# Yunan İsyanı
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Yunan İsyanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)
* (Teodoros Vrizakis, public-domain)*
- **Çatışma:** Yunan İsyanı
- **Tarih:** 21 Şubat 1821-12 Eylül 1829
- **Yer:** Başta Yunanistan olmak üzere Balkanlar ve Ege Denizi
- **Sonuç:** Yunanistan bağımsızlığını kazandı
- **Coğrafi değişiklikler:** Mora Yarımadası, Saron Adaları, Kiklad Adaları, Kuzey Sporatlar ve Orta Yunanistan bağımsız Yunanistan'a verildi.; Girit, Mısır'a devredildi.
- **Savaşan:** 1822 öncesi:; 23px|border Filiki Eterya; 23px|border Yunan Devrimciler; 22px|border Kutsal Birlik; Kleftler; 1822 sonrası:; 22px Helen CumhuriyetiDestekleyenler:; United Kingdom of Great Britain and Ireland; Rumen Devrimciler; Rus İmparatorluğu; Fransa Krallığı; 23px Osmanlı İmparatorluğu; 23px|border Mısır; 23px|border Cezayir; 23px|border Trablusgarp; 23px|border=no Tunus
- **Komutan:** 22px|border Aleksandros İpsilantis; (Başkomutan); Dimitrios İpsilantis; Yannis Kapodistrias; 23px|border Teodoros Kolokotronis; Aleksandros Mavrokordatos; III. Germanos; 23px|border Petros Mavromihalis; Yeoryos Karaiskakis; Athanasios Diakos; Grigorios Papaflessas; Markos Botsaris; Yannis Makriyannis; Nikitas Stamatelopoulos; 23px|border Emmanuil Pappas; Odysseas Androutsos; 23px|border Andreas Miaoulis; 23px|border Konstandinos Kanaris; Laskarina Bubulina; Richard Church; Vasos Mavrovouniotis; Hadži-Prodan; ----Avrupalı destekçiler:; I. Nikolay; Lodewijk Heiden; Edward Codrington; Henri de Rigny; Nicolas Joseph Maison; 23px II. Mahmud; (Başkomutan); 23px Nasuhzade Ali Paşa; 23px Ömer Viryoni Paşa; 23px Dramalı Mahmut Paşa; 23px Kara Mehmed Paşa; 23px Hurşid Ahmed Paşa; 23px Koca Hüsrev Mehmed Paşa; 23px Mustafa Paşa Buşatlı; 23px Reşid Mehmed Paşa; 23px Benderli Mehmed Selim Sırrı Paşa; Mısırlı destekçiler:; 23px|border Kavalalı Mehmed Ali Paşa; 23px|border Kavalalı İbrahim Paşa; 23px|border İsmail Gibraltar
- **Güç:** 150.000-200.000 Yunan askeri; (Navarin Deniz Muharebesi'nden sonra); 15 Rus zırhlı gemisi; 50.000-60.000 İngiliz ve Fransız askeri; 300.000-400.000 Osmanlı askeri; 50.000 Mısır askeri; 10 Berberi gemisi; 346 Mısır gemisi, 54 Mısır zırhlı gemisi
- **Kayıp:** 60.000 sivil; Mora ve Orta Yunanistan'daki Türklerin tamamı yok edildi.
**Rum İsyanı**[^1]/**Yunan İsyanı**,[^2]\Mübahat Kütükoğlu, "Yunan İsyanı Sırasında Anadolu ve Adalar Rumlarının Tutumları ve Sonuçları", *Üçüncü Askeri Tarih Semineri Bildiriler-Tarih Boyunca Türk-Yunan İlişkileri (20 Temmuz 1974'e kadar), Genelkurmay ATASE Yayını, Ankara, 1986, s.133-161.\*[^3][^4]* (*[*Osmanlıca*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca)*: یونان عصیانی), ****Yunan Bağımsızlık Savaşı****,*[^5][^6]* ****Yunan İhtilali***[^7][^8][^9]* veya ****Yunan Devrimi**** (*[*Yunanca*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca)*: Ελληνική Επανάσταση, *Elliniki Epanastasi*),*[^10]* *[*Yunanlar*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar)*ın *[*Osmanlı egemenliği*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Yunanistan%C4%B1)* ve isyan bölgelerindeki *[*Müslüman*](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)* halka karşı başlattığı, 1821-1829 yılları arası süren ve *[*Yunanistan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)*'ın *[*Osmanlı Devleti*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)*'nden bağımsızlığını kazanmasıyla sonuçlanan *[*bağımsızlık savaşı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9F%C4%B1ms%C4%B1zl%C4%B1k_sava%C5%9F%C4%B1)*, *[*devrim*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devrim)* ve *[*etnik temizlik*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnik_temizlik)*tir.*[^11][^12][^13][^14]* 1832 yılında imzalanan *[*İstanbul Antlaşması*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281832%29)* ile Yunanistan'ın bağımsız bir ülke olarak tanınmasıyla sonuçlanmış bağımsızlık sürecidir.*
Bağımsızlık süreci [Mora Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'nın güneyindeki [Manya Burnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manya_Burnu)'nda yaşayan Yunanların 17 Mart 1821'de Osmanlılara karşı ayaklanarak 23 Eylül'de [Tripoliçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tripoli%C3%A7e)'yi ele geçirmeleriyle başladı. Şehrin düşmesiyle Türk ve Yahudi sakinlerin öldürüldüğü [Tripoliçe Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tripoli%C3%A7e_Katliam%C4%B1) patlak verdi. Ayaklanmada Osmanlı Devleti'nden bağımsızlık isteyen Yunan aydınlarının kurduğu [Filiki Eterya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filiki_Eterya) derneği de rol oynadı. Uzun bir süre kanlı mücadelelerle devam eden