abdullah Bey'in isyancı Bedeviler tarafından katlinde, onun yerine Buhayre kaşifliğine getirildi. Abdullah Efendi'yi öldüren isyancı Bedeviler aldığı sert tedbirlerle bastırmaktayken, misilleme olarak 70 kadar Bedeviyi öldürdü. Bu nedenle kendisine Arapçada "deve kasabı" anlamına gelen Cezzâr lakabı takıldı.^{[3]Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.I s.277} Fakat diğer bir açıklamaya göre bu adı otoritesini güçlendirmek için kendi kendine koyup, bunu benimsediği bildirilmiştir.^{[4]Yayın Kurulu Ahmet Paşa (Cezzar), (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.142-143 ISBN 975-08-0072-9}

Bulutkapan Ali Bey bu isyanı bastırmadaki cesaretini beğenip beyler arasına dahil eyledi. 1768'de Cezzâr Ahmet, kölemen Memlükler arasındaki entrikalara karıştı. Bu sırada hizmetinde bulunduğu Salih Bey'i öldürmekle görevlendirildi. Bulutkapan Ali Bey'den korkarak Kahire'de barınamayacağını anladı ve Cezayirli kıyafetiyle Anadolu'ya kaçtı. Bir ara gizlice Mısır'dan Buheyre'ye döndü ve Hunadî aşiretinden kız alıp kendini Bulutkapan Ali Bey'in gazabından korumaya çalıştı. Fakat Bulutkapan Ali Bey baskısı karşısında Suriye'ye kaçtı. Orada yerel aşiretlerden Sibaboğullarına sığındı. Daha sonra Beyrut ve Sayda hâkimi olan Emiri 'ın ve ardından da Şam muhafızı 'nın hizmetinde bulundu. Akka'ya yerleşti ve o yörede, Zahir Ömer tarafından başlatılan büyük ayaklanmanın bastırılmasında büyük başarı gösterdi.

1772'de Mîr-i Mîran olup sahil muhafızı oldu. Rus Donanması'na karşı ve Zahir Ömer'e karşı Beyrut'u savunmakla görevlendirildi. Bu görevi yapmaktayken Beyrut'ta egemen bir ayan olma çabaları yaptı. Fakat bu çalışmaları başarısız kaldı. Bu başarısızlık nedeni ile 1773'te Beyrut'u terk etmek zorunda kaldı. Akka civarında bulunan 'e sığındı. Fakat bulduğu ilk fırsatta Şam'a kaçtı.

1775'te Akka Muhafızlığı'na, kısa bir süre sonra da vezirlik verilerek Sayda Beylerbeyliği'ne getirildi. Lübnan, Ürdün ve Filistin'deki karışıklıkları yatıştırdı. Bu başarıları nedeniyle Şam Beylerbeyliği'ne atandı. Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız Ordusu 1798'de Mısır'ı işgale başlayınca, Osmanlı Devleti Cezzâr Ahmed Paşa'dan bölgede yığınak yapmasını istedi. Bu arada Bonapart, El-Ariş, Gazze ve Yafa'yı işgal etmiş, Mart 1799'da Akkâ önüne gelmişti. Ancak, iki aydan fazla süren kuşatma, Osmanlı Donanması ve Nizâm-ı Cedîd ordusundan destek gören Cezzâr Ahmet Paşa'nın güçlü savunması karşısında başarısızlıkla sonuçlandı. Napolyon, 21 Mayıs 1799'da Akka'dan çekilmek zorunda kaldı.

Cezzâr Ahmed Paşa ise 1804'te ölümüne kadar Akka Beylerbeyliği görevini yürütmüştür.

Ayrıca bakınız

• Akka Kuşatması (1799)

Dış bağlantılar

• Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.I s.277 http://archive.org/details/sicilliosmani01sruoft

• Yayın Kurulu Ahmet Paşa (Cezzar), (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.142-143 ISBN 975-08-0072-9