Âşık Talibi Coşkun

Âşık Talibi Coşkun (20 Haziran 1898^{[1]Coşkun, Hasan. Önsöz. Sivas Belediyesi, 2018.}, Altınyayla, Sivas- 12 Mart 1976, Ankara), halk ozanı.

20. yüzyılda âşıklık geleneğini sürdüren bir halk ozanıdıdır. Dayısının kızı Keklik Emine’ye aşkı ile şiirler söyledi. 1931 yılında "Sivas Halk Şairleri Bayramı"na katıldıktan sonra adı Âşık Veysel ile birlikte ülke çapında duyuldu. Ömrü boyuca okulları ve askerî birlikleri gezip şiirler söyledi. Çok yer gezdiği için "gezginci âşık" olarak anılır.

Yaşamı

1898'de Şarkışla'nın Tonus köyünde (bugün Sivas'ın Altınyayla ilçesi) doğdu. Asıl adı Hacı Bektaş'tır. Sülalesi, "Karabağdatoğulları" olarak bilinir; Bağdat’tan gelip Tonus'a yerleşmiş Halep Türkmenlerindendir.^{[2]Aşık Talibi Coşkun. 2005, s. 1-33.} Babası Mustafa, annesi de Taşlıhüyük köyünden Meryem’dir. "Coşkun" soyadını 1934'teki Soyadı Kanunu'ndan sonra kendisi seçmiştir. Bir rivayete göre, "Coşkun"soyadını bir şairler bayramında bizzat Mustafa Kemal Atatürk vermiştir.^{[1]Coşkun, Hasan. Önsöz. Sivas Belediyesi, 2018.}

Babası I. Dünya Savaşı'nda yakalandığı tifo hastalığından kurtulamayan babasını çok erken yaşta kaybetti. Kendinden küçük dört kardeşi olan Talibî, ailesinin geçimini üstlendi; çobanlık ve rençperlik yaptı.^{[3]Kaya, Doğan. TALİBÎ/TALİBİ COŞKUN, Hacı Bektaş. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 21 Ekim 2019.} Okuma fırsatı bulamadı; bir hocadan ders alarak Arap alfabesini, sonraki yıllarda kendi kendine Latin alfabesini öğrendi.^{[3]Kaya, Doğan. TALİBÎ/TALİBİ COŞKUN, Hacı Bektaş. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 21 Ekim 2019.} Bir ara, köyünde imamlık yaptı.

On dört yaşındayken dayısının kızı Keklik Emine’yi sevdi ancak alamadı. Şiir yazma ilhamını Keklik Emine'ye duyduğu aşktan aldı. "Âşık Talibî ve Keklik Emine" adlı bir hikâye oluşturup hikâyesinin kahramanı oldu.^{[4]Cerrahoğlu, Münir. 20. Yüzyıl Âşıklık Geleneğinde Gezginci Bir Âşık: Âşık Talibî Coşkun. 1 Aralık 2013, s. 189-202.} Emine başka birisi ile evlendirildi; kendisi de on yedi yaşında Kürkçüyurdu köyünden Zeliha ile evlendi.^{[4]Cerrahoğlu, Münir. 20. Yüzyıl Âşıklık Geleneğinde Gezginci Bir Âşık: Âşık Talibî Coşkun. 1 Aralık 2013, s. 189-202.} Bu evlilikten Hüseyin, Mustafa ve Kuddusi adlarında üç oğlu olmuştur.

Talibi, Kurtuluş Savaşı'na katıldı, Konya, İzmir ve Sivas’ta askerlik yaptı. Askerden döndükten sonra Keklik Emine'ye sevgisini dışavurması yüzünden defalarca Keklik Emine'nin eşi tarafından şikayet edildi ve defalarca yargılandı.

1931 yılında Ahmet Kutsi Tecer ve Muzaffer Sarısözen'in düzenlediği ilk "Sivas Halk Şairleri Bayramı"na katıldı ve Âşık Veysel ile birlikte adın ülke çapında duyuldu.

Talibi, 1938'de köyünden ayrılıp gezgin yaşamına başladı. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünden sonra çok üzüntülü iken rüyasında ona "avunmak için sen de benim gibi seyahata çık" diyen Evliya Çelebi'yi görmesinin etkisiyle seyahatlere başladığı anlatılır.^{[5]Kaya, Doğan. ÂŞIK TALİBÎ COŞKUN.}

1939 yılında ihtiyat kuvveti için askere çağrıldı. Edirne'de ihtiyat askeri olarak görev yaptı. Askerlik sırasında yazdığı şiirlerini Trakya Destanı (1944) adlı kitapta topladı. 1945'te Divriği'de geçirdiği bir trafik kazasının ardından bir bacağı sakat kaldı.

Hayatının büyük bölümünü gezgin bir derviş gibi geçirdiği için "Gezginci âşık" olarak anıldı. Geçimini genellikle okullarda ve sinemalarda şiir okuyarak kazandı.^{[4]Cerrahoğlu, Münir. 20. Yüzyıl Âşıklık Geleneğinde Gezginci Bir Âşık: Âşık Talibî Coşkun. 1 Aralık 2013, s. 189-202.} Şiirlerini kendisine has nağmelerle seslendirdi. İrticalen şiir söylemekte, bazen de geceleri söylediği şiirleri gündüz tekrarlayarak hafızasına almaktaydı. Şiirlerini küçük kitapçıklarda topladı ve gezdiği yerlerde bu kitapları sattı. Kendi ifadesiyle 67 il, 455 ilçe, 10 bin köy ve nahiye gezmiştir.^{[4]Cerrahoğlu, Münir. 20. Yüzyıl Âşıklık Geleneğinde Gezginci Bir Âşık: Âşık Talibî Coşkun. 1 Aralık 2013, s. 189-202.}

Yaşlandığında Ankara'ya yerleşti. 12 Mart 1976 günü evinin yakınındaki bir kahvede otururken aniden öldü.^{[5]Kaya, Doğan. ÂŞIK TALİBÎ COŞKUN.} Mezarının yeri kesin olarak bilinmemektedir.^{[1]Coşkun, Hasan. Önsöz. Sivas Belediyesi, 2018.}