Budin Kuşatması (1541)

Budin Kuşatması, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Macaristan Krallığı'nın elindeki Budin'in Avusturya Arşidüklüğü tarafından, 4 Mayıs ile 21 Ağustos 1541 tarihleri arasında gerçekleştirilen kuşatılması. Kuşatma devam ettiği sırada Osmanlı Padişahı I. Süleyman'ın bölgeye hareket ettiğinin Avusturya kuvvetleri tarafından duyulmasının ardından üç aydan fazla süren kuşatma kaldırıldı. Süleyman'ın bu seferi sonrasında Budin Eyaleti kuruldu ve şehir direkt olarak Osmanlı İmparatorluğu'na bağlandı.

Arka plan

1525 yılının Aralık ayında Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'a gelen Fransa elçisi Jean Frangipani, 24 Şubat 1525'teki Pavia Muharebesi sonrası Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu'na esir düşen Fransa Kralı I. François için, kralın annesi Louise de Savoie'un ricası üzerine Osmanlı Padişahı I. Süleyman'dan yardım istedi.^{[1]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5} Yazdığı mektupla yardım sözü veren Süleyman, iki devlet arasında anlaşma sağlanıp François serbest bırakılsa da Macaristan üzerine sefer gerçekleştirme kararı aldı.^{[2]Afyoncu, Erhan; sf. 43} Macaristan üzerine önce Sadrazam İbrahim Paşa gönderildi, 23 Nisan 1526'da ise Süleyman'ın önderliğindeki ordu Macaristan'a hareket etti.^{[1]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[3]Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323} Macaristan Kralı II. Lajos'un liderliğindeki ordu ile 29 Ağustos 1526 günü yapılan muharebeyi Osmanlı ordusu kazanırken; Lajos ise muharebeden kaçan bazı askerlerle birlikte bataklıkta boğularak öldü.^{[1]Sakaoğlu, Necdet; sf. 5[4]Kinross, Patrick; sf. 187[5]Severy, Merle; sf. 580} Kazanılan bu muharebe sonrasında Macaristan'ın başına Süleyman tarafından Erdel Voyvodası János Zápolya getirildi.^{[6]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6} Ancak Kutsal Roma-Cermen İmparatoru V. Karl'ın kardeşi Avusturya Arşidükü Ferdinand, János'un krallığını tanımayarak kendini Macaristan kralı ilan etmiş; János'un kuvvetlerini yenilgiye uğratmasının ardından 20 Ağustos 1527 günü Budin'e girmiş^{[7]Afyoncu, Erhan; sf. 55[8]Ferdinand I., 1503-1564: Fürst, König und Kaiser. 2003.} ve Osmanlı İmparatorluğu'na vergi ödemesi karşılığında kendisinin Macaristan kralı olarak tanınmasını istemişti.^{[9]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 328} Bunu reddeden Süleyman 10 Mayıs 1529'da yeni bir sefere çıktı ve 3 Eylül 1529'da kuşattığı Budin'in 7 Eylül'de teslim olmasıyla yönetimini tekrar János'a verdi.^{[6]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6[7]Afyoncu, Erhan; sf. 55[10]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329} Hemen ardından Estergon'u almayı başaran Osmanlı ordusu, 23 Eylül 1529'da Avusturya topraklarına girmesinin ardından 27 Eylül günü Viyana'yı kuşatsa da 16 Ekim günü kuşatma kaldırıldı ve 16 Aralık 1529'da ordu İstanbul'a döndü.^{[6]Sakaoğlu, Necdet; sf. 6[7]Afyoncu, Erhan; sf. 55[10]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329}

Viyana kuşatmasının ardından Ferdinand tarafından gönderilen ve Macaristan Krallığı'nın kendisine verilmesi gerektiğini bildiren ikinci elçi Süleyman'dan ret cevabı aldı.^{[11]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 331} Bunun üzerine Estergon, Vişegrad ve Vaç şehirlerini Osmanlı'dan alan Ferdinand'ın 1530 Ekim'i ile Aralık'ı arasında gerçekleştirdiği Budin Kuşatması başarısızlıkla sonuçlandı.^{[12]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 332[13]Turnbull, Stephen; sf. 51} Yaşanan gelişmeler sebebiyle Süleyman ve İbrahim Paşa'nın önderliğindeki ordu, 25 Nisan 1532'de İstanbul'dan ayrıldı.^{[14]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7} Seferde bazı yerler Osmanlı tarafından ele geçirilmişti.^{[15]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335} Süleyman'ın gerçekleştirdiği Alman Seferi, 21 Kasım 1532'de İstanbul'a dönülmesiyle sona erdi.^{[14]Sakaoğlu, Necdet; sf. 7} Birkaç ay sonra, 22 Haziran 1533 tarihinde Avusturya Arşidüklüğü ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan İstanbul Antlaşması ile birlikte Macaristan'ın batısındaki küçük bir bölgenin kendisine kaldığı Ferdinand Macaristan üzerindeki hak iddiasını sonlandırırken, János'un Macaristan hükümdarlığını tanıdı ve Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altın vergi vermeyi kabul etti.^{[16]Gescchiste des Osmanichen. 2009, s. 350-351.}

