Bâbüsselâm

Bâbüsselâm, diğer adıyla Ortakapı,^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 37-44.} Topkapı Sarayı'nın ikinci avlusuna geçişi sağlayan ve sarayın üç anıtsal kapısından biri olan giriş kapısıdır. Bâb-ı Hümâyun ile ulaşılan birinci avlunun sonunda yer alan kapı, Osmanlı döneminde Topkapı Sarayı'nın asıl başlangıcı kabul edilmiştir. İki yanında yükselen kuleleriyle Topkapı Sarayı'nın en tanınmış mimari unsurlarından biridir. Bâbüsselâm'ın iki kuleli cephesi savunma amacıyla tasarlanmış bir askerî yapıdan ziyade, hanedan otoritesini ve saray ihtişamını vurgulayan anıtsal bir giriş niteliği taşımaktaydı.^{[2]Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992, s. 50-52.} Bâbüsselâm adının, resmî ziyaretçilerin ikinci avluya girişte karşılaşacakları güvenlik ve huzur ortamını ifade eden "selâmet" kavramıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir.^{[2]Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992, s. 50-52.} Kapının üzerinde, Hicr Suresi'nin 45.-48. ayetleri yazılıdır.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 37-44.}

Tarihi

Kaynaklar, Bâbüsselâm'ın ilk hâlinin saray surları üzerinde açılmış daha sade bir geçit niteliğinde olduğunu düşündürmektedir. Yapının günümüzdeki görünümünü (iki kulesi de dâhil olmak üzere)^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 37-44.} 16. yüzyılda I. Süleyman döneminde aldığı kabul edilmektedir. Dış kapının sol kanadında yer alan 1524-1525 tarihli kitâbe, bu değişikliklerin Kanûnî devrinde gerçekleştirildiğine işaret etmektedir.^{[3]BÂBÜSSELÂM.} Kulelerin içerisinde, yabancı elçilerin saraya girmelerine izin verilinceye kadar misafir edildikleri kapıcıbaşı ağasının odası bulunmaktadır.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 37-44.} Tamir kitabesi, 1758 yılında kapısının tamir edildiğini belirtir.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 37-44.}

Yüzyıllar boyunca çeşitli müdahaleler gören yapının sundurması 19. yüzyılın başlarında genişletilmiş, tavan ve saçak bölümleri dönemin süsleme anlayışına uygun biçimde yeniden tezyin edilmiştir. Bâbüsselâm'ın yanında kapıcıbaşı dairesi ile kapıcılar koğuşu bulunmakta olup, bu kapıdan itibaren sarayın idarî ve resmî alanına geçildiği kabul edilmekteydi.^{[3]BÂBÜSSELÂM.}

Törensel ve sembolik işlevi

Bâbüsselâm, Topkapı Sarayı'nın törensel güzergâhındaki başlıca eşiklerden biriydi. Kapının askerî görünümü esasen savunma amacıyla değil, hükümdarlık ve imparatorluk kudretini vurgulayan sembolik bir mimari ifade olarak değerlendirilmiştir.^{[2]Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992, s. 50-52.} Kapının iç cephesindeki kitabeler ikinci avluyu cennet bahçeleriyle ilişkilendiren sembolik bir anlam dünyasına işaret etmekte ve Bâbüsselâm'ı Aden Bahçesi'ne açılan kapılarla özdeşleştirmektedir.^{[2]Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992, s. 50-52.} Bâbüsselâm, saray hiyerarşisinin görünür hâle geldiği noktalardan biriydi. Padişah dışında hiç kimsenin bu kapıdan at üzerinde geçmesine izin verilmez, devlet görevlileri ve yabancı elçiler burada bineklerinden inerdi.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 37-44.[2]Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT Press, 1992, s. 50-52.} Saray kadınları ise saltanat arabalarıyla geçerlerdi.^{[1]Ortaylı, İlber. Mekânlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Kaynak, 2010, s. 37-44.}

Ayrıca bakınız

• Bab-ı Hümayun

• Bâbüssaâde