Şyung-nu boyları

Şyung-nu boyları veya Asya Hun boyları, Çin kaynaklarında geçen Şyung-nu'ya bağlı Türk, Moğol veya Tunguz boylarıdır. Asya Hun devleti çeşitli halklardan oluşan bir konfederasyondur ve göçebe Asya Hun boyları Asya Hun devletini oluşturur.^{[1]Kradin, Nikolay. Stateless Empire: The Structure of the Xiongnu Nomadic Super-Complex Chiefdom (2011).}

Asya Hun boyları

Fang Xuanling'in Jin kitabında 19 Hun boyu sıralanır:^{[2]Baykuzu, Tilla Deniz. GEÇ DÖNEM (IV-V. YY) HUN DEVLETLERİ HAKKINDA ÇİN KAYNAKLARI. 1 Aralık 2011, s. 39-47.} Tuge (屠各), Xianzhi (鮮支), Koutou (寇頭), Wutan (烏譚), Chile (赤勒), Hanzhi (捍蛭), Heilang (黑狼), Chisha (赤沙), Yugang (鬱鞞), Weisuo (萎莎), Tutong (禿童), Bomie (勃蔑), Qiangqu (羌渠), Helai (賀賴), Zhongqin (鐘跂), Dalou (大樓), Yongqu (雍屈), Zhenshu (真樹) ve Lijie (力羯).^{[3]晉書. Fang, Xuanling, 1958.} Wei Kitabı Yueban (悅般)'dan söz eder.^{[4]Dani, Ahmad Hasan. History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750. UNESCO, 1 Ocak 1996.}

Türk Boyları

Çin kaynaklarında Türk olduğu bilinen Hun boyları Helai, Yueban ve Dinlin'dir.

Dinlin'den gelen Yuanhe (袁紇) zamanla Huihe (回鶻) adını alır. Yuanheler Uygur Kağanlığı'nı oluşturur ve bugünkü Yugurların atasıdır.^{[5]Ölmez, Mehmet. Sarı Uygurlar ve Sarı Uygurca Üzerine Yeni Yayınlar. 1 Ekim 2012, s. 97-108.}

Helai Çince Ala yunt (Alaca renkli at) anlamında Helan (賀蘭) ile ilişkilidir.^{[6]Zuev, Yu. "Xueyantuo Khaganate and Kimeks: Turkic ethnogeography of the Central Asia in the middle of 7th century" Shygys, No 1, s. 11-21, No 2, s. 3-26 (2004) Oriental Studies Institute, Almatı} Hâliyle aynı anlamda Oğuzların Alayundluğ boyu ile bağlantı gözetilir. Alayundluğ ile Boma (駁馬 ya da 駮馬) (Alat) boyunun damgaları aynı olduğundan Zuev bu boyları birbirinin aynısı kabul eder.^{[7]Zuev Yu.A., "Horse Tamgas from Vassal Princedoms", s. 132} Alat (<*ala at) Farsçaya Halaç olarak geçmiş olabilir. Dolayısıyla Halaçların muhtemel atalarıdır. Tang kitabında 217. cilde göre Boma 駁馬 ~ Bila 弊剌 ~Eluozhi 遏羅支, Jiegu 結骨 (Yenisey Kırgızları) ile komşudur. Arap coğrafyacı al-Idrisi Halaçların kışlak ve kalelerinin, İrtiş nehri havzasında ikamet eden Kimeklerin yanına, Kırgızların kuzeybatısına yerleşmiş olduğunu kaydeder. Bunun gibi coğrafik argümanlar Boma ~ Bila ~ Eluozhi (Alat) boyunun Halaçlar olma ihtimalini yükseltiyor.^{[8]Moriyasu, T. À propos des tribus de l'Asie Centrale qui se trouve dans les sources tibétaines: DRU-GU et HOR. Journal of Asian and African Study, 1977, s. 28-30.}

Tuge (Xutu, Tuku, Tuko, Tugexu, Xutugehu) boyu

Han Hanedanı metinlerinde tuku olarak da geçer. Güney Hun boylarının en soylularındandır.^{[9]中国少数民族史大辞典 - 工具书总库 - 中国知网.} Bu boydan olan Ho-lien Po-po Hsia devletini kurmuştur.^{[10]Baykuzu, Tilla Deniz. Bir Hun Başkenti: T’ung-Wan Ch’eng. 2009, s. 110.} Bu boy Mete Han'ın de içinde olduğu boydur. Liu Yuan de yine bu boydandır. Bu boy ismi Türk ismiyle karşılaştırılır.^{[11]Köymen, Mustafa. Hsiung-Nu'ların Tuku (T'u-Ko) Kabilesi. 6 Kasım 2017.}

Tuge boyunun diğer bir adı Liu'dur. Liu ismi ataları olan Çinli bir prensesten gelmektedir. Günümüzde Liu aileleri Çin'de Şantung ve Henan'da yaşamaktadır.^{[12]Yildirim, Kürşat. TÜRK MENŞELİ ÇİN ÂİLELERİ-I. 1 Haziran 2015, s. 315-330.}

Qiangqu boyu

İkinci Zhao hanedanlığının kurucusu Shi le bu klana mensup.^{[13]晋书·石勒载记.[14]Theobald, Ulrich. Jie 羯 (www.chinaknowledge.de).}

Bomie boyu

Bomie boyu daha sonraları Tabgaçlara tabi oldular.^{[15]Mueller, Shing. "Horses of the Xianbei: 300-600 AD A Brief Survey" , in Pferde in Asien: Geschichte, Handel, und Kultur, (2009). p. 189-190}