ayaklanma, 1829 yılında [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya_ve_%C4%B0rlanda_Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Restorasyon_%28Fransa%29) ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın Yunanlar lehine müdahale ederek [Navarin Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navarin_Deniz_Muharebesi)'nde Osmanlı Devleti'ni büyük bir yenilgiye uğratmaları sonucu Yunanların lehine dönüştü. Osmanlılar [1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1828-1829_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı kaybederek 1829 yılında Rusya'yla imzaladıkları [Edirne Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281829%29)'yla Yunanistan'ın bağımsızlığını kabul ettiler. Daha sonra temmuz 1832'de Yunanların adına müdahale etmiş olan Avrupa'nın 3 büyük gücü ile imzaladıkları [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281832%29) ile bağımsız Yunanistan'ın sınırlarını ve statüsünü garanti altına almışlardır. Böylece Yunanlar, Osmanlı idaresi altında bağımsızlık kazanan ilk [millet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Millet_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) olmuştur.[^15] Yunan bağımsızlığının yıldönümü olan 25 Mart 1821 [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'da ulusal tatil günüdür. Bu tarih özellikle [Meryem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meryem)'e [İsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sa)'nın doğacağı vahyinin verilme günü olan *Müjde* ile aynı güne denk getirilmiştir.
## Osmanlı Egemenliği
Yunanların bağımsız bir ülke olarak varlıkları 1453'teki [İstanbul'un fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) ve [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun ardılları olan devletlerin de yıkılmasıyla son bulmuştur. Böylece [Yanya Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yon_Adalar%C4%B1), Agrafa Dağları, İsfakiye, Suli ve Mani bölgelerinde bağımsız yaşayan az sayıda Yunanların dışındaki bütün Yunan halkları [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin egemenliği altına girmiştir.[^16] Yunanlar, Osmanlı İmparatorluğunun hemen hemen her tarafına yayılmışlardı. Ancak yoğun olarak [Pontos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus_%28mitoloji%29), [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_%28b%C3%B6lge%29), [Teselya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teselya) ve [Ege adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Adalar%C4%B1)nda bulunuyorlardı. Osmanlıların dine dayalı millet sisteminde yerlerini alarak ülkedeki milletlerden biri haline gelmişlerdi. Bu sisteme göre Osmanlı Devleti'nde yaşayan Yunanlar, [Fener Rum Ortodoks Partikhanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Rum_Ortodoks_Patrikhanesi)'ne bağlı kısmen özerklik sahibi bir toplumdu. Dinsel, ekonomik ve kültürel açıdan bazı özgürlüklere sahip olmalarına rağmen, Yunanlar, Gayrimüslimler oldukları için Osmanlı egemenliği altındaki herhangi bir yönetilen gibi "[Reaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Reaya)" denirdi.[^17] Reayalar olarak Osmanlı devletine cizye ve haraç gibi vergiler ödemeye mecburdular ve onların toplumsal statüsü Müslümanlara kıyasla daha çok aşağı sayılıyordu.[^18] Tüm gayrimüslimler gibi askerlik yapmayan Yunanlar, ailelerini terk edip devşirme yoluyla zorunlu bir şekilde müslümanlaştıktan sonra, devletin kadrolarında görev almak zorunda kalıyordu.[^19][^20][^21]
Osmanlı egemenliği boyunca Rumlar Osmanlıların çok uluslu sisteminin bir parçası olarak ayrı bir [millet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Millet_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) olarak kabul edildiler. [Rum Ortodoks Patrikhanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Rum_Ortodoks_Patrikhanesi) bu milletin sözcüsü ve lideri olarak kabul ediliyordu. Rumların arasındaki uzlaşmazlıklar ve yasal sorunlar Patrikhane'ye ait mahkemeler tarafından çözümlenirdi. Millet sistemi dil veya etnik kökenden ziyade dine bağlı olarak düşünüldüğü için Osmanlı Devleti'nde yaşayan [Ortodoks Kilisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi)ne üye Sırp, Bulgar ve Romen gibi diğer bütün etnik gruplar da Rum Ortodoks Patrikhanesi tarafından temsil edildiler. [Devşirme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev%C5%9Firme) sistemi uyarınca Rumlar Osmanlı Devleti'nin asker ihtiyacını karşılamak üzere genç ve yetenekli çocuklarını [Yeniçeri Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)'na vermek zorundaydılar. Bu sistem 18. yüzyılda giderek zayıfladı ve 1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nın kapatılmasıyla tamamen ortadan kalktı.
