Aka Gündüz

Aka Gündüz, (1884, Selanik - 7 Kasım 1958, İstanbul), Türk yazar, gazeteci ve siyasetçi.^{[1]TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü.}

Türkiye'de Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinin önemli figürlerinden birisidir. Yaşadığı devrin sevilen ve çok okunan yazarlarındandır. IV., V. ve VI. dönemlerde TBMM'de Ankara milletvekili olarak görev yapmıştır.

Hayatı

Resmî kayıtlara göre 1884 yılında Selanik'te doğdu. Annesi birkaç dil bilen kültürlü bir hanım olan Sapancalı Melek Hanım, babası Rizeli Fıncıoğulları sülalesinde Binbaşı İbrahim Kadri Bey'dir. Asıl adı "Hüseyin Avni" idi. Bu isim ona, dönemin ünlü sadrazamı Hüseyin Avni Paşa gibi başarılı bir asker olması niyetiyle koyulmuştu.^{[2]Okday, Metin. Aka Gündüz'ün hayatı, sanatı ve eserleri. 2008.}

Çocukluk yılları Serez'de geçti. Küçük yaşta annesini kaybetti, bir Fransız mürebbiye tarafından büyütüldü.^{[3]Doğan, Abide. Aka Gündüz. 10 Kasım 2018.} İlköğrenimine Serez'de İncili Mektepte başladıktan sonra Selanik'teki Şemsi Efendi Mektebi'ne devam etti.

İlkokuldan sonra bir süre Selanik Askeri Rüşdiye'sinde okudu. 1896–1897 Türk-Yunan Savaşı sırasında babası Binbaşı Kadri Bey'in savaşa gitmesinden sonra üvey annesinin onu okula göndermemesi üzerine evden kaçtı, öğrenimine İstanbul'daki amcasının yanında devam etti.^{[2]Okday, Metin. Aka Gündüz'ün hayatı, sanatı ve eserleri. 2008.}

Bir süre yatılı misafir olarak Galatasaray Sultanisine devam ettikten sonra Eyüpsultan'daki Askerî Baytar Rüştiyesine kaydoldu. Bu okulda Ömer Seyfettin ile tanışıp yakın dost oldu. 1896'da rüştiyeden mezun olduktan sonra Ömer Seyfettin'in Edirne Askerî İdadisine gitmesi üzerine o da bu okula kaydoldu.^{[2]Okday, Metin. Aka Gündüz'ün hayatı, sanatı ve eserleri. 2008.} Lise döneminde Çocuk Bahçesi ve Genç Kalemler dergilerinde yazıları yayımlandı.

1900'de Edirne Askerî İdadisinden mezun olup İstanbul'a döndü ve Mekteb-i Harbiye-i Şahaneye kaydoldu.^{[2]Okday, Metin. Aka Gündüz'ün hayatı, sanatı ve eserleri. 2008.} Öğrenciliği esnasında siyasetle meşgul olduğu gerekçesiyle Divanıharpte yargılandı. Mahkeme heyeti tarafından serbest bırakıldıysa da sağlık sorunları nedeniyle eğitimine devam edemedi ve okulla ilişkisi kesildi. Öğrenim için Paris'e giderek Collège de France, Paris Güzel Sanatlar Okulu'nda ve Hukuk Fakültesi'ne devam etti. İki yıl kadar Paris'te kaldıktan sonra bu eğitimlerin hiçbirini tamamlamadan İstanbul'a döndü.^{[2]Okday, Metin. Aka Gündüz'ün hayatı, sanatı ve eserleri. 2008.}

Yurda döndükten sonra, II. Abdülhamit'in yönetimine son vermeye çalışan İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu. 1907'de dört ay kadar Gümrük İdaresi'nde çalıştıktan sonra Selânik'e sürgün edildi. II. Meşrutiyet ilan edildiğinde Selanik'te idi. Ülkeyi padişahın ve şeriatın kontrolü altına döndürmek isteyenlerin İstanbul'da 13 Nisan 1909'da başlattığı ayaklanmayı bastırmak üzere Selanik'te kurulan Hareket Ordusuna katıldı ve orduyla birlikte İstanbul'a geldi.

