# Yurt (çadır) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Yurt_(%C3%A7ad%C4%B1r) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Yurt (çadır), https://tr.wikipedia.org/wiki/Yurt_%28%C3%A7ad%C4%B1r%29 (CC-BY-SA-4.0) **Yurt** ya da **ger**, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ve [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) göçebelerinin ev olarak kullandığı çadırlara verilen ad. [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) bozkırlarında birkaç değişik türde [göçebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C3%A7ebelik) grup tarafından konut olarak kullanılan ve deri ya da keçe ile kaplanmış taşınabilir, yuvarlak bir çadırdır. Yapı, duvarlar için ahşap veya bambudan yapılmış açılı bir montaj veya kafes, bir kapı çerçevesi, kirişler (iç direkler) ve muhtemelen buharla bükülmüş bir tekerlek (taç, sıkıştırma halkası) içerir. Çatı yapısı genellikle kendi kendini destekler, ancak büyük yurtların, tacı destekleyen iç direkleri olabilir. Kendinden destekli yurtların duvarının üst kısmının, çatı nervürlerinin (kumaş çıkıntısı) kuvvetine karşı koyan bir germe bandı aracılığıyla yayılması engellenir. Modern yurtlar, kalıcı olarak ahşap bir platform üzerine inşa edilebilir; buharla bükülmüş ahşap çerçeve veya metal çerçeve, kanvas veya branda, [pleksi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pleksi)glas kubbe, tel halat veya radyan yalıtım gibi modern malzemeler kullanılabilir. ![Türkistan'da bir Türkmen kadını yurt çadırının önünde, 1913](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Gorskii_04412u.jpg/1280px-Gorskii_04412u.jpg) *Türkistan'da bir Türkmen kadını yurt çadırının önünde, 1913 (Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii , digital rendering for the Library of Congress by Walter Frankhauser / WalterStudio, public-domain)* ![Moğolistan’da turist yurtları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Yurts_in_the_tourist_camp._Mongolia.jpg) *Moğolistan’da turist yurtları (Oleg Bor, CC-BY-SA-4.0)* ![Yapım aşamasında olan bir yurt](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Yurt-construction-2.JPG/1280px-Yurt-construction-2.JPG) *Yapım aşamasında olan bir yurt (en:User:Tkn20, CC-BY-2.5)* ## Sözcük kökeni [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e)‘de *"çadır, oba, konut"* gibi anlamlara denk gelen bir sözcüktür. Bu sözcük [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e)’deki *ur-* [ek eylem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ek_fiil)iyle veya *+ut* ekiyle türetilmiştir. *Yurt* adı Türkçe kökenli bir sözcüktür ve Rusça ve Bulgarcada “*yurta”,* Macarcada *"jurta",* Moğolcada “*ger”,* Kazakçada “*kiyiz üy“* ve Kırgızca'da “*boz üy”* olarak geçer. Yurt sözcüğü, İngilizceye de aynı şekliyle geçmiştir. Yurt sözcüğü, tarihte ilk kez [Orhun Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)’nda *"çadır, oba, konaklama yeri"* anlamıyla *"yurtda yatu kalur erti”* -çadırda *(kalınan yer, vatan)* yatıp kalkar idi- notuyla geçmiştir.[^1] Ancak bu sözcük, çağdaş Türkçede günümüzde daha da kapsamlaştırılarak, “ev veya kalınan yer“ anlamından; *“anavatan, ülke, bağlı bulunulan devlet”* anlamına evrilmiştir. ## Tarihçe Orta Asya'da yurtlar en az iki buçuk bin yıldır yaşamın belirleyici bir özelliği olmuştur. Bir yurdun barınma olarak kullanıldığına dair ilk yazılı açıklama, [antik Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Yunanistan) tarihçi [Herodot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herodot) tarafından kaydedilmiştir. Herodot, MÖ 600'den MS 300'e kadar Karadeniz'in kuzeyi ve Orta Asya bölgesinde yaşayan atlı-göçebe bir millet olan [İskitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler)in barınma yeri olarak yurt benzeri çadırlardan bahsetmiştir.[^2] ### Orta Asya'nın ötesindeki yurtlar Popülerlik arttıkça yurtlar Orta Asya'nın dışına yayılmıştır. 