Şair Eşref

Şair Eşref (1847, Kırkağaç – 22 Mayıs 1912, Kırkağaç), Türk şair ve bürokrat. Türk edebiyatında hiciv şiirleriyle tanınmıştır. Hicviyelerini gazel, kaside, muhammes ve özellikle kıta biçiminde kaleme almıştır.

Hayatı ve kariyeri

Asıl adı Mehmet Eşref'tir. Babası Usulizade Hafız Mustafa Efendi, annesi ise Arife Hanım'dır.^{[1]Huyugüzel, Ömer Faruk. Şair Eşref. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2010.} Eşref, Gelenbe'de doğdu. Doğum yılı farklı kaynaklarda 1842 ile 1853 arasında değişmekte olup, çoğu kaynakta 1847 olarak geçer; Mehmet Zeki Pakal'ın resmi sicil araştırmalarında ise 1853 doğumlu olduğu belirtilmiştir.^{[2]Hisar Dergisi (sayı:16, Ağustos 1951)} Büyük dedesi, matematikçi Gelenbevi İsmail Efendi'dir.^{[3]Kapıcıoğlu, Sait. Şair Eşref - Ünye Kaymakamı. unyekent.com.} İlköğrenimini Gelenbe'de tamamlayan Şair Eşref, Manisa'da Hatuniye Medresesi'nde Arapça ve Farsça dersleri aldı. Özel öğretmenlerden matematik ve tarih öğrendi. 1870'te Manisa Vilayeti Tahrirat Kalemi'nde memuriyete başladı.

Turgutlu, Akhisar ve Alaşehir'de mal müdürlüğü, Fatsa'da kaymakamlık yaptı.^{[4]Çakıroğlu, Ekrem. Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. Yapı Kredi Yayınları, 2001, s. 421-422.} Ardından Ünye, Acıpayam, Buldan ve çeşitli ilçelerde görev aldı. Doğu illerinde bulunduğu dönemde Ermenice konuşmayı ve Fransızca okumayı öğrendi.^{[5]Şen, Yüksel. Ünye'nin Şair Kaymakamları Ünye Ticaret ve Sanayi Gazetesi Yıl : 3, Sayı : 26, Nisan/1997.} Gördes kaymakamlığı sırasında görevdeki yolsuzluklarla ilgili yazdığı şiirler ve gizli cemiyet kurmakla suçlanması nedeniyle bir yıl hapis cezası aldı.

Ceza sonrası İzmir'de gözetim altında tutuldu. 1903'te Mısır'a geçti oradan da bir süre Fransa, İsviçre ve Kıbrıs'ta bulundu. Mısır'da Curcuna adlı mizah dergisinde yazılar yazdı; 1904-1908 yılları arasında altı kitabı yayımlandı. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yurda döndü. İzmir'de Edeb Yahu, İstanbul'da Eşref (daha sonra Musavver Eşref adını aldı) dergisinde başyazarlık yaptı. 1908'de Turgutlu kaymakamlığı, 1909'da Adana vali muavinliği görevlerinde bulundu. 1909'da emekliye ayrılarak Kırkağaç'a yerleşti. 22 Mayıs 1912'de öldü ve Kırkağaç Mezarlığı'na defnedildi.^{[2]Hisar Dergisi (sayı:16, Ağustos 1951)[6]Manisa il yıllığı, 1967. Ticaret Matbaacılık, 1968.}

Eşref'in hicivleri, şekil bakımından Namık Kemal ve Ziyâ Paşa'nın şiirleriyle benzerlik gösterir. Gazel, kaside, mesnevi ve kıta biçimlerini kullanmış; hece ölçüsünü yalnızca bir dörtlüğünde, diğer tüm eserlerinde ise aruz ölçüsünü tercih etmiştir.^{[7]Cumhur Çilesiz, Bürokrasi ve Mizah, İdarecinin Sesi dergisi, Sayı: Ocak - şubat / 2012.} Konu olarak daha çok toplumsal meselelere yer vermiştir.

Hatırası

1980'den sonra Buldan Belediyesi, Cumhuriyet Mahallesi'ndeki bir caddeye Şair Eşref adını vermiştir.^{[8]Süavi Uyum, Şair Eşref, Buldan'da Yaşam gazetesi, Erişim tarihi:29.05.2014.} İzmir'in Karşıyaka ilçesinde bir ilkokula ve Alsancak semtinde bir bulvara adı verilmiştir. Kırkağaç ilçesinde bir mahalleye de Şair Eşref Mahallesi ismi verilmiştir.

Başlıca Eserleri

• Deccal (2 Kitap, 1904-1907, Kahire)

• İstimdad (1905, Mısır)

• Şah ve Padişah (1906, Kahire)

• Hasbihal yahut Eşref ve Kemal (1908)

• İran'da Yangın Var (1908, İstanbul)

Ölümünden sonra yayımlananlar

• Şair Eşref Külliyatı (1928)

• Meclisi Mebusan (1928)

• Bergüzar (1928-29

• Kuyruklu Yıldız (1929)

• Rüya (1929)

• Kıt'alar ve Hikâyeler (1929)

• Deccal (3. Kitap)