Osmanlı egemenliği boyunca Yunan kültür ve ekonomisinin merkezi İstanbul'du. Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin içinde bulunduğu [Fener](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fener%2C_Fatih) semtinde yaşayan Rumlar özellikle 18. yüzyılda büyük bir nüfuz sahibi oldular. [Fenerli Rumlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerli_Rumlar) olarak bilinen bu kesim [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'da eğitim gördükleri için [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince), [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca), [İtalyanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talyanca), [Almanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanca) gibi dilleri Müslümanlara kıyasla daha iyi biliyorlardı. Dolayısıyla Osmanlı Devleti'nin Avrupa ülkeleriyle olan ilişkilerinde büyük bir rol oynamaya başladılar. [Köprülü Fazıl Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_F%C3%A2z%C4%B1l_Ahmed_Pa%C5%9Fa) 1671 yılında Fenerli Rum [Aleksandros Mavrokordatos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandros_Mavrokordatos_%28siyaset%C3%A7i%29)'u baş tercümanlık görevine getirdi. Aleksandros Mavrokordatos daha sonra 1699 yılında imzalanan [Karlofça Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karlof%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nın Osmanlı tarafındaki baş müzakerecisi oldu Osmanlı padişahlarının güvenini kazanan Fenerli Rumlar 18. yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti'ne bağlı [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'ın valileri olarak görev yaptılar. Fenerli Rumların bu ayrıcalıklı konumları Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanmasına kadar devam etti.
## 1821 İsyanından Önceki İsyanlar
Yunan isyanı, tek bir olay neticesinde ortaya çıkmış değildi. Tüm Osmanlı dönemi boyunca (1453-1821) pek çok başarısız isyan ortaya çıktı. Özellikle 17. yüzyılda, Mora başta olmak üzere tüm Yunanistan'da Osmanlılara karşı çok önemli direniş yapılıyordu. 1600 ve 1611 yıllarında [Dionysios Filozof](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filozof_Dionisios)’un önderliğindeki iki ayaklanma hareketi yaşanmıştır. [Yanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanya)’da meydana gelmiş 1611 ayaklanması,[^22] Aslan Paşa tarafından bastırılan isyan başarısızlıkla sonuçlanmıştır ve Yanya’daki Aslan Paşa Camii bu olayın anısına, onun adına yaptırılmıştır.[^23] Osmanlılar, gözaltına alınan Dionysios Filozof’a işkence edip, diri diri derisini yüzdüler.[^24][^25][^26][^27] Yapılan ilk büyük isyan, Rusların destek ve yardımıyla başlatılan Orlov isyanıydı (1770).[^28] 18. yüzyılda Ruslar ile olan ilişkiler, Yunanlar arasında özgürlük ve bağımsızlık düşüncelerinin yayılmasına neden oldu. Ruslar 18. yüzyılın sonlarına doğru [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın daha çok geleneksel din bağlarını kullanarak yürüttüğü etkiler, bölge halkına yönelttiği ayaklanma çağrılarına kadar varan çabaları, özellikle yoksulluk ve topraksızlığın ciddi boyutlara ulaştığı [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora)'da geniş destek buldu. Buna göre, 1768 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Mora kıyılarına gelen [Büyük Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina)’nın yakın ortağı olan [Amiral](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amiral) [Kont Aleksey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksey_Grigoryevi%C3%A7_Orlov)'nin komutasındaki Rus donanması, Mora’da Osmanlılara karşı bir isyanın çıkmasına neden olmuştu. Orlov kardeşleri, Mora Yarımadasındaki Yunan halkına muhtariyet vermekle görevlendirildi. Ancak 1770 yılında başlayan Orlov isyanı Rusya'dan yeterli yardım göremeyince Osmanlı ([Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) ve [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar)) birliklerince kısa sürede bastırıldı. Rusların Mora’yı terk etmesinden sonra Orlov isyanına misilleme hazırlayan Osmanlı kuvvetleri, Yunanlara karşı büyük saldırılara başladılar.[^29][^30] [Divan-ı Hümayun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'un Mora’daki Yunanların öldürülmesi emrini vermesine, [kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)lığa getirilen [Cezayirli Gazi Hasan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa): *"Yunanları yok edersek haracı kim verecek?"* cevabını vermişti.[^31] Sonraki yıllarda, Rus casusu olarak suçlanan Aitolyalı Kosmas, 24 Ağustos 1779'da, Osmanlı yetkililerinden gözaltına alındı ve sonrasında infaz edildi.[^32][^33] Bunlara ek olarak, öldürülen Yunanların arasında [Teodoros Kolokotronis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teodoros_Kolokotronis)’in babası olan Konstandis Kolokotronis de yer alıyor. Aynı zamanda Yunanistan’nın birçok yerinde (Mani Yarımadası, Girit) çıkan ayaklanmalar ve özellikle Girit'teki İoannis Vlahos *Daskaloyannis* ayaklanması Osmanlı kuvvetlerince kanlı bir şekilde bastırıldı.[^34] Orlov isyanı bastırıldıktan sonra, Rus orduları karşısında güç duruma düşen ve sonunda [1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı kaybeden Osmanlı Devleti'nin, 1774'te imzaladığı [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1), [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ya Yunan Ortodokslarının koruyuculuğunu vererek yeni müdahalelere açık bir kapı bıraktı.
