Celilîler

Celilîler, Osmanlı İmparatorluğu'nun Musul eyaletinin yönetimine 1726-1834 arasında hâkim olan Iraklı Arap hanedandır.^{[1]Al-Tikriti, Nabil. Ottoman Iraq. The Journal of the Historical Society, 2007, s. 201–212.} Osmanlı İmparatorluğu'na bu hanedandan en az 16 paşa çıkmıştır.^{[2]Khoury, Dina Rizk. State and Provincial Society in the Ottoman Empire: Mosul, 1540-1834. Cambridge University Press, 1997, s. 74.}

Hanedanın Musul'a hâkim olması

Hanedanın başladığı Abdülcelil Bey Musul Beylerbeyi'nin maiyetindeyken güç kazandı. Oğlu Abdülcelilzade İsmail Paşa'nın 1726 yılında Musul Beylerbeyliğine getirilmesinin ardından güç kazanan hanedana mensup Abdülcelilzade Hüseyin Paşa, Nadir Şah'ın önce 1733 yılında, ardından ise büyük bir orduyla 1743 yılında Musul'a yönelik taarruzlarının başarıyla püskürtülmesinde büyük rol oynadı.^{[3]"Jalili Houshold in Ottoman Mosul (1726-1834)", Ayşen Ay, Fatih Üniversitesi, İstanbul (2013), s.62} Ardından, 1834 yılına kadar Musul'u hep Celilî ailesinden Beylerbeyleri yönetti.

Hanedanın nüfuzunu yitirmesi

II. Mahmud'un merkezî idareyi güçlendirme girişimleri ve Musul'da başka ailelerin de zamanla güç ve itibar kazanmaları sonucunda Celîlî ailesi giderek nüfuzunu kaybetti. Celîlîzâdeler'den son olarak Yahyâ Paşa 1833'te güçlükle Musul valiliğini elde ettiyse de, bir yıl sonra o da görevinden uzaklaştırıldı. Bundan sonra aile nüfuz ve iktidarını tamamen kaybetti.^{[4]İslam Ansiklopedisi, "Celîlî" maddesi, Türk Diyanet Vakfı, İstanbul (1993), c.7, s.269.}