Altun Yaruk

Altun Yaruk, ("التون altun" "altın."^{[1]Dîvânu Lugâti't-Türk Veritabanı. Türk Dil Kurumu.} ve "يرقلق yarukluk" "nur, ışık"^{[1]Dîvânu Lugâti't-Türk Veritabanı. Türk Dil Kurumu.} anlamındadır.) veya tam adıyla Altun önglüg yaruk yaltrıklıg kopda kötrülmiş nom iligi (Tr:Altın renkli, parlak ışıklı, en üstün sutra hükümdarı), Mahayana Budizmine ait bir sutra kitabıdır. Özgün eser Sanskritçe yazılmış ve VIII. yüzyılda Çinceye, X. yüzyılda da Beşbalıklı Uygur bilgini Singku Seli Tutung tarafından Uygurcaya çevrilmiştir.^{[2]Karahan, Akartürk. “Altun Yaruk” İle İlgili Türkiye’deki Çalışmalara Bir Bakış. 2013, s. 277-287.[3]Tekin, Şinasi. Uygur Bilgini Sin͡gḳu Seli Tutun͡g’un Bilinmeyen Yeni Bir Çevirisi Üzerine. Türk Dil Kurumu, 1965, s. 29-33.}

İçeriği

Eser, 10 kitap içerisinde 31 bölüme ayrılmıştır. Her bir bölümde Buda'ya bir soru yöneltilir. Buda da kendisine sorulan soruya bir öykü ile karşılık verir. Böylece kıssadan hisse yoluyla soru cevaplanmış olur. Örneğin Altun Yaruk'un 10. kitabındaki Aç Bars öyküsünde Buda'ya yöneltilen bir soru üzerine üç prens ile aç bir kaplan arasında yaşananlar aktarılır. Yaralı kaplanın kendisini ve yavrularını besleyemeyişi sonucu kendi yavrularından birisini yemek üzere iken küçük prens kendini kaplana yem eder. Burada işlenen fikir, Mahayana Budizmi'nin temel fikirlerinden birisi olan, önce canlıları sonra kendini kurtarmaktır.

Nüshaları

Eser ilk kez 1910'da Malov tarafından Kansu eyaletinin Winshugu bölgesinde bulunmuştur. Bu keşifte elde edilen 397 yaprak,Yugurların 1687'de özgün esere sadık kalarak tahta baskı tekniğiyle bastıkları bir eserdir. Günümüzde Saint Petersburg Bilimler Akademisi'nde saklanmaktadır.^{[2]Karahan, Akartürk. “Altun Yaruk” İle İlgili Türkiye’deki Çalışmalara Bir Bakış. 2013, s. 277-287.}

F. Bergman, 1927 ilâ 1935 arasında yaptığı geziler sırasında ikinci bir yazma bulunmuştur ve bu kopya da günümüzde Stockholm Halk Müzesi'nde saklanmaktadır.^{[2]Karahan, Akartürk. “Altun Yaruk” İle İlgili Türkiye’deki Çalışmalara Bir Bakış. 2013, s. 277-287.}

Alman bilim insanlarının XX. yy. başında yaptıkları gezilerden getirilen eserler kataloglandığında bunların arasında Altun Yaruk'un 70'ten fazla yazmasını içeren 841 yaprak olduğu kaydedilmiştir.^{[4]Uçar, Erdem. BERLİN BİLİMLER AKADEMİSİNDEKİ METİN PARÇALARI. 20 Aralık 2017, s. 151-165.}

Ayrıca bakınız

• Singku Seli Tutung

• Uygur edebiyatı