13. yüzyılda, [Moğol İmparatorluğu'nun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) zirve döneminde yurtlar, Avrupa ve Orta Doğu'nun bazı bölgelerine tanıtıldı. [Marco Polo'nun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marco_Polo) yazılarında bile [Kubilay Han'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubilay_Han) sarayında yurt kullanımından bahsedilmektedir. Yakın tarihte ise yurtlar, benzersiz estetiği ve pratikliği nedeniyle Batı'da ilgi çekmeye başlamıştır.[^3] ## İnşası ![Ulan batur ve Harhorin arasındaki bozkırlarda geleneksel yurtlar.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Jurty_na_stepie_pomi%C4%99dzy_U%C5%82an_Bator_a_Karakorum_03.JPG/1280px-Jurty_na_stepie_pomi%C4%99dzy_U%C5%82an_Bator_a_Karakorum_03.JPG) *Ulan batur ve Harhorin arasındaki bozkırlarda geleneksel yurtlar. (Marcin Konsek, CC-BY-SA-4.0)* ![Afganistan'ın doğusunda Yurtlar](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/CH-NB_-_Afghanistan%2C_Shibar_Pass_%28Shebar_Pass%2C_Kowtal-e_Shebar%29-_Landschaft_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-20-205.jpg/1280px-CH-NB_-_Afghanistan%2C_Shibar_Pass_%28Shebar_Pass%2C_Kowtal-e_Shebar%29-_Landschaft_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-20-205.jpg) *Afganistan'ın doğusunda Yurtlar (Annemarie Schwarzenbach, public-domain)* ![Kırgız yurtları, Kızılsu Kırgız Özerk İli, Sincan, Çin](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Yurt_of_Kyrgyz%2CKizilsu_Kirghiz_Autonomous_Pref.%2CXinjiang%2Cchina.JPG/1280px-Yurt_of_Kyrgyz%2CKizilsu_Kirghiz_Autonomous_Pref.%2CXinjiang%2Cchina.JPG) *Kırgız yurtları, Kızılsu Kırgız Özerk İli, Sincan, Çin (katorisi, CC-BY-SA-3.0)* Traditional yurts consist of an expanding wooden circular frame carrying a felt cover. The [felt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Felt) is made from the wool of the flocks of sheep that accompany the [pastoralists](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pastoralists). The [timber](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timber) to make the external structure is not to be found on the treeless [steppes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Steppes), and must be obtained by trade in the valleys below. Çerçevenin yapısı, bir veya daha fazla açılan kafes duvar bölmeleri, bir kapı çerçevesi, eğimli çatı direkleri ve bir tepeden oluşur. Moğol ger'i, tepeliği ve düz çatı direklerini destekleyen bir veya daha fazla sütuna sahiptir. (Kendinden destekli) ahşap karkas, keçe parçalarıyla kaplıdır. Malzeme bulunmasına bağlı olarak, keçe ek olarak kanvas ve/veya güneşliklerle örtülür. Çerçeve, bir veya daha fazla ip veya kurdele ile bir arada tutulur. Yapı, örtülerin ağırlığı ile baskı altında tutulur, bazen çatının ortasına asılan bir ağırlık ile desteklenir. Yurtlar boyut ve ağırlık açısından değişkenlik gösterir. Kışın dışarıdaki soğuktan mükemmel izolasyon ve koruma sağlar ve yaz aylarında yurdun serin kalması için kolayca değiştirilebilirler.[^4] Yurtlar, sökülebilir şekilde tasarlanmıştır ve parçalar, yeniden başka bir yerde inşa edilmek üzere [deve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deve)ler veya [yaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bos_mutus) ile birlikte kompakt bir şekilde taşınabilir. Tamamını yeniden inşa etmek yaklaşık 2 saat sürer.[^5] ## Sembolizm Yurtların tepesine *Şangırak* adı verilir. Bu şangırak şekli Orta Asya'dak pek çok devletin farklı sembollerinde sıkça kullanılır. bunlardan en bilindik olanı Kırgızistan Bayrağı'nın ortasındaki güneş desenidir.[^6] Sürekli çekiç veya yürüme deseni (alkhan khee) gibi tekrar eden geometrik desenler de yaygın olarak kullanılır. Genellikle sınır süslemelerinde kullanılan bu desen, sonsuz gücü ve sürekli hareketi temsil eder. Diğer bir yaygın desen ise uzun ömür ve mutluluğun simgesi olan ulziidir. Hayvanın burnu ve boynuzlarının şeklinden türetilen khamar ugalz (burun deseni) ve ever ugalz (boynuz deseni) en eski geleneksel desenlerdir. Tüm desenler sadece yurtlarda değil, aynı zamanda süslemelerde, mobilyalarda, kitaplarda, giysilerde, kapılarda ve diğer nesnelerde de bulunabilir.