# Zağanos Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Za%C4%9Fanos_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Zağanos Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Za%C4%9Fanos_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

- **Unvan-ön:** Lala
- **Unvan-arka:** Paşa
- **Sıra:** 12.
- **Makam:** Osmanlı Sadrazamı; 17. Osmanlı Kaptan-ı Deryâsı
- **Dönembaşı:** 1 Haziran 1453; 1463
- **Dönemsonu:** Ağustos/Eylül 1456; 1466
- **Hükümdar:** II. Mehmed; II. Mehmed
- **Öncegelen:** Çandarlı Halil Paşa; Yakub Bey
- **Sonragelen:** Veli Mahmud Paşa; Veli Mahmud Paşa
- **Doğum tarihi:** 1426
- **Ölüm tarihi:** 1469 (42-43 yaşlarında)
- **Ölüm yeri:** Balıkesir, Osmanlı İmparatorluğu
- **Eşi:** Sitti Nefise Hatun; Fatma Hatun; Anna Hatun (e.1463)
- **Çocukları:** Mehmed Bey; Ali Çelebi; Hatice Hatun; Selçuk Hatun; Hamza Bey; Ahmed Çelebi
- **Rütbesi:** Kaptan-ı derya; (1463-1466)
- **Savaşları:** İstanbul'un Fethi; Belgrad Kuşatması; Mora Seferi

**Zağanos Mehmed Paşa** veya **Zağan Paşa** (زاغنوس پاشا,; – 1469, [Balıkesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1kesir)), [Fatih Sultan Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) döneminde [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) ve [kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) olarak görev yapmış [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) komutanı ve devlet adamıdır.

Aslen [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan) olan Zağanos Paşa, [devşirme sistemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev%C5%9Firme) ile Osmanlı hizmetine alınarak [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) oldu ve [Yeniçeri Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)'nda hızla yükseldi. II. Mehmed'in en güvendiği komutanlardan biri haline gelerek, hem askeri hem de siyasi alanda etkili bir rol oynadı. Aynı zamanda sultanın [lala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lala)sı olarak görev yaptı. Rakibi olan önceki sadrazam [Çandarlı Halil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87andarl%C4%B1_Halil_Pa%C5%9Fa)'yı [İstanbul'un Fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) sırasında saf dışı bıraktı ve Osmanlı yönetiminde daha da güçlendi. 1453'te sadrazam olan Zağanos Paşa, [Belgrad Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281456%29)'ndaki başarısızlığından sonra, 1456'da görevinden alındı. 1463 ile 1466 yılları arasında kaptan-ı derya olarak görev yaptı ve 1466'da Makedonya'nın [Teselya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teselya) valisi oldu. 1467'de [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_Sanca%C4%9F%C4%B1) [sancakbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancakbeyi) olarak görev yaptı.

## Hayatı

[İskender Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender_Bey) veya [Hamza Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamza_Kastriyota) gibi [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) kökenli olduğu düşünülmektedir.[^1][^2] Bazı kaynaklar ise [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum) devşirmesi olduğunu öne sürmektedir.[^3][^4]

Denizcilikte gözetleme için *zağanos* (keskin görüşlü, yırtıcı bir kuş) kullandığı için *zağanos* lakabıyla anılmıştır. Eğitimini [Edirne Saray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_Saray%C4%B1)ındaki [Enderun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)'da yapmıştır. Eğitiminden sonra ümera sınıfına dâhil olmuştur. [II. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Murad), oğlu ve veliahtı olan [Şehzade Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'i Manisa sancakbeyi olarak gönderince önce Nişancı Mehmed Bey onun [lala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lala)sı olarak görevlendirilmiş ve çok geçmeden Zağanos Paşa'ya [lala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lala)lık görevi verilmiştir. Aralık 1449'da [Saruca Kasım Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saruca_Kas%C4%B1m_Pa%C5%9Fa)'nın lalalık görevine atanmasına kadar bu görevi sürdürmüştür.[^5]

1443'te Şehzade Mehmed Edirne'ye çağrıldığı zaman Zağanos Paşa'ya [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir)lik görevi verilmiştir. 1444'te ikinci eş olarak [II. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Murad)'in kızı ve Şehzade Mehmed'in ablası Fatma Sultan ile nikâhlanmış ve "Damat" olarak anılmaya başlanmıştır. 1446'da vezirlikten azledilip [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu) sancakbeyi ve donanma komutanı olmuştur.[^6] Bir iddiaya göre, Sultan II. Murad tarafından sürgün edilmiştir, 1444-1452 yılları arasında Balıkesir'de sürgün hayatı yaşamıştır.[^7]

1451'de babası olan [II. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Murad) ölünce [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'in ikinci defa padişahlığa çıkması üzerine Edirne'ye dönmüş ve ikinci vezir tayin edilmiştir. [İstanbul'un fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) sürecinde önemli görevler yüklenmiştir.