İstanbul'daki 31 Mart Vakası, anayasanın yeniden yapılandırılmasında desteği olduğu varsayılan Ermenilere karşı saldırılara ve ayaklanmacılarla Ermeniler arasında çatışmalara dönüşünce, Adana'da yayılan bu olayları bastırmak üzere görevlendirilen Cemal Paşa ile birlikte Adana'da bulundu. Bir buçuk yıl Vilayet Meclisi'nde görev yaptı. Adana Vilâyet Gazetesinde yazılar yazdı.

İstanbul'a döndükten sonra matbuat hayatına atıldı.^{[4]AKA GÜNDÜZ.} 11 Nisan 1911'de Ali Canip ve Ömer Seyfettin'in önderliğinde çıkarılan Genç Kalemler dergisinin önderlik ettiği Yeni Lisan Hareketi doğrultusunda eserler verdi. İlk yazılarında Enis Avni adını kullanan yazar, bu dönemden itibaren Türkçe bir takma ad olan Aka Gündüz adını benimsedi.

Türk Kalbi (1911), Türkün Kitabı (1913) adlı hikâye kitaplarında Türklük gururu ve bilinci, Trablusgarp ve Balkan Savaşları, Osmanlı- Rus Savaşı, İnebahtı Savaşı, Türklerin karşılaştıkları zulümler gibi konuları ele aldı. Bozgun (1918) adlı şiir kitabında Balkan Savaşı'ndan sonra Rumeli topraklarının kaybını kabullenemeyişini anlatan şiirlerine yer verdi.

Ercüment Ekrem ile birlikte 1920 yılında 12 sayı Alay gazetesini çıkardı. İstanbul’un işgali üzerine İngilizler tarafından Malta'ya sürüldü. 1921 yılında İngilizlerle yapılan esir değişimi sonucu yurda dönebildi.

Sürgün dönüşü Ankara'ya giderek Millî Mücadele'ye kalemiyle destek verdi. 23 Aralık 1921'den itibaren Paşa Kâzım ile birlikte Alay gazetesinin devamı niteliğindeki Anadolu’da Peyâm-ı Sabah gazetesini çıkardı. Gazetenin yayınları, 1922 yılı sonunda Millî Mücadele'nin kazanılmasının ardından son buldu.^{[5]Anadolu'da Peyâm-ı Sabah. 20 Mayıs 2021.}

Aka Gündüz, gazetecilik ve yazarlığa Sabah, Hizmet, Zaman, Âhenk, Tanin, Tercüman, İleri, Hâkimiyet-i Milliye gibi gazetelerde yayımlanan şiir, hikâye, roman ve makaleleriyle devam etti. Ankara Gazeteciler Cemiyetinin kuruluşunda yer aldı.

IV., V. ve VI. dönemlerde Ankara milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisinde yer aldı.

Kısa süren bir evlilik yaptı ve bir oğlu oldu. Kansere yakalandıktan bir süre sonra 7 Kasım 1958'de öldü.

Eserleri

Roman

Türk Kalbi, 1927
Türkün Kitabı, 1939
Kurbağacık, 1935
Bu Toprağın Kızları, 1927
Hayattan Hikâyeler, 1928
Dikmen Yıldızı, 1928
Odun Kokusu, 1928
Tank-Tango, 1928
İki Süngü Arasında, 1929
Yaldız 1930
Çapkın Kız 1930
Aysel İstanbul 1932
Ben Öldürmedim1933
Onların Romanı 1933
Kokain 1933
Üvey Ana, 1933
Üç Kızın Hikâyesi, 1933
Aşkın Temizi, 1937
Çapraz Delikanlı, 1938
Zekeriya Sofrası, 1938
Mezar Kazıcıları, 1939
Giderayak, 1939
Yayla Kızı, 1940
Türk Duygusu, 1941
Bebek, 1941
Bir Şoförün Gizli Defteri, 1943
Sansaros, 1945
Eğer Aşk, 1946
Bir Kızın Masalı, 1954

Hikâyeleri

Türk Kalbi
Türk'ün Kitabı (1911)
Kurbağacık (1919)
Hayattan Hikâyeler (1928)

Şiirleri

İlkbahar Şiiri
Anadolu şiiri

Piyesleri

Köy Muallimi
Yarım Osman
Mavi Yıldırım
Beyaz Kahraman