Ağa Cafer Paşa Camii

Ağa Cafer Paşa Camii, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin Girne kentinde bulunan Osmanlı dönemi camilerinden biridir. 16. yüzyılın sonlarında (1589-1590) Osmanlı devlet adamlarından Ağa Cafer Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Kıbrıs’ın Osmanlı idaresine geçmesinden kısa bir süre sonra inşa edilen cami, bölgenin önemli İslamî yapılarından biri olarak kabul edilmektedir.^{[1]Câfer Paşa Camii.}

Tarihçe

Caminin inşası, Ağa Cafer Paşa tarafından düzenlenen vakfiye ile desteklenmiştir. 1599 tarihli bu vakfiye kapsamında caminin bakımını ve devamlılığını sağlamak amacıyla çeşitli mülkler vakfedilmiştir. Bu mülkler arasında çiftlikler, bahçeler, tarlalar, zeytinlikler, evler, ambarlar ve ahırlar bulunmaktaydı. Osmanlı dönemi vakıf sistemi doğrultusunda caminin ihtiyaçlarının bu vakıf gelirlerinden karşılanması amaçlanmıştır.^{[2]Söylemez, Mehmet Mahfuz (Editör). Osmanlı Döneminde Kıbrıs Vakıfları. Yakın Doğu Üniversitesi Yayınları, 2017.}

1887 yılında caminin onarım ihtiyacı ortaya çıktığında, bu sürecin finansmanı camiye ait vakıf mülklerinden elde edilen kira gelirleriyle karşılanması öngörülmüştür. Ancak, Britanya yönetimi altındaki Kıbrıs'ta vakıf sisteminin işleyişinde aksaklıklar meydana gelmiş ve Lefkoşa Belediyesi 15 yıl boyunca kira ödemesi yapmamıştır. 1890 yılında, yetkililerin müdahalesi sonucunda gecikmiş kira borçları tahsil edilmiş ve caminin onarımı için gerekli bütçe sağlanmıştır^{[3]Sabri, Reyhan. Transitions in the Ottoman Waqf’s traditional building upkeep and maintenance system in Cyprus during the British colonial era (1878–1960) and the emergence of selective architectural conservation practices. 28 Mayıs 2015, s. 512-527.}.

1974’ten önce bir süre EOKA örgütünün kontrolünde bulunan cami, bu dönemde zarar görmüş ve ibadete kapalı kalmıştır. Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında kurulan bir derneğin öncülüğünde ve Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı'nın katkılarıyla tamir edilerek 1975 yılında yeniden ibadete açılmıştır^{[1]Câfer Paşa Camii.}.

Mimari Özellikleri

Cami, geleneksel Kıbrıs Osmanlı mimarisiyle inşa edilmiş olup, dikdörtgen planlı bir yapıya sahiptir. İlk inşa edildiğinde bir kubbeye sahip olduğu bilinmekle birlikte, İngiliz yönetimi döneminde (1878-1880) kubbe yerine düz, beşik çatılı bir tavan eklenmiştir. Yapının iç mekânı üç kemer ile desteklenen bir düzene sahiptir. Bu özellikleriyle, Kıbrıs’taki geleneksel mescit ve cami yapılarıyla benzerlik göstermektedir.

Caminin giriş cephesi, kemerli bir revakla öne çıkmakta olup, Osmanlı cami mimarisine özgü sade bir tasarım sergilemektedir. Ayrıca yapının inşasında Kıbrıs’ın yerel taş malzemeleri kullanılmıştır.^{[4]Kiessel, Marko. Mosque Architecture in Cyprus—Visible and Invisible Aspects of Form and Space, 19th to 21st Centuries. Religions, 2021.}