# Ziya Songülen > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_Song%C3%BClen > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ziya Songülen, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ziya_Song%C3%BClen (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Nuriz%C3%A2de_Mehmed_Ziya.jpg/1280px-Nuriz%C3%A2de_Mehmed_Ziya.jpg) * (Fenerbahçe SK, public-domain)* - **Makam:** 1. Fenerbahçe Spor Kulübü Başkanı (1) - **Dönembaşı:** 1907 - **Dönemsonu:** 1908 - **Sonragelen:** Ayetullah Bey - **Doğum adı:** Nurizade Mehmed Ziya - **Doğum tarihi:** 9 Eylül 1886 - **Doğum yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** İstanbul, Türkiye - **Yattığı yer:** Aşiyan Mezarlığı, İstanbul - **Çocukları:** Azize Çelikbaş; Güzel Halit; Asım Server Songülen - **Öğrenim:** Saint-Joseph Fransız Lisesi - **Meslek:** Düyûn-ı Umûmiye memuru, Yüksek mühendis, Sporcu ve Spor kulübü yöneticisi - **Eşi:** Erna Valentin Meyer (Müslüman olduktan sonra Esma Songülen) - **Uyruk:** Türk - **İlişkiler:** Mehmed Nuri Paşa (Dedesi); Âsım Mehmed Paşa (Dedesi); Saliha Sultan (Büyükannesi); Server Paşa (Dedesi) **Nurizade Ziya Songülen** (9 Eylül 1886, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) - 21 Ağustos 1936, İstanbul), [Şevkipaşazade Ayetullah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayetullah_Bey) ve [Necip Okaner](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necip_Okaner) ile birlikte [Fenerbahçe Spor Kulübü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_SK)'nü kuran üç kişiden biridir. Kulübün ilk [başkanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_ba%C5%9Fkanlar%C4%B1_listesi) ve 1 numaralı üyesidir.[^1][^2] ## Yaşamı ### İlk yılları ve ailesi Mehmed Ziya Bey, 9 Eylül 1886 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da dünyaya gelmiştir. Anne tarafından [Osmanoğlu Ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Hanedan%C4%B1) üyesidir; annesi Azize Hanım, Sultan [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud)'un kızı olan [Saliha Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saliha_Sultan_%28II._Mahmud%27un_k%C4%B1z%C4%B1%29)'ın 1. kuşak torunudur.[^3] Ailesi ileri görüşlü, modern ve eğitimli olan Ziya Bey, Hariciye Nazırı olan büyük dedesi [Mehmed Nuri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nuri_Efendi_%281773_do%C4%9Fumlu%29) başta olmak üzere; [Damat Gürcü Halil Rifat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_G%C3%BCrc%C3%BC_Halil_Rifat_Pa%C5%9Fa), dedeleri [Server Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Server_Pa%C5%9Fa) ve [Asım Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82s%C4%B1m_Mehmed_Pa%C5%9Fa) ile babası Suad Bey; [Sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lık, [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)lık, [Vali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vali)lik, [Şura-yı Devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%A2-y%C4%B1_Devlet) Başkanlığı, [Şehremini](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehremini)lik, [Adliye Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adliye_Nez%C3%A2reti), [Hariciye Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti), [Büyükelçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCkel%C3%A7i)lik gibi devlet vazifelerinde bulunmuşlardır. ### Eğitimi Ağırlıklı olarak [Hariciye Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti) ve devleti yurt dışında temsil etme görevlerinde bulunan aileye mensup olan Suad Bey ve Azize Hanım, kendi aile büyüklerinden gördükleri gelenekle, oğulları Ziya'nın çok iyi eğitim almasını sağlıyordu. Ziya Bey, [Saint Joseph Koleji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saint-Joseph_Frans%C4%B1z_Lisesi)'nde eğitimine devam eder. [Saint-Joseph Fransız