[^7] Kırgız keçeden halı imalatında en yaygın türler [Ala-Kiyiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala_kiyiz) ve [Şırdak](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C4%B1rdak)tır. Süslemeler, ustaların evlenecek çocuklarına veya torunlarına iyi dileklerini somutlaştırmaktadır.[^8] ### Orta Asya'da ![Kırgızistan bayrağında kullanılan Kırgız yurtunun çatı tacı, Tengri sembolü](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8c/Kyrgyz_flag_yurt_Tengri_symbol.jpg) *Kırgızistan bayrağında kullanılan Kırgız yurtunun çatı tacı, Tengri sembolü (https://www.flickr.com/people/ifl/, CC-BY-SA-2.0)* ![Ak Öıi (Beyaz Bina), yurt şeklindeki beton bina, "Dünyanın En Büyük Yurt"u, Merv, Türkmenistan yakınlarında, 2015'te kuruldu](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ca/151127-worlds-largest-yurt-Mary-Turkmenistan.jpg) *Ak Öıi (Beyaz Bina), yurt şeklindeki beton bina, "Dünyanın En Büyük Yurt"u, Merv, Türkmenistan yakınlarında, 2015'te kuruldu (Amustard, CC-BY-SA-4.0)* Bugün yurt, birçok Orta Asya grubu arasında ulusal bir sembol olarak görülmekte ve bu nedenle yurtlar kafe (özellikle geleneksel yemek konusunda uzmanlaşmış olanlar), müze (özellikle ulusal kültürle ilgili olanlar) ve hediyelik eşya dükkanı olarak kullanılmaktadır. [Türk Dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_d%C3%BCnyas%C4%B1) Kültür Başkenti olarak [Merv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merv_%28%C5%9Fehir%29) şehrinin kutlanması vesilesiyle, [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan) hükûmeti beton, granit, alüminyum ve camdan yapılmış bir yurt biçimli yapı inşa ettirmiştir. Bu yapıya "Ak Öýi" (Ak Bina) adı verilmiş ve "Dünyanın En Büyük Yurdu" olarak tanımlanmıştır. 27 Kasım 2015'te kurulan yapı 35 metre yüksekliğinde ve 70 metre çapındadır. Türkmenistan devlet haber ajansına göre, "Beyaz yurt, kadim, kendine özgü bir tarihsel-kültürel mirasın sembolü, köklerimizi ve kökenlerimizi korumanın bir işaretidir." Bu üç katlı yapı, 3.000 kişilik büyük bir salonu, kafeyi, ofisleri ve VIP dairelerini içermektedir.[^9][^10] ## Ayrıca bakınız - [Çadır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ad%C4%B1r) - [Kırgızistan bayrağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan_bayra%C4%9F%C4%B1) - [İglo](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0glo) - [Çadır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ad%C4%B1r) - [Tipi (çadır)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tipi_%28%C3%A7ad%C4%B1r%29) - [Yöresel mimari](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%B6resel_mimari) ## Dış bağlantılar - Wikimedia Commons'ta [Yurts](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%3ACategory%3AYurts) ile ilgili medya - [Yurt Bilgisi](https://www.yurtinfo.org/) – Yurtlar ve ilgili yapılar için kapsamlı bir kaynak - [Yurt Forum](https://www.yurtforum.com/forums/) – Yurtlar ve ilgili yapılar için bir topluluk kaynağı - [Yurt - Dünya Tarihi Ansiklopedisi](https://www.worldhistory.org/Yurt/) - [What is Mongolia Ger?(Mongolia Yurt) (ing)](https://www.amicusmongolia.com/mongolia-ger-mongolia-yurt.html) [^1]: Codex Cumanicus (1300) [^2]: A complete guide to making a Mongolian Ger.. Southgate Publishers. [^3]: Bedfordshire based".. Funky Monkey Tents. [^4]: Ferociously hot weather could make some cities unlivable. Low-tech solutions can help. 28 Eylül 2023. [^5]: Gharbi, Salem. What is the Best Artificial Intelligent Technology to Solve Drilling Challenges?. SPE, 21 Mart 2022. [^6]: 1911 Encyclopedia Britannica. [^7]: van der Vusse, G.J.. Fysiologie als metafoor. 2011. [^8]: Garland, E. J.. Guest editorial: Green belts — frames or fragments?. Ocak 1995, s. 66-67. [^9]: Rose, Christopher. Automatically Determining the Latest Possible Equipment Installation Times for Shipbuilding. SNAME, 4 Kasım 2015. [^10]: Karaciejus, Juozas. Simas Karaliūnas (20 January 1936 − 28 November 2015). 2019, s. 450-458.