Çayda Çıra

Çayda Çıra, Elazığ yöresine ait halay türünden halk oyunudur. Dünyada "Mumlu Dans" olarak da bilinir.^{[1]Elazığ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.} Genellikle sazsız olarak, "nanay" adı verilen türküler eşliğinde oynanır. Günümüz Elazığ yöresi düğünlerinde oldukça yaygındır.

Oynanış şekli

Oyun kendine has bir müzik eşliğinde ve manilerle oynanmaktadır. Oyuna başlarken şu mani söylenir: "Yansın şamdanlarda mum, olsun ergenler sıra. İnsin davula tokmak, başlasın Çayda Çıra." Mani ardından oyunu oynayacak olan ekip alana giriş yapar. Girişin ardından çember oluşturularak oyun başlar. Çemberin oluşturulması ardından kızlar orta alana geçerek çömelir. Her erkek, eşinin etrafında bir tur döner. Ardından yeniden çember oluşturulur ve sonrasında düz bir çizgi oluşturana kadar dönülür. Düz çizgi oluşturulması ardından ileri 8 adım gelinir ve eğilerek şamdanlar yere bırakılır. Şamdanların bırakılması ardından çayda çıra oyununa has bir türkü söylenir. Türkü ardından yeniden şamdanlar alınır ve meydan terk edilir.^{[2]NasılKolay.}

Kıyafet ve aksesuarlar

Çayda Çıra oynarken kullanılan kıyafet ve aksesuarlar şöyledir:^{[2]NasılKolay.}

Kadınların kıyafet ve aksesuarları

• Baş örtüsü

• Gömlek

• Üç etek

• Şalvar

• Kemer

• Potin

Erkeklerin kıyafet ve aksesuarları

• Gömlek

• Yelek

• Kuşak

• Şalvar

• Yumurta topuk ayakkabı

Hem Kadınların hem erkeklerin kullandığı aksesuarlar

• Şamdan

• Mum

Çayda Çıra türküsü

Çayda Çıra oyunu Çayda Çıra Türküsü eşliğinde oynanır. Türkünün sözleri şöyledir:^{[3]Çayda Çıra Yanıyor 3 - Alternatifim}

Çayda çıra yanıyor Hanım nanay vay nanay Nanay güzel nanay Nanay gülüm nanay

Ayda yılda yanıyor Hanım nanay vay nanay Nanay güzelim nanay Nanay gülüm nanay

Yavaş yörü sevdiğim Hanım nanay vay nanay Nanay gülüm nanay Nanay güzelim nanay

Engeller uyanıyor Hanım nanay oy nanay Nanay güzelim nanay Nanay sevdiğim nanay

Karşıda oturanlar Hanım nanay vay nanay Nanay güzelim nanay Nanay gülüm nanay

Az derdim artıranlar Hanım nanay vay nanay Nanay sevdiğim nanay Nanay güzelim nanay

Başıma akıl koyun Hanım nanay oy nanay Nanay gülüm nanay Nanay sevdiğim nanay

Sevdadan kurtulanlar Hanım nanay uy nanay Nanay sevdiğim nanay Nanay gülüm nanay

Bağ altına bağ altına Bağ altına bağ altına Dolandım servan altına Al beni yorgan altına

Efsaneler

Çayda Çıra Oyunu ve Türkülerinin doğuşu ile alakalı çeşitli efsaneler yer almaktadır. Bunlardan bazısı şöyledir:

I. söylence

Efsanelerden biri, Elazığ yakınlarındaki bir çayın iki kıyısına yerleşmiş aşiretlerden iki gencin aşkıyla ilgilidir. Sevdalılar geceleri yaktıkları çıralarla işaretleşir, böylece genç erkek kızın yaktığı çıraya doğru yüzüp karşı kıyıya çıkar ve ona kavuşurmuş. Bir gece çayın azgın suları oğlanı sürüklemiş. Kız da sevgilisini çay boyunca aradığı halde bulamayınca kendisini suya atmış. Çayda Çıra Türküsü ve Oyunu da bu sevdayı dile getirmek için ortaya çıkmış. Bu efsane, 1982 yapımı Çayda Çıra Efsanesi Filmi'ne konu olmuştur.

II. söylence

Bir diğer efsane, Elazığ yakınlarındaki Harıngit (ya da Harınket) Çayı kıyısında yapılan bir düğünle ilgilidir. Bir köy ağası, oğlunu başka bir köyün ağasının kızıyla evlendirirken kına gecesinde birden ay tutulmuş; karanlıkta kalan konuklar bunu uğursuzluk sayıp kötüye yormuşlar. Oğlanın annesi duruma üzülüp çevredeki bütün mumları toplatmış. Tabaklara dizip yakarak, oyun oynayan kızların ve gelinin ellerine tutuşturmuş; kendisi de aralarına katılmış. Karanlıkta çay kıyısında yanan mumların görüntüsü herkesi coştur­muş; bu coşkuyla türküler söylenmiş, halay­lar çekilmiş, eğlence sürmüş. Çayda Çıra da söylenceye göre böyle doğup günümüze kadar ulaşmıştır.