## Küçük Kaynarca Antlaşması’nın Yunanlara Etkisi
Rusya’nın zaferi ile sonuçlanan savaşın sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) ise başta Yunanlar olmak üzere Osmanlı hakimiyetindeki Hristiyan azınlıkların bağımsızlık hareketlerine giden süreci başlatması açısından son derece önemlidir. Oral Sander, Osmanlı diplomasi tarihinde Küçük Kaynarca Antlaşması’nı içeriden dağılma sürecinin başlangıcı olarak niteler ve Osmanlı topraklarındaki Ortodoksların hamisi haline gelen Rusya’nın Yunanistan’ın bağımsızlığına giden süreci başlattığını belirtir. Sonuç olarak, Yunan aydınlanmasının öncülüğünde, Orlof Ayaklanması örneğinde ve Küçük Kaynarca Antlaşması’nın sağladığı Rus korumacılığının güdümünde Osmanlı topraklarına gelen Batılı aydınlanma değerleri Balkanlardaki Hristiyan toplumlar arasında Yunanların öncülüğünde sosyal yaşamın bir parçası haline gelmeye başlamıştır. Küçük Kaynarca Antlaşmasına Rusların koydurduğu "Yunanlar, [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'de Rus bayrağı altında ticaret yapabilir" maddesinin sonucu olarak güçlü bir ticaret burjuvazisi [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'da gelişmiş oldu.[^35] [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ndaki ayrıcalıklı durumları sonucu varlıklı bir duruma gelmiş olan Yunan aydınları Avrupa ile sürekli ilişkide olup, milliyetçilik ve bağımsızlık gibi düşünce akımlarını da öğrenmişlerdi.
## Çağdaş Yunan Aydınlanması ve Yunan Milliyetçi Akımı
*1821 Bağımsızlık Savaşının en büyük öncüsü olan Yunan aydını idam edilmiştir. Rigas Fereos (Andreas Kriezis, public-domain)*
*Çağdaş Yunan Aydınlanma Dönemi'nin en önemli temsilcisi ve Yunan kültürünün derin bilgisine sahip olan dil ve siyaset bilimci Adamantios Korais (public-domain)*
18. ve 19. yüzyıllarda [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) ülkelerinin ekonomik ve askerî gücünün artması ve [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'da milliyetçilik akımlarının yayılmasıyla (büyük bir nedeni [Fransız İhtilali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1z_Devrimi)[^36]) [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)daki Hristiyan milletleri derinden etkilemiş, Osmanlı Devleti'nin gücü azalmış, Yunan milliyetçiliği önem kazanmıştır.[^37] Avrupa'daki liberal çevrelerin Yunan bağımsızlığına gösterdiği sempati ve güçlü bir Yunan orta sınıfının ortaya çıkışı milliyetçi harekete geniş bir temel kazandırırken, Osmanlı merkezi yönetiminin giderek zayıflaması Yunan siyasi çevrelerine belirli bir hareket serbestliği kazandırdı. 1790'larda [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana) merkezli olarak ortaya çıkan Yunan milliyetçiliği daha sonra Paris'e taşınmış ve 1821'deki isyana giden yolda en önemli süreç olmuştur. Daha sonra bağımsızlığın fikri kahramanı haline gelecek olan [Rigas Fereos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestinli_Rigas) ve [Adamantios Korais](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adamantios_Korais) bu süreçteki en önemli iki filozoftur.
