# Zâl Mahmud Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%A2l_Mahmud_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Zâl Mahmud Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Z%C3%A2l_Mahmud_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3e/Zal_Mahmut_Pa%C5%9Fa_T%C3%BCrbesi.jpg) * (Nidayi, CC-BY-SA-4.0)* - **Makam:** Kubbealtı Veziri; Anadolu Beylerbeyi; Budin Beylerbeyi - **Hükümdar:** II. Selim; I. Süleyman; II. Selim; I. Süleyman - **Dönembaşı:** 1566; 1565; 20 Kasım 1563 - **Dönemsonu:** 1577; 1566; 19 Ağustos 1564 - **Öncegelen:** Güzelce Rüstem Paşa; İskender Paşa - **Sonragelen:** Hasan Bey (kaymakam olarak); Arslan Bey (kaymakam olarak); İskender Paşa (beylerbeyi olarak); Lala Hüseyin Paşa - **Doğum tarihi:** 1521 (?) - **Doğum yeri:** Lübliyana - **Ölüm tarihi:** 3 Kasım 1577 (56 yaşında) - **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Yattığı yer:** Zal Mahmud Paşa Camii - **Eşi:** Şah Sultan - **Çocukları:** Mehmed Bey **Zâl Mahmud Paşa** (1521?,[^1] [Lübliyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ljubljana) – Ekim 1577), [Sancak Beyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancak_Beyi), [Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beylerbeyi) ve [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir)lik görevlerinde bulunmuş [Alman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanlar) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [devlet adamıdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet_g%C3%B6revlisi). ## Hayatı ### İlk yılları [Slovenya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slovenya)'nın başkenti [Lübliyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ljubljana)'da [Alman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanlar) asıllı[^2] bir aileye doğmuş ve [devşirme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev%C5%9Firme) olarak [sarayda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1) yetişmiştir.[^3] 1573-1578 yılları arasında [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) elçisinin yardımcısı olarak görev yapan [Alman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanlar) [ilahiyatçı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lahiyat) [Stephan Gerlach](https://turkipedia.org/tr/wiki/Stephan_Gerlach) seyahatnamesinde, Alman [tarihçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih%C3%A7i) [Franz Babinger](https://turkipedia.org/tr/wiki/Franz_Babinger) de kitabında Mahmud Paşa'nın Alman asıllı olduğunu öne sürmüştürler. Ancak 16. yüzyılda yaşamış Osmanlı tarihçisi [Gelibolulu Mustafa Âlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolulu_Mustafa_%C3%82l%C3%AE) ise paşanın [Boşnak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C5%9Fnaklar) olduğunu öne sürer.[^4] O dönemde görev yapan Venedik balyosunun (elçisinin) yardımcısı [Bonifacio Antelmi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bonifacio_Antelmi) ise [Slav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slavlar) olduğunu yazar. Doğum tarihi de 1521 ve 1530 olarak kaynaklarda farklı şekillerde yazılır. [Kanunî Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) devrinde devşirilerek [Enderûn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)'a alınmıştır.[^5] ### Şehzade Mustafa'nın idam edilmesindeki katkısı [Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'ın en büyük oğlu [Şehzade Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mustafa)'yı 6 Ekim 1553 tarihinde Konya'da boğduğu belirtilen dönemin güçlü güreşçisi ve saray hademesi Zâl Mahmud Ağa[^6] ile aynı kişi olduğu belirtilmektedir.