# Zeybek (ünvan)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_(%C3%BCnvan)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Zeybek (ünvan), https://tr.wikipedia.org/wiki/Zeybek_%28%C3%BCnvan%29 (CC-BY-SA-4.0)

![Bir grup zeybek](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Group_of_Zeibeks-c.jpg/1280px-Group_of_Zeibeks-c.jpg)
*Bir grup zeybek (Group\_of\_Zeibeks.jpg : ? derivative work: Underlying lk ( talk ), public-domain)*

[**Zeybek**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29); [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu) [Efe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efe)si.

[*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğünün kökeni konusunda [bilim insanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilim_insan%C4%B1) ve araştırmacılar arasında birçok değişik görüş hatta karşı duran görüşler vardır. Bugün için eldeki verilerle sorunu çözüme kavuşturacak bir görüş birliğine varmak da olası görünmemektedir. [18. asırdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l) itibaren [Ege bölgesindeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_B%C3%B6lgesi) halk kahramanları ve eşkıyaların ekseriyeti bu [lakap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lakap) ile anılmıştır.

## Sözcüğün kökeni üzerine çeşitli görüşler

[Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)'te, "Bekneg" kelimesindeki * Bek * sözünün sağlam olduğu yazılmaktadır. [Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)te *Sağ* sözünün [Zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29)lik, anlayışlı olmak anlamında olduğu kaydedilmektedir. [Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)’te *s* harfinin bazen Türk dilinde *z* okunduğu söylenmektedir. [Zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğünde yer alan ‘bek’ unsurunun, ‘sağlam’ anlamını doğrulayan bir ek ad olması gerekir. ‘Bek’ sözcüğü bir insanı nitelediğine göre, bu ekin de insanın olumlu bir niteliğini ifade etmesi beklenir. Bek sözü ile ancak anlayışlı olmayı ve akıllılık anlatan Zag sözü ile birleşik ad olabilir ve şeklini alır. Dolaylı [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) ünvanı [Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)te; anlayışlı ve akıllı, sözünü sağlam tutan olarak görülmektedir. Ayrıca [Peçenek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C3%A7enekler) askerlerinin kılığının [Zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29)-[Seymen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seymen) kılığıyla benzerliklerine dair bilgiler, [Bizans kroniklerinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) de tespit edildiği gibi [Claude Cahen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Claude_Cahen) bu vakayı, [*İslam*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)* Kaynaklarına Göre *[*Malazgirt Savaşı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi) adlı makalesinde [Bizans komutanlarından](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Kapadokya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapadokya)lı Alyatte emrindeki ücretli [Peçenek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C3%A7enekler) askerlerinin kiyafetlerinin karşı cephedeki soydaşlarından ayırt edilemediği şeklinde açıklamıştır. Bazı tarihçilere göre [Zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek)lik-[Seymenlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seymen) kültüründe [Peçenek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C3%A7enekler) kültürünün büyük etkisi bulunmaktadır.[^1][^2]

### Onur Akdoğu'ya göre

[Onur Akdoğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Onur_Akdo%C4%9Fu), [*Z''eybek''*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29)**' kavramının **[**Eski Türkçe**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e)**de koruyucu **[**zırh**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C4%B1rh)** anlamına gelen “say”; sağlam ve sıkı anlamına gelen “bek” sözcüklerinin birleşmesinden doğan bir kavram olduğunu söylemektedir. *****Zeybek***** sözcüğü için; “**[**güç**](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BC%C3%A7_%28fizik%29)**lü, kuvvetli koruyucu anlamında kullanılmış "*****saybek"***** kelimesinin yüzyıllar içinde önce "*****saybak"*****, daha sonra "*****seybek"*****, "*****seybak"*****, "*****zeybak"***** ve "**[***Zeybek***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29)***"***** olarak değişim sonucu ortaya çıkmıştır.” denmektedir.**

