# Zabel Yesayan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Zabel_Yesayan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Zabel Yesayan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Zabel_Yesayan (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/68/%D4%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A7%D5%AC_%D4%B5%D5%BD%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D5%A1%D5%B6.jpg) * (public-domain)* - **Adı:** Zabel Yesayan; Զապել Եսայան - **Doğum adı:** Zabel Hovanisyan - **Doğum tarihi:** 4 Şubat 1878 - **Doğum yeri:** Üsküdar, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 1943 (65 yaşında) - **Ölüm yeri:** Sibirya, Rusya SFSC, SSCB - **Meslek:** Romancı, şair, yazar ve öğretmen - **İlk eser:** Yıkıntılar Arasında (1911) **Zabel Yesayan** (Զապէլ Եսայեան, 4 Şubat 1878, [Üsküdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Csk%C3%BCdar) - 1943, [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)), [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Ermenileri) romancı, şair ve öğretmen. ## Yaşamı Mıgırdiç Hovanisyan'ın kızı Zabel Yesayan 4 Şubat 1878 gecesi, [93 Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi) devam ederken, [Üsküdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Csk%C3%BCdar)'da bulunan iki katlı ahşap bir evde Zabel Hovanisyan ismi ile dünyaya geldi.[^1] Yesayan'ın doğduğu gece Rus ordusu günümüzde [Yeşilköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ye%C5%9Filk%C3%B6y) olarak bilinen San Stefano'ya ulaşmıştı.[^2] Öğrenimine günümüzde hala etkin olan Üsküdar Surp Haç Tıbrevank ilkokulunda başladı. [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te bulunan [Sorbonne Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris_%C3%9Cniversitesi)nin edebiyat ve felsefe bölümünden mezun oldu. [Ermeni edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_edebiyat%C4%B1)nın bakış açısı ile Fransız [romantizm akımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romantizm)ndan etkilenen Yesayan verimli yazarlık kariyerine başladı. 1895 yılında *Gece Şarkısı* ve *Tsagik* (Çiçek) isimli ilk şiirlerini [Arşak Çobanyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ar%C5%9Fak_%C3%87obanyan)'ın dergisinde yayımladı. *Mercure de France*, *Massis*, *Anahit* ve *Arevelian Mamoul* (Doğu Baskısı) isimli dergiler için kısa öykü, edebi makale ve denemeler yazmanın yanı sıra Fransızca ve Ermenice çeviriler yaptı.[^3] Zabel Yesayan 1908'deki [Jön Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%B6n_T%C3%BCrkler) devriminin ardından İstanbul'a geri döndü. 1909'da [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya)'ya giden Yesayan [Adana katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana_Katliam%C4%B1) üzerine dizi makaleler yazdı. *Averagneru Meç* (Yıkıntılar Arasında) romanı ile *Anetski* (Lanet; 1911), *Safieh* (1911) ve *Nor Harsi* (Yeni Gelin; Konstantinopolis 1911) isimli kısa öykülerinde de Adana katliamını konu aldı.[^4] Bu dönemlerde [*Dzağig*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dza%C4%9Fig) yayın çevresi içindeydi.[^5] ![Zabel Yesayan.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fc/%D4%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D5%BD%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6.jpg) *Zabel Yesayan. (public-domain)* [Ermeni Soykırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) sırasında [sürgün listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/24_Nisan_1915%27te_Ermeni_ayd%C4%B1nlar%C4%B1n_s%C3%BCrg%C3%BCn%C3%BC)nde yer alan tek kadın aydın olan Yesayan Müslüman Osmanlı kadını kılığına girerek [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'a kaçtı.[^6] Tehcirin ardından, 1918 yılının sonuna dek Orta Doğu'daki mülteci ve yetimlere yardım etmek üzere çalışmalarda bulundu. Bu süreçte Ermeni halkına yapılan pek çok adaletsizliği konu alan *Verçin Pacagi* (Son Bardak) ve *Hokis Aksoryal* (Sürgündeki Ruhum; 1919) gibi yeni romanlar yazmaya başladı. O yıllarda [Sovyet Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan_Sovyet_Sosyalist_Cumhuriyeti)'ın destekçilerinden biri oldu ve *Forces Retraite* (Çekilen Kuvvetler; 1923) isimli romanında zamanın sosyal ve politik koşullarını anlattı. 1920'lerde, eşinin vefatına dek, Fransa'dan Bakü'ye seyahat etti. 1926 yılında Sovyet Ermenistan'ı ziyaret eden Yesayan izlenimlerini *Prométhée Déchaîné* (Zincirsiz Prometheus; Marsilya 1928) isimli romanında anlattı. 1933 yılında Sovyet Ermenistan'a yerleşti ve [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'da gerçekleştirilen ilk [Sovyet Yazarlar Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyet_Yazarlar_Birli%C4%9Fi) kongresinde yer aldı. Bu süreçte *Vernaşapik Kraki* (Ateşten Gömlek, Erivan 1934; 1936 yılında Rusçaya çevrilmiştir) ve ilk otobiyografik kitabı *Silihdari Bardezneri* (Silahtarın Bahçeleri; Erivan 1935) ile ilgilendi. Fransızca ve Ermenice edebiyat dersleri vermeye başladı. 1943'teki [Büyük Temizlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Temizlik) sırasında [milliyetçilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milliyet%C3%A7ilik) ile suçlanan Zabel Yesayan [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)'da bilinmeyen koşullarda öldü. Boğulduğu ya da sürgünde öldüğü iddiaları bulunmaktadır.[^7] ## Mirası Ermenistan Kadın Kaynak Merkezinin kurucusu Lara Aharonyan ve Türkçe–Ermenice yayın yapan [*Agos*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Agos) gazetesinin Erivan muhabiri [Talin Suciyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talin_Suciyan), Yesayan ile ilgili *Finding Zabel Yesayan* (Kayıp Zabel Yesayan) isimli bağımsız bir belgesel film çekti. Film 7 Mart 2009 tarihinde Utopiana etiketiyle yayınlandı.[^8] Hayat hikâyesi [Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazi%C3%A7i_G%C3%B6steri_Sanatlar%C4%B1_Toplulu%C4%9Fu) tarafından 2015'te tiyatro oyunu olarak sahnelendi.[^9] [^1]: Ara Baliozian. The Gardens of Silihdar and Other Writings. Ashot Press, 1982, s. 53. [^2]: Ara Baliozian. The Gardens of Silihdar and Other Writings. Ashot Press, 1982, s. 54. [^3]: Kevork Bardakjian. A reference guide to modern Armenian literature, 1500-1920: with an introductory history. Wayne State University Press, 2000, s. 714. [^4]: Ruth Bedevian. WRITING - HER LIFE’S MISSION. Armenianhouse. [^5]: Mildanoğlu, Zakarya. ‘Şekilden şekle giren’ ve handan hana göçen bir Dzağig. Agos, 24 Eylül 2016. [^6]: Gizem Asya Genç. Eğer kan ve ateşle aklını yitiren bu insanların yaşadığı felaketi anlatabilirsem, bu vatana karşı görevimi yapmış olacağım. Agos. [^7]: Ruth Bedevian. WRITING - HER LIFE’S MISSION. Armenianhouse. [^8]: Armenian Reporter: Finding Zabel Yesayan, a film. [^9]: Tüfekçi, Elif Benan. Zabel Yesayan’ın hayatı sahnede Zabel Yesayan’ın hayatı sahnede. 4 Mart 2015.