İstanbul'un fethi öncesinde [Rumeli Hisarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_Hisar%C4%B1)'nı yaptırmış, İstanbul Kuşatması'nın en ateşli savunucularından olmuştur. Rumeli Hisarı'ndaki 3 kulenin biri Halil Paşa, biri Sarıca Paşa, diğer güneydekine ise Zağanos Paşa adı verilerek [Rumeli Hisarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_Hisar%C4%B1)'nın yapımı sonrası diğer 2 paşa ile birlikte padişahça onurlandırılmıştır. Dehası ile Osmanlı donanmasının kara yolu ile Kasımpaşa'ya indirilmesini sağlamıştır. Bununla birlikte [Ulubatlı Hasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulubatl%C4%B1_Hasan)'ın kendi komuta ettiği birlikte bulunduğu ve askerlerinin emri altındaki tünelci ve istihkamcılarının büyük yararlılıklar gösterdiği bilinmektedir.

[İstanbul'un fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi)'nden sonra azledilerek idam edilen [Çandarlı Halil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87andarl%C4%B1_Halil_Pa%C5%9Fa)'nın yerine vezir-i azamlığa getirilmiştir. Ardından Fatih Sultan Mehmed, Zağnos Paşa’nın Timurtaşoğlu Oruç Paşa’nın kızı Sitti Nefise Hatun’dan[^8] doğan kızı Hatice Hatun ile evlenmiş; ancak babası Zağnos Paşa’nın azledilmesinin ardından onu boşayarak Balıkesir’e göndermiştir.

Ancak 1456 yılında [Fatih Sultan Mehmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) ile birlikte sefere çıkan Zağanos Paşa ve Osmanlı ordusu, [Belgrad Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281456%29)'nda [Sırbistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rbistan)'ın her yanını fethetmesine karşın şehri alamayıp; şehri savunan [János Hunyadi](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%A1nos_Hunyadi) komutasındaki Macar ordusu ve [Haçlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferleri) birliklerine yenilmiş ve ağır kayıplar neticesi kuşatmayı kaldırmak zorunda kalmıştır.

Bu başarısızlığın en büyük sorumlusu olarak Zağanos Paşa gösterilmiş ve [Vezir-i Azam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lıktan alınmıştır. Kızı sultanın hareminden dışlanmış ve her ikisi de [Balıkesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1kesir)'e sürgün gönderilmiştir. Balıkesir'e yerleşen Zağanos Paşa, vakıflar kurmuş cami, medrese, hamam yaptırmış ve şehrin çehresini değiştirmiştir. Bundan sonraki hayat hikâyesi ise tam net değildir.

Bir anlatıma göre; 1459'da ise Balıkesir'den geri çağrılmıştır. 1463'te gelişmeye başlayan [Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'nın başına [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) olarak getirilmiştir. 1466 yılında ise [Teselya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teselya) ve [Makedonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makedonya)'ya vali olarak atanmıştır.

Hakkındaki bir başka iddiaya göre ise; 1461 yılında Trabzon'un fethine katılmıştır. Trabzon'un fethi esnasında Prenses [Anna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anna_Hatun) ile evlenmiştir.

1467-1469 yılları arasında ise [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)'da [sancak beyliğ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancakbeyi)i yapmıştır.[^9]

Diğer bir iddia ise 1461'de [Trabzon'un](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon) fethi sonrası 1462 yılında Balıkesir'de vefat ettiği yönündedir.[^10][^11][^12]

İstanbul'un fethinde, gemilerin karadan yürütülmesini sağlayan Türkmen tahta işçilerinin de Balıkesir'e yerleşmesine önayak olmuş ve [Tahtacılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahtac%C4%B1lar) adı verilen Türkmen Kültürü'nün oluşmasında pay sahibi olmuştur. Vakfının faaliyetleri Cumhuriyet Dönemi'ne kadar sürmüş, bu dönemde vakfın mütevellisi olan (torunlarından) Aslıer Ailesi tarafından, sahiplik ve imtiyaz hakları Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ne devredilmiştir.