### Dr. Tahir Kutsi'ye göre

Dr. [Tahir Kutsi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahir_Kutsi); [Bizanslı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarihçi [Pahimeres](https://turkipedia.org/tr/wiki/Parhimeres)’i tanık göstererek [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğünün [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) kökenli olduğunu savunmaktadır. [Bizanslı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarihçinin belirttiğine göre [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n), [Salmpakis Mantahias](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salmpakis_Mantahias) adındaki bir komutan eliyle [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)lerin eline geçmiştir. Bu komutan da, [Gazi Menteşe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazi_Mente%C5%9Fe)’dir “[Salmpakis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salmpakis)” ünvanıyla anılmaktadır. [Salmpakis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salmpakis) ise “*Saybak*”tır. [Rum alfabesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_harfli_alfabeler_listesi) “B” harfi olmaması dolayısıyla aradaki “B” harfi “MP” harfleriyle gösterilmektedir ve yine aradaki “L” harfi de yumuşaktır, “Y” gibi söylenmektedir. "*Saybak* "sözcüğü de; yiğitlik, mertlik ifade eder. Bu sözcük, zamanla yumuşayıp incelerek “*Zeybek*” olmuştur. Ayrıca araştırmacı, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)’da ve [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan)’da [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29), *Saybak*, *Seybek* adında köyler bulunduğunu, sözcüğün [Ege Bölgesi'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_B%C3%B6lgesi)nde “yiğit”, özü sözü doğru, kişiliğine inanılan, sözüne güvenilen kişi” anlamı taşıdığını belirtmektedir.

### Cemil Demirsipahi'ye göre

[Cemil Demirsipahi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemil_Demirsipahi) ise “[Türk Halk Oyunları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halk_oyunlar%C4%B1)” adlı eserinde, sözcüğün kaynağının bilinmediğini söyleyerek Dr. [Tahir Kutsi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahir_Kutsi)’nin düşüncelerine katılmaktadır. Ayrıca [Araplar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar)ın da bu sözcüğü sahiplendiklerini belirtir. Yazara göre [Araplar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar), [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)’da oluşturulan askeri fırkalardan bazılarının [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) yöresindeki [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)lerden oluştuğuna; bu askerlere toplu davranışlarında atak olmaları nedeniyle “Cıva gibi” anlamında “Zeybeki” dendiğine ve bu sözcüğün zamanla [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) şeklini aldığına inandıklarını belirtmektedir.

### İsmail Özboyacı'ya göre

[İsmail Özboyacı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_%C3%96zboyac%C4%B1), [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğünün [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)’den [Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca)’ya geçmiş öz [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) bir sözcük olduğunu belirtmektedir.

### Mahmut Ragıp Gazimihal'e göre

[Mahmut Ragıp Gazimihal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmut_Rag%C4%B1p_Gazimihal)’e göre, [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğü “salbak” ya da bunun diğer bir söylenişi olan “saypak” sözcüklerinden türemiştir. Bununla bağlantılı olarak, kaynaklarda geçen “[salmpakis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salmpakis)” sözcüğünün aslında “salpak” ve dolayısıyla [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) olduğunu savunur. *Zeybek* sözcüğünün [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) bir sözcük ve aynı zamanda [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar)lar arasında da bir oyun adı olduğunu; ayrıca [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan) ve [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan)’ın [Badahşan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bedeh%C5%9Fan_%28il%29) kentinde “[Zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29)” adında birer [köy](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6y) bulunduğunu belirtir.

### Halil Oğultürk'e göre

[Halil Oğultürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_O%C4%9Fult%C3%BCrk); [Mahmut Ragıp Gazimihal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmut_Rag%C4%B1p_Gazimihal)’in düşüncelerini aktararak, bu düşüncelere katıldığını, ayrıca [Hüseyin Hilmi Bayındır](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Hilmi_Bay%C4%B1nd%C4%B1r)’ın [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğü üzerindeki incelemesini de aktararak “[Zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29)” sözcüğünün [Oğuz Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)'ne ilişkin olduğunu belirtir.