János'un 22 Temmuz 1540'ta ölmesinin ardından eşi Izabela Jagiellonka, János'un ölümünden birkaç gün önce doğan oğlu János Zsigmond Zápolya adına Macaristan'ın başına geçmek için Süleyman'dan onay aldı.^{[17]Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said; sf. 185} Yaşananları duyan Ferdinand, Ekim 1540'ta bir kez daha Budin'i kuşatsa da^{[18]Halecki, Oskar; Reddaway, W. F.; Penson, J. H.. The Cambridge History of Poland, s. 317.} şehirdeki Macar kuvvetlerine karşı üstünlük sağlayamadı.^{[19]1533-1540-ig tartó korszak eseményei Magyarországon.} Ertesi yıl, Ferdinand'a bağlı Wilhelm von Roggendorf komutasındaki bir ordu Budin üzerine hareket etti. 3 Mayıs 1541 tarihinde şehre gelen ordu, 4 Mayıs günü şehri kuşattı.^{[20]1541-1542-ig tartó korszak eseményei Magyarországon.}

Kuşatma

Kuşatma sırasında kalenin komutası Macar Bálint Török'teydi.^{[20]1541-1542-ig tartó korszak eseményei Magyarországon.} Önce Rumeli Beylerbeyi Divane Hüsrev Paşa, ardından ise üçüncü vezir Sokollu Mehmed Paşa komutasındaki kuvvetleri Budin'e gönderen Süleyman,^{[21]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 338[22]Altaylı, Yasemin; sf. 38} 23 Haziran 1541'de orduyla birlikte sefere çıktı.^{[23]Altaylı, Yasemin; sf. 39} Öncü Osmanlı kuvvetleri 10 Temmuz 1541 günü Budin'e geldi.^{[23]Altaylı, Yasemin; sf. 39} Esas ordunun geldiğini öğrenen Ferdinand'ın kuvvetleri 21 Ağustos günü kuşatmayı sonlandırarak geri çekilmeye başladı. Geri çekilen bu kuvvetlerin peşine düşen Osmanlı kuvvetleri bir kısmını öldürürken bir kısmını esir etti.^{[23]Altaylı, Yasemin; sf. 39} Kuşatma sırasında ağır bir biçimde yaralanan Wilhelm von Roggendorf, birkaç gün sonra Komárno'da öldü.^{[20]1541-1542-ig tartó korszak eseményei Magyarországon.}

Sonrası

Süleyman'ın önderliğindeki Osmanlı kuvvetleri 29 Ağustos günü Budin'e vardı.^{[24]Altaylı, Yasemin; sf. 40} Budin'in yönetimini bir yaşındaki oğlu János'un yerine elinde bulunduran Izabela Jagiellonka'nın şehrin Avusturyalılara karşı korunmasında yeterli olamayacağı düşünülerek János büyüyünceye kadar Budin'in Osmanlı İmparatorluğu elinde kalmasına ve Macaristan'ın idaresinin Bálint Török'e verilmesine karar verildi.^{[24]Altaylı, Yasemin; sf. 40[25]Altaylı, Yasemin; sf. 41} Bu kapsamda Budin Eyaleti kuruldu. Şehirle ilgili birtakım düzenlemelerin yapılmasının ardından 12 Eylül günü şehirden ayrılan Süleyman'ın^{[26]Altaylı, Yasemin; sf. 45} 27 Kasım 1541'de İstanbul'a dönmesiyle sefer sona erdi.^{[27]Sakaoğlu, Necdet; sf. 10}

1542'de Ferdinand'ın tekrar Budin ve Peşte'yi kuşatması üzerine Süleyman, Macaristan üzerine bir kez daha sefere çıkma kararı aldı ve Nisan 1543'te Edirne'den yola çıktı.^{[28]Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. 387.}