Koleji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saint-Joseph_Frans%C4%B1z_Lisesi)'nden 1903 yılında mezun olmasının ardından[^4] yüksek tahsil için [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere)’ye gitmiş ve yüksek inşaiye mühendisi olduktan sonra [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)’a dönmüştür. [İngilizce](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizce)ye ve [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca)ya ileri derecede hâkim olması, saraya yakın köklü bir Osmanlı ailesine mensup olması, ailesinin yurt içi ve yurt dışında geniş diplomatik ve dost çevresine sahip olması ve almış olduğu iyi eğitimi nedeni ile [Düyun-u Umumiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCy%C3%BBn-%C4%B1_Um%C3%BBmiye)'de vazife alır.[^5][^6] ### Fenerbahçe‘nin kuruluşuna giden süreç [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere)'deki yüksek tahsil dönemlerinde futbolu ilk kez burada gördü ve takip etti. Tahsilinin ardından [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a dönüşünde bir futbol takımı kurmak isteğiyle ilk olarak [Saint Joseph Fransız Koleji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saint-Joseph_Frans%C4%B1z_Lisesi)'nden edebiyat muallimi olan [Enver Yetiker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Yetiker) ile temasa geçti. Bu görüşmeler neticesiyle 1907 yılı baharında [Moda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moda%2C_Kad%C4%B1k%C3%B6y)lı arkadaşlarıyla [Fenerbahçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_SK)'yi kurdu. Kulübün ilk yıllarında hem aktif olarak defans mevkiinde (daha çok defansın solunda) futbol oynamış hem de tüm masraflarını koşulsuz olarak bizatihi karşılamış ve [Fenerbahçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_%28futbol_tak%C4%B1m%C4%B1%29)'nin sarı-beyaz renkte olan ilk formalarını İngiltere'den getirtmiştir.[^7] ![255x255pik](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Fenerbah%C3%A7e-Cadi-Keuy_%28November_8%2C_1908%29.jpg) *255x255pik (Yahya Kenan Bey, Musavver Muhit Mecmuası, 31 Aralık 1908 (18 Kânunuevvel 1324), public-domain)* İngiltere'de eğitim gördüğü yıllarda, buradaki futbol kulüplerine bestelenen marşlardan etkilenen Ziya Bey, sipariş üzerine marşlar besteleyen Osmanlı vatandaşı müzisyen Krikor Sinanyan ile anlaşmış ve 1908 tarihinde kayıtlara geçen, notasyonu günümüze kadar ulaşmış olan bu [marşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1909_Fenerbah%C3%A7e_%C4%B0lk_Mar%C5%9F%C4%B1), [Fenerbahçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_%28futbol_tak%C4%B1m%C4%B1%29)'ye armağan etmiştir. Bahsi geçen bu [marş](https://turkipedia.org/tr/wiki/1909_Fenerbah%C3%A7e_%C4%B0lk_Mar%C5%9F%C4%B1), Türk futbol tarihinde bir takıma bestelenmiş ilk [marştır](https://turkipedia.org/tr/wiki/1909_Fenerbah%C3%A7e_%C4%B0lk_Mar%C5%9F%C4%B1). Arkadaşları [Ayetullah Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayetullah_Bey) ve [Necip Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necip_Okaner) ile birlikte futbol takımı kurduklarında: "*Ziya Bey 21, Ayetullah Bey 19, Necip Bey ise henüz 17 yaşındadır*." Kulübün, kuruluş ve etkinliğe geçiş dönemlerinde tüm maddi ihtiyaçlarını bizzat kendisi üstlendi. Ziya Bey, [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet) öncesi oynanmasının yasak olduğu futbolun, Osmanlı topraklarında gelişmesi saikiyle bir inisiyatif alıp, tüm mesaisinin yalnızca [Fenerbahçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_%28futbol_tak%C4%B1m%C4%B1%29) Kulübü'ne münhasır olmaması adına; aralarında [II. Abdülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in doktoru [Cemil Topuzlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemil_Topuzlu)'nun da bulunduğu birkaç arkadaşıyla beraber dönemin Futbol Birliği (Lig) işlevini gören “Union Club” idaresini kurdu ve bu nedenle de [Fenerbahçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_%28futbol_tak%C4%B1m%C4%B1%29) Başkanlığı görevini 1908 yılı sonlarına doğru [Ayetullah Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayetullah_Bey)’e devretti. 