Rigas Fereos (1757-1798), Avrupa Aydınlanması ve Fransız Devrimi'nin etkisi altında hürriyet, eşitlik ve kardeşlik ilkelerini benimsemiş ve Yunanların öncülüğünde Balkan halklarının Osmanlı İmparatorluğu'ndan kurtuluşu için mücadele vermiş en önemli Yunan aydınıdır.[^38] [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) içerisinde demokratik bir devrim gerçekleştirilmesi idealini dile getirmiştir. Anayasa çalışmaları yapmış; temelde Osmanlı'daki bütün milletlerin eşit bir şekilde bir arada yaşayacakları bir düzenden bahsetmiş ve [Osmanlı Sultanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi)'nı 'tiran' olarak tanımlamıştır. [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'da, Fransa'dakine benzer bir devrim hareketi gerçekleştirilmesini ve çok uluslu demokratik yapıda bir devlet kurulmasını savunmuştur. Çok önemli devrim şiirleri yazmış olan Fereos, [Montesquieu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Montesquieu)'nun *De l'esprit des lois* (Kanuların ruhu) adlı eserini çevirdi ve [Napolyon Bonapart](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napolyon_Bonapart) ile temas kurup güneydoğu Avrupa'ya özgürlük getirmesi için onu teşvik etmeye çalışmıştı.[^39] Ancak, bu dönem 1790'larda [III. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Selim) döneminde Osmanlı diplomasisinde önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemdir. Osmanlı diplomasisi Avrupalı devletler nezdinde etkin hale gelmeye başlamış; Osmanlı aleyhine gelişen fikir akımlarına karşı Avrupa'da önlemler alınmıştır. Bunun sonucunda, o dönemde [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'daki Hristiyan azınlıkları kollayan Avrupa devletlerinin politikalarıyla çelişen bir şekilde 1798'de [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_Ar%C5%9Fid%C3%BCkl%C3%BC%C4%9F%C3%BC), [Rigas Fereos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestinli_Rigas)'u ve sekiz Yunan cumhuriyetçiyi yakalayıp [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ya teslim etmiş ve [Rigas Fereos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestinli_Rigas) kırk gün işkence edildikten sonra idam edilmiştir.[^40] Rigas Fereos'un [Yunan Aydınlanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modern_Yunan_Ayd%C4%B1nlanmas%C4%B1)'na ve Yunan millî hareketine paha biçilmez katkısı ve onun idam edilmesi, 1821 isyanına giden süreçte Yunanlar için ulusal bir kahraman haline gelecektir.
Adamantios Korais, Rigas Fereos'un devrimci fikirlerini daha ileriye taşıyarak bağımsız [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'ın felsefi arka planını oluşturmuştur. [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1) kökenli, 1748 yılında [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir) doğumlu Adamantios Korais, genç yaşta [Amsterdam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amsterdam)'da ve [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te yaşamış ve okumuş, Fransız Devrimi'ni yakından izlemiş ve o dönemin aydınlarıyla ilişki kurmuştu.[^41] Antik Yunan Edebiyatı konusunda araştırmalar ve siyasal polemikler ama aynı zamanda edebi metinler de yazmıştır. 1821 Yunan İsyanı'na giden süreçte Korais, özellikle Fransa'daki Yunan cumhuriyetçileri örgütleyerek Kardeşlik Bildirisi ve Savaş Çağrısı gibi risaleleriyle [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yönetimine sert saldırılardı bulunmuş ve bağımsız bir [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'ın kurulmasını önermeye başlamıştır.[^42][^43]
Yunan aydınlanmacılarının, [Aydınlanma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modern_Yunan_Ayd%C4%B1nlanmas%C4%B1) ve [Fransız Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1z_Devrimi) doktrinlerini özümsemeleri ve kendi halklarına kabul ettirmelerindeki rolü çok önemli ve son derece etkindi.[^44] [Yunan Aydınlanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modern_Yunan_Ayd%C4%B1nlanmas%C4%B1)'na Fereos ve Korais gibi isimlerin yanı sıra Sakız Adası'nda doğmuş "Yunan Halkının Büyük Öğretmeni" [Neofitos Vamvas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Neofitos_Vamvas),[^45] [Antimos Gazis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antimos_Gazis), [Evgenios Vulgaris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evgenios_Vulgaris), [İosipos Misyodakas](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0osipos_Misyodakas) ve [Dimitrios Katarcis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimitrios_Katarcis) gibi önde gelen Yunan aydınları büyük katkıda bulundu. 1810'larda Yunan ulusal bilincinin güçlendiği bir dönem yaşanmıştır.
