Şemâilnâme

Şemâilnâme (tam adıyla Kıyâfetü'l-insâniyye fî şemâili'l-Osmâniyye), Seyyid Lokman Aşuri tarafından kaleme alınan ve minyatürleri Nakkaş Osman tarafından hazırlanan 1579 tarihli yazma eser (TSMK H.1563). Eserin adı olan Şemâilnâme, Arapçada "özellikler, nitelikler" anlamına gelen şemâil sözcüğü ile Farsça kökenli -nâme ekinin birleşmesinden oluşur.

Eser, Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa'nın, Osmanlı padişahlarının I. Osman'dan II. Selim'e kadar uzanan portrelerini bir araya getirme düşüncesiyle başlattığı bir çalışma sonucunda ortaya çıktı. İlk on iki Osmanlı padişahının fiziksel özellikleri ve kişilikleri hakkında bilgiler veren eserde, her padişah için birer portreye de yer verildi. Portrelerin mümkün olduğunca gerçeğe uygun hazırlanmasına özen gösterildi. Bunun için dönemin ulaşılabilen padişah tasvirleri kapsamlı biçimde incelendi.

İlk nüshanın (TSMK H.1563) daha sonraki dönemlerde çok sayıda kopyası hazırlandı. 1579 tarihli bir nüshası günümüzde İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde Şemâilnâme-i Âl-i Osman (T.Y. 6087) adıyla muhafaza edilmektedir.