Arigiba Han

Arigiba Han (Moğolca :; Рагибаха^{[1]Саган сэцэн: «Эрдэнийн товч» гэжээ.}/Ражабаг^{[2]Хааны нэрийг хэд хэдэн янзаар бичиж байна. Ч.Содбилэг 2010 онд хэлэхдээ: «Зураач Т.Мандир Ашидхэв гэсэн. Монгол сурвалж бичгүүдэд Рачибаг, Рагибаха гэж бичсэн байдаг. Юань улсын сударт бичсэн (хятад галиг) асужиба-г үндэслэн Асучибу гэж бичвэл зохино» гэжээ.}) Shangdu'da Yuan Hanedanı'nın tahtına kısa bir süreliğine oturan Arigiba, Yesün Temür'ün oğluydu. Babası Yesün Temür'den sonra Yuan Hanedanı'nın yedinci imparatoru olması gerekirken bir darbeyle tahta geçen rakibi tarafından tahttan indirilmiştir. Çin imparatoru olmasının yanında Moğol İmparatorluğu'nun 11. Büyük Hanı olarak kabul edilir, ancak imparatorluğun bölünmesi nedeniyle bu hükümranlığı sadece resmi anlamda kabul edilir.^{[3]Их хаадын хураангуй-http://library.thinkquest.org/04apr/01341/monkingstext.htm} Arigiba, en kısa hüküm süren Yuan imparatorudur.

Hayatı

Arigiba, Yesün Timur Han'ın en büyük oğluydu. Annesi Babukhan Hatun, imparatorluk ailesiyle evlilik sayesinde iktidarı elinde tutan Khunggirad klanından geliyordu. Arigiba, 1324'te henüz bebekken veliaht prens oldu. Ağustos 1328'de Shangdu'da Yesün Temür aniden ölümünden bir ay sonra güçlü Müslüman subay Devlet Şah tarafından Shangdu'ya gönderildi.

Ancak Yesün Temür'ün ani ölümü, Yesün Temür'ün, Moğolistan'da Jinong olarak görev yaptığı zamandan beri kendisine hizmet eden Devlet Şah da dahil olmak üzere, iktidarın merkezileştirilmesinden memnun olmayan ana akım karşıtı bir hizbin ayaklanmasını tetikledi. Sekizinci ayda Dadu'da görev yapan Moğollaşmış Kıpçak komutanı El Timur bir darbe yaparak Külüg Han'ın oğlunun göreve getirilmesi çağrısında bulundu. Tuğ Timur, Arigiba'nın tahta çıktığı aynı ayda Dadu'ya kabul edildi.^{[4]The Empire of the Steppes, by Rene Grousset, Naomi Walford, p. 321.}

Shangdu ve Dadu arasında yaşanan ve "İki Başkent Savaşı" olarak bilinen iç savaş kısa süre sonra patlak verdi. Arigiba'nın ordusu Çin Seddi'ni birkaç noktada kırdı ve Dadu'ya doğru ilerlemesine rağmen El Timur'ün birlikleri tarafından ciddi bir yenilgiye uğratıldılar. O sırada, Arigiba'nın ordusunun çoğu Çin Seddi cephesinde yer aldı ve Shangdu yanlıları ertesi gün teslim olmaya zorlandı.^{[5]Herbert Franke, Denis Twitchett, John King Fairbank-The Cambridge History of China: Alien regimes and border states, 907–1368, p. 544.} Arigiba'nın yandaşları olan Devlet Şah ve diğer önde gelen askerlerin çoğu esir alındı ve Dadu grubu tarafından idam edildi; ama Arigiba'nın bu olay sırasında ortadan kaybolduğu ve öldürüldüğü söyleniyor.^{[6]Frederick W. Mote- Imperial China 900–1800, p. 471.}

Ayrıca bakınız

• Yuan Hanedanı imparatorları listesi

• Moğol hükümdarları listesi

• Çin hükümdarları listesi

• İki Başkent Savaşı