## Filiki Eterya
*Filiki Eterya'nın Andı (Badseed, CC-BY-SA-3.0)*
*Yunan isyancısı Filiki Eterya'nın andını söylerken (Dionysios Tsokos'un resmi) (Dionysios Tsokos, CC-BY-SA-3.0)*
Yunanlar, Osmanlı Devletine karşı başlatacakları isyanı yönetmek amacıyla [Filiki Eterya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filiki_Eterya) adlı gizli cemiyeti kurdular. Filiki Eterya 1814 yılında Emmanuil Ksantos, Nikolaos Skufas ve Atanasios Tsakalof adlı üç genç [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar) tarafından, o zamanki [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'da günümüzde [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'nın sınırları içinde kalan [Odessa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Odessa) kentinde kuruldu.[^46] Amacı Yunan bağımsızlık hareketini gerçekleştirmek olan bu dernek özellikle Osmanlı topraklarında yaşayan Rumları kışkırtmak için düzenlediği toplantılarda şu kararları aldı: 1. Merkezi [Atina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atina)'da bulunan Filmusos Cemiyeti, Filiki Eterya'ya bağlanarak, bu cemiyetin batı kültürü almış Yunan gençlerinden yaralanılacak 2. Örgütlenebilmek için gerekli maddi olanakların sağlanması yolunda yeni ticaret şirketleri açılacak 3. Yunan tüccarlarının, ünlü ve etkili ailelerin, kilisenin tanınmış din adamlarının örgüte katılması sağlanacak.
Bu kararlarda birleşen cemiyetin merkezi 1818 yılında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a taşındı. 12 Nisan 1820 tarihinde yapılan toplantıda, cemiyetin başkanlığına [Fenerli Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerli_Rumlar) [İpsilantis ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0psilanti_ailesi)'nin üyesi, Rus ordusunda yüksek rütbeli subay ve [Çar I. Aleksandr](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Aleksandr_%28Rusya%29)'ın yaveri olan [Aleksandros İpsilantis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandro_%C4%B0psilanti) seçildi. Filiki Eterya, temsilcilerini tüm Yunanistan'a gönderip isyan hazırlayıcı hareketleriyle Yunan halkını birleştirerek, Yunan İsyanı'nın başlamasında son derece etkin bir rol oynamıştır.
## Çatışmalar
*Teodoros Kolokotronis (Dionysios Tsokos, public-domain)*
Aynı dönemde milliyetçi hareketi içinde sınıflara ve bölgelere dayalı farklı eğilimler de belirmeye başladı. Soylular ve Rusya'ya bağlı güç odakları dışında, din adamlarının etkin olarak katıldığı köylü hareketi ve adalardaki varlıklı tüccarların desteklediği bağımsızlık hareketi de [siyasi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyaset) sahneye çıktı. Bu farklı eğilimleri biçimlendiren bir etken de büyük devletlerin Yunan milliyetçilerini yanlarına çekme girişimleriydi. [Filiki Eterya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filiki_Eterya) silahlı bir ayaklanma hazırlığına yöneldi. [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik) yönetiminin ardından birkaç kez el değiştirdikten sonra İngiliz korumasına girmiş olan İon Adaları da anakaradaki siyasi örgütlenmenin bir sığınağı durumuna geldi. Rumeli'deki Rus nüfuzundan rahatsızlık duyan [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya) doğuya yayılma politikasının bir parçası olarak Yunan milliyetçiliğine destek veren bir başka güç konumuna girdi. Yunanların bağımsız bir devlet kurma hedefiyle ayaklanmasını sağlayan asıl etken ise, bölgede fiili bir özerklik elde etmiş olan [Tepedelenli Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tepedelenli_Ali_Pa%C5%9Fa) ile Osmanlı kuvvetleri arasında Mart 1820'de başlayan çatışma oldu. Yunan ayaklanmasına Markos Boçaris gibi birkaç [Αrvanit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arvanitler) komutan önderliğinde Osmanlıya karşı savaşmıştır.
Bu çatışma sürerken 1821 ilkbaharında [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_%28b%C3%B6lge%29)'da patlak veren Yunan ayaklanması[^47] kısa sürede Orta Yunanistan ve [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'e de sıçradı. Ayaklanmacılar önemli mevziler elde ettiler. [Tripolis şehrinde 8.000-15.000](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tripoli%C3%A7e_Katliam%C4%B1) başka kaynaklara göre 30.000, [Navarin'de de 3.000 Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navarin_Katliam%C4%B1), kadın-çocuk ve erkek katledildi. İsyancıların sağladığı ilerleme, 1822 yazında Osmanlı kuvvetlerinin karşı saldırısıyla durdu. [Tesalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teselya) ve [Makedonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makedonya_%28Yunanistan%29) Osmanlı denetimine girerken, Yunanlar arasında baş gösteren iç çekişmelerle başını [Teodoros Kolokotronis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teodoros_Kolokotronis) ile Yeoryos Kunduriotis ve Aleksandros Mavrokordatos'un çektiği iki ayrı merkez ortaya çıktı. Bu çatışmaya karşın Osmanlı Devleti'ne karşı sürdürülen direniş, Mısır valisi [Kavalalı Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa) 'nın oğlu [İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa)'nın komutasındaki ordunun Mora'ya çıkması ve [Dramalı Mahmut Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dramal%C4%B1_Mahmud_Pa%C5%9Fa) komutasında Osmanlı askerlerinin kuzeyden gelerek Mora'ya yerleşmesiyle kırılmaya yüz tuttu.