![Paşa'nın Balıkesir Zağanos Paşa Camii'ndeki türbesi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Bal%C4%B1kesir_Za%C4%9Fanos_Pa%C5%9Fa_Mosque_1571.jpg/1280px-Bal%C4%B1kesir_Za%C4%9Fanos_Pa%C5%9Fa_Mosque_1571.jpg)
*Paşa'nın Balıkesir Zağanos Paşa Camii'ndeki türbesi (Dosseman, CC-BY-SA-4.0)*

## Zağanos sözcüğünün etimolojisi

Yaygın olarak bilinen kanı; "os" sözcüğünün Rumca"da "bey" anlamına geldiği, Rumeli Beylerbeyi iken yöre halkı tarafından "şahan-zahan (şahin)" kelimeleri ile birleştirilip "Zağanos" olarak okunduğudur (atalarından [Evrenos Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evrenos_Bey) gibi). [Halil Ethem Eldem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Ethem_Eldem)'e göre Zağanos sözcüğü bir çeşit şahin anlamında olup, Farsça zağan sözcüğünden Osmanlıcaya geçmiştir. [Mahmut Goloğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmut_Golo%C4%9Flu) ise [Trabzon Rumcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus_Rumcas%C4%B1)’nda "martı" anlamına gelen zinos sözcüğüne bağlayıp, kaynak göstermeden sözcüğün eski Türkçe olduğunu iddia etmiştir.

Modern Türkçe sözlükte zağanos “bir cins doğan” olarak geçmekle birlikte, hangi dilden ödünç alındığı belirtilmemektedir. Farsça şahin sözcüğünün Rum ağzında bozulduktan sonra Türkçeye geçmiş formu olmalıdır.

Zağanos sözcüğünün Trabzon'da yengeç anlamında kullanılan zağana sözcüğü ile alakalı olabileceği akla gelebilir ki bu sözcük aynı zamanda yörede aksak yürüyen kişilere takılan bir lakaptır ama Paşa'nın adı [Trabzon'un Fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon%27un_Fethi)'nden öncesine dayanıyorsa bu önerme geçersizdir.

## Eserleri

Zağanos Mehmed Paşa Balıkesir'de kendi ismini taşıyan [Zağanos Paşa Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Za%C4%9Fnos_Pa%C5%9Fa_Camii)'ni yaptırmıştır ve eşi Fatma Sultan ve kendisi bu caminin avlusunda bulunan türbede defnedilmiştir.[^13] Bundan başka yine Balıkesir'de camiye ek imaret, medrese yaptırmıştır. [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'da camii, mektep ve köprü; [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'de mescit ve [Tokat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokat_%28%C5%9Fehir%29)'ta kütüphane yaptırmıştır.[^14]Trabzon'da bulunduğu süre içerisinde şehrin iç bölgesindeki ana geçişte yer alan ve stratejik öneme sahip köprü Zağanos Köprüsü olarak hala hizmet vermektedir.

## Popüler kültürdeki yeri

- 2018 yılında yayınlanan [*Mehmed: Bir Cihan Fatihi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed%3A_Bir_Cihan_Fatihi) dizisinde Zağanos Paşa'yı [Atsız Karaduman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ats%C4%B1z_Karaduman) canlandırmaktadır.
- 2024 yılında yayınlanan [*Mehmed: Fetihler Sultanı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed%3A_Fetihler_Sultan%C4%B1) dizisinde Zağanos Paşa'yı [Sinan Albayrak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinan_Albayrak) canlandırmaktadır.