### Hüseyin Hilmi Bayındır'a göre

[Hüseyin Hilmi Bayındır](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Hilmi_Bay%C4%B1nd%C4%B1r) ise, bu sözün anlayışlı olmak anlamına gelen “sağ” ve *sağlam* anlamına gelen “bek” sözlerinin birleşiminden oluştuğunu iddia eder. [Hüseyin Hilmi Bayındır](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Hilmi_Bay%C4%B1nd%C4%B1r)’a göre; [Divân-ı Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)’te “Bekneğ” sözcüğündeki “Bek” hecesinin “Sağlam” anlamında olduğu yazılmaktadır. Yine [Divân-ı Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)’te “Sağ” sözcüğü [Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz)ca’da “Zeybeklik, anlayışlı olmak anlamına gelmektedir. [Divân-ı Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)’te “S” harfinin kimi zaman [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) dilinde “Z” olarak okunduğu söylenmektedir. [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözünde “Sağlam” anlamında bir “Bek” sözünün bulunması “[Zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29)” adının birleşik ad olduğunu anlatmaktadır. “Bek” anlamı olan sağlam sözünü doğrulayarak bir ek ad olması şarttır. “Bek” sözü bir insan için kullanıldığına göre de ek sözü, insanın niteliğini iyi yönünde anlatan söz olması gerekmektedir. Yani “Bek” sözü ile ancak “anlayışlılık, akıllılık” anlatan “Zağ” sözü ile birleşik ad olabilir ve Zağ-Bek şeklini alır. Bunu Türk dilinin yapısı zorunlu kılmaktadır. “Başta gelen kalın, anca yumuşak hece; sonda gelen ince, ancak sert heceye uydurularak okunur” kuralına göre “Zağ” hecesi kendisinden sonra gelen sert, ince “Bek” hecesine uydurularak “Zeğ” olmuş; “Bek”le birlikte “anlayışlı, akıllı, sağlam, anlayışlı adam anlamında” “Zeğbek” olarak [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) [tarih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih) kitaplarına geçmiş ve [çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9F)ımıza değin [Bozdağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozda%C4%9F), [Dalgalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalgal%C4%B1) köylerinde yaşamıştır. Sonraları sözcüğün ortasındaki “Ğ” söylendiği gibi yazılma kuralına uyularak “Y”ye dönmüştür.

### Sabahattin Türkoğlu'na göre

[Sabahattin Türkoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabahattin_T%C3%BCrko%C4%9Flu), [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)’ya gelen ilk [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)lerde [asker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asker) ve orduya “Sü” dendiğini, “Sü-Bek” sözcüğünün “Subay” anlamına geldiğini, “S” harfinin yumuşayarak “Z” ye dönüştüğünü ve “Zübek” biçimini aldığını; zamanla bu sözcüğün de “Ziybek-Zeybek” biçimini aldığını belirtmiştir.

### Şeref Üsküp'e göre

[Şeref Üsküp](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeref_%C3%9Csk%C3%BCp) ise, bu sözcüğün, cıva anlamına gelen [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) “zibak” sözcüğünün “ziybak” sözcüğüne dönüşmesinden türediğini söyler.

### Halikarnas Balıkçısı'na göre

[Halikarnas Balıkçısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halikarnas_Bal%C4%B1k%C3%A7%C4%B1s%C4%B1), Lydiaca “obekkos”, “to bekkos” ve “ibakhi” sözcüklerinin, [*zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğüne dönüştüğünü söylemektedir. [*Zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğünün kökeni ile ilgili iddialardan biri ise; [İyonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yonya) dilinde [Tanrı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanr%C4%B1) "Bakhüs'ün Askerleri" anlamına gelen [Zai Bakhon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zai_Bakhon) kelimesinden türediğidir. Bacchus \[/ˈbækəs/ or /ˈbɑːkəs/; Greek: Βάκχος, Bakkhos\] tanrı Dionisos'a Romalıların taktığı isimdir.