1908 sonlarında arkadaşlarıyla birlikte kurduğu bu iştirak sonucunda Fenerbahçe, [1908-1909](https://turkipedia.org/tr/wiki/1908-09_%C4%B0stanbul_Futbol_Ligi) sezonunda ilk kez [İstanbul Futbol Ligi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Futbol_Ligi)’ne katıldı. 1909 yılında kulüp başkanı olarak [1909 Fenerbahçe Marşı'nı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1909_Fenerbah%C3%A7e_%C4%B0lk_Mar%C5%9F%C4%B1) [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) bestekar Krikor Sinanyan'a besteletti. Bu marş Fenerbahçe'nin ve Türk Spor Tarihinin ilk Marşı olarak kayıtlara geçti.[^8][^9] Ziya Bey, 1910 döneminde Fenerbahçe’den istifa etti.[^10] Union Club'ın kuruluşundan bir süre sonra Fenerbahçe'ye dönse de; bu sefer de kendisine kulüp içerisinde aktif olarak görev verilmemiştir.[^11] ### Son Osmanlı yılları, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyetin kuruluşu dönemleri Ziya Bey açık renk saçlı, mavi gözlü, oldukça uzun boyu *(1.95 - 2.00 m)* ve iri yapısı dolayısıyla, arkadaşları arasında “*Fil Ziya*” lakabıyla anılmıştır. "**Nurizade**" namı ise; [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) dönemi [Hariciye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti) nazırı olan dedesi [Mehmed Nuri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nuri_Efendi_%281773_do%C4%9Fumlu%29)’den kaynaklanmaktadır. Memuriyeti sıralarında [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)'ya müfettiş olarak gittiği 1918 yılında tanıştığı konservatuvar mezunu, piyanist Erna Valentin Meyer ile evlenmiştir. Erna Valentin Meyer, Ziya Bey'in ölümünden sonra eşinin yanına defnedilmeyi istediğinden ötürü Müslümanlığı kabul etmiş ve “Esma“ ismini almıştır.[^12] Nurizade Ziya Bey, [İstiklâl Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9F%C4%B1ms%C4%B1zl%C4%B1k_sava%C5%9F%C4%B1)'nde; [Kuvâ-yi Milliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Milliye) ordularına bir takım finansman sağlaması nedeniyle, o dönemlerde [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın sempatisini ve dostluğunu kazanmış bir isimdir. Hatta, Cumhuriyet'in ilan edilmesinin ardından [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) tarafından Ziya Bey'in siyasi gerekçelerle [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'ya geçip ikamet etmesi talep edilmiştir.[^13] Mustafa Kemal Paşa, Ziya ve Esma Songülen çiftini Ankara'daki evinde ziyaret ettiği sırada kendisine servis yapılırken kullanılan yeşil, altın yaldızlı [Limoges](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limoges) fincan takımını çok beğenmiş, Ziya ve Esma (Erna) çifti de jest yaparak bu fincan takımını kendisine hediye etmiştir. Bu fincan takımı uzun yıllar [Çankaya Köşkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ankaya_K%C3%B6%C5%9Fk%C3%BC)'nde sergilenmiştir.[^14] Ziya Bey, aynı zamanda Türkiye'nin ilk seyahat acentesi olan NATTA'nın da kurucusudur. Felç hastalığı geçirdikten hemen sonra İstanbul Alman Hastanesi'ne yatırılan Ziya Bey, 1 sene kadar bu hastanede tedavi görmüştür. Tedavisinin ardından, bugünkü adı [Kont Ostrolog Yalısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kont_Ostrorog_Yal%C4%B1s%C4%B1) olan dedesine ait Server Paşa Yalısı'nı İngiliz bir mimara düzenlettirmiş ve burada inzivaya çekilmiştir. Ayrıca Ziya Bey'in bir dönem ikamet ettiği, babası Suad Bey'e ait [Heybeliada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Heybeliada)'daki köşk ise; vefatından sonra [İsmet İnönü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC) ve