## Avrupa'nın müdahalesi
Ancak duruma müdahale eden [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya_ve_%C4%B0rlanda_Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Restorasyon_%28Fransa%29) ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Ekim 1827'de [Navarin Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navarin_Deniz_Muharebesi)'nde Osmanlı-Mısır donanmasını yok edince denge yeniden Yunan ayaklanmacıların lehine döndü. Yunan kuvvetleri İngiliz ve Fransız askeri desteğiyle anakaranın iki yanında kuzeye doğru yayılmaya başladı. Bu sırada Osmanlı Devleti'ne savaş açan Rusya'nın baskısıyla eylül 1829'da imzalanan [Edirne Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281829%29) Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanmasına yol açtı.
[Büyük güç](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_g%C3%BC%C3%A7)lerin müdahalesi savaşın sonucunu isyan eden Yunanların lehine çevirerek ayaklanmanın başarılı olmasını sağlayan anahtar etkenlerden birisiydi.[^48]
## Mora ve Orta Yunanistan'daki Etnik Temizlik
*verilerine göre savaş öncesi ve savaş sonrası, Türk ve Yunan(Ortodoks Hristiyan) nüfusları. En sol taraf (Yukarıdan aşağıya): Mora, Anakara ve Adalar(Χριστιανοι: Hristiyanlar, Τούρκοι: Türkler) (Alexandros Mansolas, public-domain)*
Olayların başlamasından önce, 1821'de yapılan nüfus tahminlerine göre, [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_Yar%C4%B1madas%C4%B1) ve [Orta Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Yunanistan)'da 63.615'i Türk olmak üzere toplam 938.765 insan yaşamaktaydı.[^49] 1828 yazına gelindiğinde Türklerin tamamı öldürülmüş veya yaşadıkları topraklardan kaçmak zorunda bırakılmışlardı. Yunan halkı neredeyse Türklerden kalan bütün dükkân ve özel mülkleri yağmalamıştı.[^50] 1828 yılında bu yağmalamalar sebebiyle eski Türk mülklerinin sayısı da sayıldı ancak sayılar hiçbir zaman resmi olarak yayınlanmadı. Bu nedenle mevcut veriler İçişleri Bakanlığı'nın 1867 tarihli ve daire başkanı Mansola tarafından imzalanan resmi baskısında ve ayrıca Vali [Kapodistrias](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yannis_Kapodistrias)'ın ölmeden önce buna atıfta bulunan yazılı tebligatlarıyla sınırlıdır.[^51]
bu katliamlara şöyle işaret etmiştir;Yunanistan Türkleri kendilerinden sonra çok az iz bıraktılar. Onlar ansızın ve tamamen 1821 yazında yok oldular. Bu yok oluş tüm dünyanın gözlerinden uzak oldu ve arkalarınca ağlanmadı. 20 binden fazla yaşlı, erkek, kadın, çocuk Türk; kendi komşuları Yunanlar tarafından birkaç hafta içinde öldürüldüler. Bu katliam acımasızca ve tereddütsüz hayata geçirildi... Çiftliklerde veya tecrit edilmiş toplumlar halinde yaşayan Türk aileler, kısa bir sürede öldürüldüler; yakılan evleri, cesetlerinin üzerine yıkıldı. Olaylar başlayınca evlerini bırakarak en yakındaki kente sığınmaya çalışanlar da, Yunan güruh tarafından yollarda öldürüldüler. Küçük kentlerde, Türkler, evlerine kapanarak kendilerini korumaya çalıştılar, ama pek azı kurtulabildi. Bazı yerlerde açlığa dayanamayarak, hayatlarının bağışlanacağına dair onlara söz veren âsilere teslim oldular, ama yine de öldürüldüler. Ele geçirilen Türk erkekler derhal öldürülüyor, kadınlarla çocuklar köle olarak âsilere dağıtılıyor, ama daha sonra onlar da öldürülüyorlardı.[^52][Rum Ortodoks Kilisesi’nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_Ortodoks_Kilisesi) tarihini yazan İngiliz yazar [Steven Runciman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Steven_Runciman) ise bu katliamlara şu şekilde dikkat çekmiştir.[^53]Kilisenin [Basil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basileios) (Vasili) gibi büyük babaları, 1821’de Mora’da isyan bayrağını çeken piskoposların bu saldırgan eylemlerini görseydi dehşete düşerdi. Bu, Yunanların bağımsızlık veya kurtuluş savaşı değildi; Türklere ve öteki Müslüman azınlıklara karşı başlatılmış olan bir yok etme savaşıydı ve başlıca kışkırtıcılar [Rum Ortodoks Hıristiyanlardı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_Ortodoks_Kilisesi).