[^7] Şehzade Mustafa'yı Zâl Mahmud Ağa'nın boğduğu iddiası ilk olarak 16. asrın sonlarında o dönemi görmüş tarihçi Gelibolulu Mustafa Âlî tarafından ortaya atılmış, dönemin Venedik elçilik raporlarında da Zâl Mahmud Ağa'nın ismi verilmemesine rağmen onun biyografisiyle uyumlu bir kişi tarif edilmiştir. Şehzade Mustafa'nın himayesindeki şairlerden [Taşlıcalı Yahya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fl%C4%B1cal%C4%B1_Yahya)'nın kaleme aldığı [mersiyede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mersiye) de "Getürdi arkasını yire Zâl-i devr ü zemân" ifadesilyle Zâl Mahmud'un kast edildiği düşünülmektedir. Bunların dışında o dönemi bizzat yaşayan [Matrakçı Nasuh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matrak%C3%A7%C4%B1_Nasuh), o tarihlerde bizzat ordugâhta bulunan [Celalzâde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2lz%C3%A2de_Mustafa_%C3%87elebi), dönemin önemli devlet adamlarından [Lütfi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa), yine o dönemleri görmüş [Seyyid Lokman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Lokm%C3%A2n_%C3%87elebi) gibi birçok tarihçi ise bu olayın fazla detayına girmedikleri için doğal olarak Şehzade Mustafa'yı Zâl Mahmud'un boğduğu şeklinde bir bilgi vermezler.[^8] Şehzade Mustafa'nın öldürüldüğü dönemde kapıcıbaşı olduğu şeklindeki yaygın bilgi de arşivlerde bulunan bir belgeyle yalanlanmıştır. Söz konusu arşiv belgesine göre Zâl Mahmud Ağa, Şehzade Mustafa'nın ölümünden 2 yıl sonra 9 Kasım 1555 tarihinde [silahtarlıktan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahtar) [kapıcıbaşılığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kap%C4%B1c%C4%B1ba%C5%9F%C4%B1) tayin edilmektedir.[^9] ### Devlet içinde yükselmesi İkinci kapıcıbaşı olarak görevini sürdürürken [Hersek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hersek_Sanca%C4%9F%C4%B1) Sancakbeyi olarak tayin edildi. Bazı kaynaklarda [Avlonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avlonya) Sancağına gönderildiği yazsa da arşiv belgelerindeki yazışmalarda Hersek sancakbeyi olarak takdim edilmektedir. Bu görevden sonra 20 Kasım 1563'te [Budin Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29) Beylerbeyliği görevine getirilmiştir.[^10] 1564 yılı Haziran ayı sonlarında Budin'deki [yeniçeriler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)in isyanı nedeniyle kaçmış ve 19 Ağustos'ta [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gelmiştir. İstanbul'a geldikten sonra 15 Ekim 1564 tarihinde [II. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim)'in kızı [Şah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Sultan_%28II._Selim%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29) ile nikâhlandı.[^11] Devlet içindeki asıl yükselişini bundan sonra yaşamıştır. Sırasıyla [Halep Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep_%28eyalet%29) Beylerbeyi ve [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_%28eyalet%29) Beylerbeyi olarak görev yapmıştır. Anadolu Beylerbeyliği sırasında Kanunî'nin son seferi olan [Zigetvar Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zigetvar_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)'ne katılmıştır.[^12] Kayınpederi II. Selim'in tahta geçmesinden sonra 1566'nın sonlarına doğru altıncı vezir rütbesiyle [kubbealtı vezirleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubbealt%C4%B1_vezirleri) arasına girdi. Eski sadrazamlardan[Pargalı İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa)'nın vaktiyle oturduğu, şu anda [Türk ve İslam Eserleri Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_ve_%C4%B0slam_Eserleri_M%C3%BCzesi) olarak hizmet veren saray, eşi Şah Sultan ile oturması için kendisine tahsis edildi. Zamanla altıncı vezirlikten önce beşinci vezirliğe sonra dördüncü vezirliğe yükseldi. Kayınpederi II. Selim'in 1574'de ölümünden sonra kayınbiraderi [III. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Murad) tahta çıkmış, akrabalık bağları dolayısıyla III. Murad'a da yakın olmuş ve ölümüne kadar dördüncü vezirlik makamında kalmıştır. ### Ölümü [İbrahim Peçevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Pe%C3%A7ev%C3%AE), Peçevi Tarihi adlı eserinde [Gelibolulu Mustafa Âlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolulu_Mustafa_%C3%82l%C3%AE)'den alıntılayarak Zâl Mahmud Paşa ile [Şah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Sultan_%28II._Selim%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29)'ın aynı gün hastalandığı ve vedalaşarak öldüklerini yazmıştır. Bazı yayınlarda ölüm tarihini 1580 yılı[^13] olarak belirtilse de bu bilgi doğru değildir. Eşiyle birlikte hazırlanan vakfiyesinden yola çıkarak 5 Kasım 1577'de ölen Şah Sultan'dan 13 gün önce öldüğü (22 Ekim)[^14] ya da 1 Ekim 1577'de öldüğü[^15] yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır. Mezarı [Zal Mahmud Paşa Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zal_Mahmud_Pa%C5%9Fa_Camii) içerisindedir. Zâl Mahmud Paşa'nın III. Murad döneminde [Antep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaziantep) ve [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya_%28il%29) sancakbeyliği yapan Mehmed adında bir oğlu olduğu ve bu oğlunun Şah Sultan'dan önceki evliliğinden olduğu düşünülmektedir.[^16][^17] Kendisi ve eşiyle birlikte 1577 yılında inşa ettirdiği [külliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClliye)de Zal Mahmud Paşa Camii bulunmakta olup cami yanından geçen caddeye de Zal Paşa adı verilmiştir. Bunların dışında [Pirlepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pirlepe) ve [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'da birer çeşme ve yine Ankara'da bir [mescit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mescit) inşa ettirmiştir.[^18] [^1]: Kahraman, Betül. Vakfiyesi Işığında Şah Sultan ve Zal Mahmud Paşa Külliyesi. DergiPark, 2019, s. 151-194. [^2]: Kılıç, Orhan. Budin ve Tımışvar Eyaletlerinin Paşaları: Karşılaştırmalı bir Analiz. Ankara Üniversitesi, 2019. [^3]: A' budai pasák.. 1841. [^4]: Kahraman, Betül. Vakfiyesi Işığında Şah Sultan ve Zal Mahmud Paşa Külliyesi. DergiPark, 2019, s. 151-194. [^5]: ÖNAL, Ahmet. "Zâl Mahmud Paşa’nın Hayatı, Siyasî ve Askerî Faaliyetleri". Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 54 (Güz 2025), s. 86. [^6]: İ.H. Uzunçarşılı, Büyük Osmanlı Tarihi, 2. cilt, Şehzadeler Vakası, sayfa 401-403 [^7]: Kahraman, Betül. Vakfiyesi Işığında Şah Sultan ve Zal Mahmud Paşa Külliyesi. DergiPark, 2019, s. 151-194. [^8]: ÖNAL, Ahmet. "Zâl Mahmud Paşa’nın Hayatı, Siyasî ve Askerî Faaliyetleri". Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 54 (Güz 2025), ss. 86-88. [^9]: ÖNAL, Ahmet. "Zâl Mahmud Paşa’nın Hayatı, Siyasî ve Askerî Faaliyetleri". Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 54 (Güz 2025), s. 88. [^10]: ÖNAL, Ahmet. "Zâl Mahmud Paşa’nın Hayatı, Siyasî ve Askerî Faaliyetleri". Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 54 (Güz 2025), ss. 91-92. [^11]: ÖZERGİN, M. Kemal, Kanunî Sultan Süleyman Han Çağına Âit Tarih Kayıtları, Erzurum 1971, s. 30. [^12]: ÖNAL, Ahmet. "Zâl Mahmud Paşa’nın Hayatı, Siyasî ve Askerî Faaliyetleri". Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 54 (Güz 2025), s. 96. [^13]: Belediyesi, T. C. Eyüpsultan. Zal Mahmut Paşa. [^14]: Kahraman, Betül. Vakfiyesi Işığında Şah Sultan ve Zal Mahmud Paşa Külliyesi. DergiPark, 2019, s. 151-194. [^15]: A' budai pasák.. 1841. [^16]: Kahraman, Betül. Vakfiyesi Işığında Şah Sultan ve Zal Mahmud Paşa Külliyesi. DergiPark, 2019, s. 151-194. [^17]: ÖNAL, Ahmet. "Zâl Mahmud Paşa’nın Hayatı, Siyasî ve Askerî Faaliyetleri". Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 54 (Güz 2025), s. 101. [^18]: Kahraman, Betül. Vakfiyesi Işığında Şah Sultan ve Zal Mahmud Paşa Külliyesi. DergiPark, 2019, s. 151-194.