ailesine satılmıştır. Ziya Bey, bir [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) olarak doğmuş, [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)’le dostluk etmiş, [Lozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lozan_Bar%C4%B1%C5%9F_Konferans%C4%B1) ve kâtip sıfatıyla [Londra Konferansı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra_Konferans%C4%B1_%281921%29)'na katılmış, cumhuriyetin kuruluşuna destek vermiş ve kuruluşuna şahit olmuştur. O devirde bu işlere vermiş olduğu desteği kanıtlayacak evraklar, [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) ile olan yazışmalar, Ziya Bey’in ölümüyle ekonomik krize giren ailenin elinden, çocuklarının eğitiminin devlet tarafından sağlanacağı gerekçesiyle, [Celal Bayar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2l_Bayar) Hükûmeti tarafından alınmış ve bir daha geri verilmemiştir.[^15] ![Nurizade Ziya Bey’in, Aşiyan’daki kabri ve Fenerbahçe yöneticilerinin, kulübün 110. yılı anısına yaptırdığı anıt](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Grave_of_M._Ziya_Song%C3%BClen.jpg/1280px-Grave_of_M._Ziya_Song%C3%BClen.jpg) *Nurizade Ziya Bey’in, Aşiyan’daki kabri ve Fenerbahçe yöneticilerinin, kulübün 110. yılı anısına yaptırdığı anıt (Sureta, CC-BY-SA-4.0)* Ziya Songülen, 21 Ağustos 1936'da 49 yaşındayken daha önce geçirdiği felç hastalığına bağlı beyin kanaması sonucu hayata veda etmiştir. Kabri, [Aşiyan Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fiyan_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ndadır. ### Mirası ve hatırası Fenerbahçe'nin 100. kuruluş yıldönümü olan [2006-07 sezonunda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerbah%C3%A7e_%28futbol_tak%C4%B1m%C4%B1%29_2006-07_sezonu), kulüpte simgeleşmiş bütün kişilerin görseline yer verilen 100. yıl formasında, başta Ziya Songülen olmak üzere kulübün kurucularının fotoğraflarına yer verilmiştir. 22 Aralık 2017 tarihinde kulübün 110. yılı anısına; Fenerbahçe yöneticileri, Ziya Songülen'in [Aşiyan Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fiyan_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nda bulunan kabrine yaptırdığı anıtın açılış törenini gerçekleştirmiştir.[^16] [^1]: Kurumsal Kimlik. Fenerbahce.org, 14 Mart 2008. [^2]: Fenerbahçe Kurucusu Ziya (Nurizade) Songülen’in Hayatından Kesitler.. belgradlikoskorcuk.wordpress.com, 12 Ocak 2011. [^3]: İlk Ve Son Fenerbahçe Başkanı. Ve Bir Yalı. Takvim Gazetesi, 6 Haziran 2018. [^4]: Fenerbahçe Spor Kulübü 1 Numaralı Kurucusu: Nurizade Ziya Songülen. fenerbahcemuze Twitter, 21 Ağustos 2019. [^5]: Kurumsal Kimlik. Fenerbahce.org, 14 Mart 2008. [^6]: Fenerbahçe Kurucusu Ziya (Nurizade) Songülen’in Hayatından Kesitler.. belgradlikoskorcuk.wordpress.com, 12 Ocak 2011. [^7]: (28 Haziran 1913 Tarihli) Fenerbahçe Spor Kulübü Tarihçesi. İdman (dergi), 23 Haziran 1913. [^8]: Dağlaroğlu, Rüştü. Fenerbahçe Spor Kulübü Tarihi (1907-1957). İstanbul Matbaası, 1957. [^9]: P. Sinanian, P. / Phener - Bagtche Marche = Fenerbahçe Marşı Taksimleri.- istanbul: S. Christidis; , İ.B.B. Atatürk Kitaplığı Sayısal Arşiv ve e-Kaynaklar [^10]: Fenerbahçe Spor Kulübü 1 Numaralı Kurucusu: Nurizade Ziya Songülen. fenerbahcemuze Twitter, 21 Ağustos 2019. [^11]: (28 Haziran 1913 Tarihli) Fenerbahçe Spor Kulübü Tarihçesi. İdman (dergi), 23 Haziran 1913. [^12]: Ziya (Nurizade) Songülen’in Hayatından Kesitler.. belgradlikoskorcuk.wordpress.com, 12 Ocak 2011. [^13]: İlk Ve Son Fenerbahçe Başkanı. Ve Bir Yalı. Takvim Gazetesi, 6 Haziran 2018. [^14]: Fenerbahçe Kurucusu Ziya (Nurizade) Songülen’in Hayatından Kesitler.. belgradlikoskorcuk.wordpress.com, 12 Ocak 2011. [^15]: Fenerbahçe Kurucusu Ziya Songülen’in hayatından kesitler.. 12 Ocak 2011. [^16]: Fenerbahçe ilk başkanını unutmadı. TRT Spor, 22 Aralık 2017.