### Enver Behnan Şapolyo'ya göre

[Enver Behnan Şapolyo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Behnan_%C5%9Eapolyo) ise; bağlantısını nasıl kurabildiyse, [*zeybek*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) sözcüğünün *hudut bekçileri* olduğunu söylediği, “sekban ve seymenden geldiği anlaşılmaktadır” demektedir.

*Zeybek* kavramının ortaya çıkışı, [çoban](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oban)lıkla ilgili görünmektedir... ”Zeybeklerin çoğunluğunun [çobanlıktan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oban) yetişme..., [çobanların](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oban) yanlarında birkaç yakın arkadaşları olur, [zeybek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeybek_%28oyun%29) çetesi kuracakları zaman bu kişileri bulup konuşurlar. Bu kişiler de genellikle [çoban](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oban)dırlar. Zeybeklerin ilk mesleği çobanlık... [Çoban](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oban) tipine bakıldığında; zeybeğin sosyal rolü ve taşıdığı özelliklerle büyük ölçüde örtüştüğü görülmektedir” gibi belirlemeler yapılmaktadır.

### Haydar Avcı'ya göre

[Haydar Avcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haydar_Avc%C4%B1)’ya göre; sorundaki tıkanma, halk diline uzak oluş ve yabancılıktan kaynaklanmaktadır. Bugün [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)’nun birçok yöresinde, halk dilinde halen kullanılan bir sözcük vardır. Bu sözcük “zağmak” sözcüğüdür ki çeşitli anlamlara gelmektedir.**Zağmak:**

1. Kaçmak, koşmak. (Söğüt, Çal, Denizli – Üçem, Bala, Ankara – Göl, Çubuk, Ankara – Güvenç, Konya.)
2. Düşmek. (Zile, Tokat – Bor, Niğde.)
3. Hızla fırlamak, akarcasına kayıp gitmek. (Eğridir köyleri, Isparta – Söğüt, Bilecik – Alaşehir, Manisa – Çankırı – Mersin köyleri, İçel – Afşin, Maraş – Çarşamba, Samsun – Şarkışla, Koyulhisar, Sivas – Bor, Niğde – Yozgat.)
4. Saldırmak. (Kumdanlı, Yalvaç, Isparta.)
5. Hareket etmek, hızla bir yere gitmek, gidiş, yerinde duramamak, kaçarak kurtulmak. (Ankara, Kalecik ilçesi, Alevi – Türkmen köyleri.)
6. Yaman, atik, çevik, bir şekilde hareket etmek. (Isparta, Keçiborlu, Kılıççı kasabası ve köyleri.)

Ayrıca [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara) yöresi köylerinde “zağ” sözcüğü *hızla git*, *durma*, *seğirt*, *savuş*, *hareket et* anlamında kullanılan bir sözcüktür.

## Dış bağlantılar

- [Zeybek Hakkında Genel Bilgiler](http://www.turkuler.com/thm/zeybek.asp)
- [Zeybek Kültürü ve Müziği](http://www.zeybekoloji.com/)
- [Zeybek tanıtım videosu](http://www.youtube.com/watch?v=9gGgW3CrETc&feature=related)
- Türk Halk Oyunları Kataloğu'nda [Zeybek kelimesi](https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-79845/zeybek-kelimesi.html#:~:text=1.%20Zeybek%2C%20zorba%20veya%20zubo,avuca%20s%C4%B1%C4%9Fmayan%20ki%C5%9Fi'%20mecaz%C4%B1yla%20T%C3%BCrk%C3%A7ele%C5%9Fmi%C5%9Ftir.) üzerine etimolojik ve morfolojik araştırmalar.

[^1]: Hayati Kuzucu, Türk Milli Kimliğinin Oluşması Süreci ve Yukarı Teke Örneği Bağlamında Dirmil’in Demografisi, Burdur 2017, s. 119.
[^2]: Mehmet Eröz, Milli Kültürümüz ve Meselelerimiz, Doğuş Yayın ve Dağıtım, İstanbul 1983, s. 85-86.