İstanbul Harekâtı (1807)

İstanbul Harekâtı ya da Çanakkale Harekâtı, 1807-1809 Osmanlı-İngiliz Savaşı'nda evre.

1806 yılında Osmanlı İmparatorluğu'yla savaşa giren Rusya İmparatorluğu'yla ittifak halinde Osmanlılara savaş açan Birleşik Krallık 1807 yılında Amiral Duckworth komutasındaki İngiliz donanmasını Çanakkale Boğazı'na sokarak buradaki bir Osmanlı filosunu mağlup ettikten sonra başkent İstanbul önlerine geldiyse de, alınan savunma önlemleri karşısında çekilmek zorunda kaldı ve Çanakkale Boğazı'ndan çıkarken kayıplara uğradı.

Harekât

Çanakkale Boğazı'nda muharebe

İngiliz donanması Royal George (100), Windsor Castle (98), Canopus (80), Pompée (74), Repulse (74), Ajax (74), Thunderer (74), Standard (64), Endymion (40) ve Active (38) gemileri ile Lucifer ve Meteor bomba gemilerinden müteşekkildi. Donanma Çanakkale Boğazı açıklarında uygun rüzgar beklerken 14 Şubat'ta alev alan Ajax 15 Şubat'ta Bozcaada'ya sürüklenerek patladı ve 250 İngiliz denizci öldü. 19 Şubat 1807'de uygun rüzgârı bulan donanma 08.00'da Boğaz'a girdi ve her iki yakadaki Türk kalelerinin ateşiyle karşılaştı. Boğaz'da Osmanlı donanmasına bağlı 13 parçalık bir filo (1 kalyon, 4 firkete, 4 şalupa, 2 brik ve 2 gambot) İngilizleri karşıladıysa da; 1 gambot ve 1 şalupa esir düştü, diğerleri de baştankara etti ve İngilizlerce yakıldı. 1 brik ise süratle İstanbul'a seyrederek İngiliz donanmasının gelişini haber verdi. Akşam 5.00 civarında İngiliz donanması Marmara Denizi'ne girdi.

İstanbul önlerinde İngiliz donanması

İngiliz donanması 20 Şubat'ta İstanbul kıyılarına ulaşarak Adalar önüne demir attı. Bu, İstanbul'un Fethi'nden (1453) bu yana bir düşman donanmanın İstanbul önlerinde göründüğü ilk olaydı.^{[1]"Guardian of the Straits: Ottoman Naval Battles at the Dardanelles (1656-1915) and Implications for Turkey’s Maritime Security", Halil Ersin Avcı, International Journal of Social Sciences/Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, s.528} Osmanlı donanması ise Boğaz ve Haliç'te savunma düzeni aldı. Amiral Duckworth 21 Şubat'ta Endymion gemisini göndererek Osmanlı donanması'nın teslim edilmesi talebini içeren yarım saatlik bir ültimatom verdi. Buna hiçbir yanıt verilmediği gibi, İngiliz Amiral'in görüşme talebi ise Kadıköy önerilmek suretiyle cevaplandı.^{[2]"Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.441} İngiliz Amiral'in hareketsiz kalması inandırıcılığını yitirmesine yol açtı.

Boğaz çevresine 1200 top ve Beşiktaş önlerine kalyon, fırkateyn ve korvetlerden oluşan 20 parçalık donanma yerleştiririlerek hazırlıkların tamamlanmasının ardından Osmanlı İmparatorluğu Halet Efendi aracılığıyla İngiliz Amiral'e sert bir nota verdi. Ayrıca, bir grup Türk askeri Kınalıada'ya çıktı. Buna karşılık olarak Amiral Duckworth de aday İngiliz denizcilerini çıkardı. Adanın içlerindeki manastır ve çevresinde yoğunlaşan çarpışamalarsa gayrimüslimler de Türk askerlerine destek verdi ve İngiliz deniz piyadelerinin püskürtüldü.

Çanakkale Boğazı'ndan çıkış

İngiliz donanması 3 Mart'ta Ege Denizi'ne doğru çıkışa geçti.^{[3]Napoleon.org sitesi.} Buna mukabil, tahkimatını güçlendirmiş Osmanlı savunması Boğaz geçişinde İngiliz donanmasını topa tuttu. 400-450 kilogramlık taş gülleler İngiliz gemilerine büyük hasar verirken^{[4]"The Naval History of Great Britain", William James, c.4, 1805–1807 (1837), s.320-321}, 29 ölü ve 138 yaralı veren İngiliz donanması 3 Mart akşamı Çanakkale Boğazı dışına çıkmayı başardı.^{[5]"Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.441-442}

Çanakkale ve İstanbul'daki çarpışmalarda verilen 280 zayiat ve Ajax gemisinin infilakıyla verilen 250 ölü İngiliz donanması açısından başarısız sonuçlanan seferin ağır faturası oldu.^{[6]The Royal Hospital School, Holbrook cannon.}