## Ailesi

**Eşleri**

1. Sitti Nefise Hatun- Türk kökenli [Timurtaşoğlu Oruç Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timurta%C5%9Fo%C4%9Flu_Oru%C3%A7_Pa%C5%9Fa)'nın kızı.[^15] Fatih Sultan Mehmed’in kısa süreli bir evlilik yaptığı ve daha sonra boşandığı Hatice Hatun’un annesidir.
2. Fatma Hatun- [II. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Murad)'ın kızı ve Fatih Sultan Mehmed'in ablasıdır.[^16]
3. [Anna Komnini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anna_Hatun)- [Trabzon İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’nun son imparatoru David Komnenos’un kızıdır. Fatih Sultan Mehmed tarafından 1463'te Zağanos Paşa ile evlendirilmiştir.[^17]

**Erkek Çocukları**

1. Mehmed Bey - Sitti Nefise Hatun'un oğlu.
2. Ali Çelebi - Sitti Nefise Hatun'un oğlu.
3. Hamza Bey- Fatma Hatun'un oğlu.
4. Sultanzade Ahmed Çelebi - Fatma Hatun'un oğlu. [II. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid) ve [Yavuz Sultan Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim) dönemlerinde [defterdarlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Defterdar) yapmıştır.[^18]

**Kız Çocukları**

1. Hatice Hatun -\[ö. 1480'den sonra(?)\] Sitti Nefise Hatun'un kızı. Fatih Sultan Mehmed, 1453'te onunla evlendi ve 1456'da boşandı. Babası Zağanos Paşa ile birlikte Balıkesir'e sürgüne gönderildi. Fatih Sultan Mehmed'den çocuğu yoktur.
2. Selçuk Hatun- Sitti Nefise Hatun'un kızı. [Mahmud Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Veli_Mahmud_Pa%C5%9Fa)'nın eşi.[^19] Ali Bey adında bir oğlu ve Hatice Hatun adında bir kızı oldu.

[^1]: Stavrides, p. 63. <https://books.google.com/books?id=ptXG0uA70lAC&pg=PA63&lpg=PA63&dq=jorga+citing+pusculus&source=bl&ots=T90GyU_yon&sig=8JLdowBhberaeVGi3qNSXkc0hdk&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiklb3q65_dAhUFL6wKHUAFClAQ6AEwAHoECAAQAQ#v=onepage&q=jorga%20citing%20pusculus&f=false>
[^2]: J. R. Melville Jones, The Siege of Constantinople 1453: Seven Contemporary Accounts, Hakkert, 1973, s. 7 : "Zagan Pasha" <https://books.google.com/books?id=SoUJAQAAIAAJ>
[^3]: Yalçınkaya, M. Alaaddin "Mehmed Paşa (Zağanos)", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.174 ISBN 975-08-0072-9
[^4]: Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.II say.426 sicilliosmani01sruoft
[^5]: Yalçınkaya, M. Alaaddin "Mehmed Paşa (Zağanos)", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.174 ISBN 975-08-0072-9
[^6]: Yalçınkaya, M. Alaaddin "Mehmed Paşa (Zağanos)", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.174 ISBN 975-08-0072-9
[^7]: Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.II say.426 sicilliosmani01sruoft
[^8]: Pierce, Leslie. Harem-i Hümayun Osmanlı İmparatorluğu'nda Hükümranlık ve Kadınlar. Islık Yayınları, 2022, s. 132.
[^9]: 25.07.2012 tarihli Milliyet Tarih. <http://blog.milliyet.com.tr/zaganos-pasa--veya-zagnos-pasa-/Blog/?BlogNo=371773>
[^10]: Yalçınkaya, M. Alaaddin "Mehmed Paşa (Zağanos)", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.174 ISBN 975-08-0072-9
[^11]: Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.II say.426 sicilliosmani01sruoft
[^12]: Mimdap Internet sitesi. <http://www.mimdap.org/?p=108602>
[^13]: Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.II say.426 sicilliosmani01sruoft
[^14]: Yalçınkaya, M. Alaaddin "Mehmed Paşa (Zağanos)", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.174 ISBN 975-08-0072-9
[^15]: Pierce, Leslie. Harem-i Hümayun Osmanlı İmparatorluğu'nda Hükümranlık ve Kadınlar. Islık Yayınları, 2022, s. 132.
[^16]: Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Kadın Sultanları. Alfa Yayınları, 2015, s. 141.
[^17]: Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Kadın Sultanları. Alfa Yayınları, s. 175.
[^18]: Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Kadın Sultanları. Alfa Yayınları, 2015, s. 141.
[^19]: Pierce, Leslie. Harem-i Hümayun Osmanlı İmparatorluğu'nda Hükümranlık ve Kadınlar. Islık Yayınları, 2022, s. 132.