Babanzâde İsmail Hakkı

Babanzâde İsmail Hakkı (1876, Bağdat - 1913, İstanbul), Kürt asıllı Osmanlı siyasetçisi.

1908-1912 ve Nisan-Ağustos 1912 Osmanlı Meclis-i Mebûsanı'nda Bağdat mebusluğu yapmış bir Osmanlı siyasetçisidir. 1806 Babanzâdeler İsyanı'nı çıkaran Kürt asıllı bey hanedanı Babanzâde ailesine mensuptur. Babanzade Ahmed Naim'in kardeşi ve Hüseyin Şükrü Baban'ın ağabeyidir.^{[1]İSMÂİL HAKKI, Baban-zâde, Bağdatlı. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.}

Hayatı

Babası eski Bağdat Valilerinden Midhat Paşa'nın mühürdarlığını yapmış olan Babanzâde Mustafa Zihni Paşa, annesi Firuze Hanım'dır. İlkokulu Bağdat'ta; liseyi İstanbul'da okumuş, üniversite için Mülkiye Mektebi'ne kaydolmuştur. Fakat son sınıftayken II. Abdülhamid'in okuttuğu bir mevlit sonrasında dağıtılan şekeri yemeyip protesto ettiği için okuldan atılmış, son sınıfı Mekteb-i Hukuk'ta okuyup 1902'de hukuk diplomasıyla mezun olmuştur.

Mezuniyetinden sonra İkdam, Tanin, Şura-yı Ümmet, Kürt Teavün ve Terakki Gazetesi gibi gazetelerde yazmıştır. Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti'nin de kurucularından olan İsmail Hakkı Bey, Osmanlıcılık ideolojisinin bir savunucusudur. Bu sebeple Kürtlerin Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı kalması gerektiğini, Kürtlerin Osmanlı'ya bağlılığının artması için Kürtçe eğitimin yaygınlaştırılması gibi hakların verilmesi gerektiğini savunmuştur.^{[2]Babanzade İsmail Hakkı Bey (1876-1913). Atatürk Ansiklopedisi.}

Aynı zamanda Mülkiye Mektebi'nde hukuk dersleri veren İsmail Hakkı Bey, özgürlükçü ve cumhuriyetçi fikirleriyle dikkat çekmiştir. Hukuk-ı Esasiye isimli eserinde hükumetin ve hükümdarın halk tarafından seçilmesi gerektiğini savunmuş, Mustafa Kemal Atatürk bu özgürlükçü nüanslar içeren kitabın cumhuriyet, hükumet, ulusal egemenlik ile ilgili kısımların altını çizerek okumuştur. 25 Aralık 1913'te Mülkiye Mektebi'nde ders anlatırken geçirdiği beyin kanaması nedeniyle vefat etmiştir.^{[3]Babanzade İsmail Hakkı Bey (1876-1913).}

Eserleri

1908'de Irak gezi izlenimlerini aktardığı ve Tanin Gazetesi'nde yayınlanan Irak Mektupları 2002 yılında yeniden yayınlanmış olup, Irak hakkında çok değerli bir bilgi kaynağıdır. Babanzâde İsmail Hakkı'nın Ali Reşad'la birlikte 1899 yılında kaleme aldıkları Dreyfus Meselesi adlı eser 2013 Yılında Fernaz Balcıoğlu ve Büşra Balcıoğlu tarafından latin harfleriyle Türkçeye kazandırılmış ve kitap olarak yayınlanmıştır. Babanzâde İsmail Hakkı'nın "Hukuk-ı Esasiye" adlı eseri de yine aynı yazarlar Fernaz Balcıoğlu ve Ayça Büşra Balcıoğlu tarafından bugünkü harflerle 2014 yılında neşredilmiştir.

Konuyla ilgili yayınlar

• Beyrut'tan Kuveyt'e Irak mektupları (Babanzade İsmail Hakkı - Büke Yayınları, 2002)

• Dreyfus Meselesi- ARS Yayınları, Ank.2013.

• Hukuk-ı Esasiye- Erguvani Yayınları, Ank.2014