Ahmed Naim Baban

Babanzâde Ahmed Naim (1872, Bağdat – 13 Ağustos 1934, İstanbul), Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde yaşamış müderris, mütercim, yazar ve düşünürdür. Felsefe, mantık, psikoloji, ahlâk ve hadis alanlarında çalışmalar yaptı; özellikle Sahîh-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercemesi ve Şerhinin ilk üç cildinin tercümesiyle tanındı.

Hayatı

1872'de Bağdat'ta, Babanzâde ailesinden Mustafa Zihni Paşa'nın oğlu olarak doğdu. İlk öğrenimini Bağdat'ta gördükten sonra İstanbul'a geldi. Galatasaray Sultanîsi ve Mekteb-i Mülkiye'de öğrenim gördü. Mülkiye'den mezun olduktan sonra Hariciye Nezâreti Tercüme Kalemi'nde çalışmaya başladı.

1911-1912 yıllarında Maarif Nezâreti Yüksek Tedrisat müdürlüğü yaptı. 1912-1914 arasında Galatasaray Sultanîsi'nde Arapça dersleri verdi; 1914-1915 yıllarında Maarif Nezâreti Telif ve Tercüme Odası üyeliğinde bulundu.

1915'ten itibaren Darülfünun Edebiyat Fakültesi'nde felsefe, mantık, ruhiyat ve ahlâk dersleri verdi ve bu görevini Darülfünun'un 1933'te kapatılmasına kadar sürdürdü.

Osmanlı parlamento kayıtlarında Basra mebusu olarak yer aldı. 15 Eylül 1919'da Meclis-i Âyan üyeliğine atandı.^{[1]Güneş, İhsan. Türk Parlamento Tarihi: Meşrutiyete Geçiş Süreci I. ve II. Meşrutiyet. Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları, s. 193.}

13 Ağustos 1934'te Vefa, Fatih'teki evinde öğle namazı kılarken secdede vefat etti. Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi; mezarı Mehmet Âkif Ersoy'un mezarının yakınındadır.

Çalışmaları ve düşünceleri

Arapça, Farsça ve Fransızca bilen Ahmed Naim, yazı hayatına 1901'de Servet-i Fünûn dergisinde Arap edebiyatından yaptığı tercüme ve açıklamaları yayımlayarak başladı. Felsefe ve psikoloji alanındaki Batılı eserlerin Türkçeye aktarılmasıyla ilgilendi; tercümelerinde Türkçe felsefe terimlerinin oluşturulmasına önem verdi.

Felsefe, hadis, İslâm ahlâkı ve kelâm konularında eserler verdi. Düşüncesinde İslâm ahlâkı ile akıl arasında bir karşıtlık bulunmadığını savundu ve ahlâkın dinî temellere dayanması gerektiğini ileri sürdü.^{[2]Yalçıntaş, İsmail. Ahlâk için din gerekli midir? Babanzâde Ahmed Naim Merkezli Bir İnceleme. Diyanet İlmî Dergi, 2025, s. 695-724.} İslâm birliğini savundu ve etnik milliyetçiliği İslâm toplumu açısından zararlı gördü.^{[3]Çetin, Rabiye. Babanzāde Aḥmed Na'īm’in İslam Savunusunun Temel Argümanları. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2023.}

Hadis alanındaki en önemli çalışmalarından biri, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından hazırlatılan Sahîh-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercemesi ve Şerhidir. Ahmed Naim eserin mukaddimesini ve ilk üç cildini hazırladı; ölümünden sonra çalışmayı Kâmil Miras tamamladı.

Eserleri

Başlıca telif ve tercüme eserleri arasında şunlar yer alır:

• Temrînât

• İlmü'n-nefs

• Felsefe Dersleri

• İlm-i Mantık

• İslâm'da Da'vâ-yı Kavmiyyet

• Ahlâk-ı İslâmiyye Esasları

• Sahîh-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercemesi ve Şerhi

Ayrıca bakınız

• İslamcılık

• Sebîlürreşâd