Şehirlerdeki katliamlara verilen tepkileri de şöyle özetlemiştir;Ayaklanma başlar başlamaz, Yunan haydut [Petros Mavromihalis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Petrobey_Mavromihalis), öteki adıyla Petrobey, çapulcularıyla birlikte dağlardan inerek, liman kenti olan Kalamata’ya giriyor ve Patras’taki güruhu gölgede bırakacak bir şekilde bütün Müslüman erkekleri öldürüyor; genç kadın ve çocukları köle olarak satıyordu. Bu “zaferi” kutlamak için kentteki ırmağın kenarında 24 papaz ayin düzenliyordu. [Kalamata](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalamata) felâketini, [Patra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patra)s ve [Livatya’daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Livadya) bütün Müslümanların katli izliyordu.Ancak olanlar bunlarla sınırlı değildi Yunanlar karşı tarafın bulunduğu çaresiz durum üzerine sadece bunları yapmadı garnizonları ateşe verdi. Denizcileri yakaladı bazılarını diri diri yakmak üzere çoğu öldürüldü. İngiliz tarihçi [Salâhi R. Sonyel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sal%C3%A2hi_R._Sonyel) ise ünlü Yunan ve Orta Çağ tarihçisi da dayanarak bu olayları şöyle özetledi.[^54][^55] Nisan ayında Hidra, [Spetsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0spe%C3%A7e) ve [İpsara](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0psara) adalarının Yunan sakinleri âsilere katılıyor; Osmanlı bayrağını taşıyan gemilere saldırıyor; gemicileri yakalayarak öldürüyor veya denize atıyorlardı. Mekke’ye Hacca gitmekte olan birçok Müslümanları da yakalayarak öldürüyorlardı. St. Clair, Howarth ve Miller gibi İngiliz yazarların anlattıklarına göre, bir Türk gemisinin 57 tayfası yakalanarak, zafer çığlıkları arasında Hidra adasına götürülüyor ve orada, sahilde, diri olarak ateşte yakılıyorlardı. [Tesalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teselya), [Makedonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makedonya) ve [Halkidiki’de](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halkidiki) birçok Yunanlar ayaklanmaya katılıyor ve acımasızca Türklere saldırıyorlardı. Bazı bölgelerde âsi önderler, bütün Yunanların ayaklanmaya katılmalarını sağlamak amacıyla Türkleri kasten kırımdan geçiriyorlardı. Türk komşularını gaddarca öldüren alelâde Yunan köylüler, bu ayaklanmayı dinsel yok etme olarak görüyor; onlara önderlik eden [piskopos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piskopos)larla papazlar da aynı görüş ve duyguları paylaşıyorlardı.[^56][^57]
## Antlaşma ve protokoller
Girdiği savaşlarda ağır kayıplar veren Osmanlı Devleti, 1829 yılında [Edirne Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281829%29)nı imzalayarak [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'ın bağımsızlığını tanıdı (Ayrıca [Sırplar](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rplar) da bu antlaşmayla özerklik kazanmışlardır). Bu sayede Yunanistan fiilen ve hukuken bağımsız olmuştur. Yunanistan, bağımsızlığını resmen 1832 yılında imzalanan [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281832%29) ile kazanmıştır.
## Yunanistan Krallığı
Geçmişte Rusya'nın dışişlerinde önemli rol oynamış ve Avrupa'da tanınmış bir kişi olarak nisan 1827'de Yunanistan'ın geçici devlet başkanlığına seçilmiş olan Kont [Yannis Kapodistrias](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yannis_Kapodistrias), Ocak 1828'de Yunanistan'a geçtikten sonra Rusya'ya yakın güçlü bir merkezi yönetim kurmaya yöneldi. Bağımsızlık mücadelesinde öne çıkmış ailelerin düşmanlığını çeken Kapodistrias'ın ekim 1831'de öldürülmesini izleyen karışıklıklar ancak büyük devletlerin müdahalesiyle sona erdirilebildi. Mayıs 1832'de [Londra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra)'da varılan antlaşma uyarınca İngiltere, Fransa ve Rusya'nın koruması altında, kuzey sınırı Arta-Volos hattını izleyen ve [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) ile [Samos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sisam) dışında bazı Ege Adalarını da içine alan bağımsız bir krallık oluşturulması benimsendi. Aynı antlaşmayla Bavyera kralı [I. Ludwig](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Louis)'in oğlu [Otto](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_%28Yunanistan_kral%C4%B1%29)'nun Yunan tahtına geçmesi kararlaştırıldı.
### Muharebeler ve Katliamlar
\ Resim:Hanging of Patriarch Gregory V.JPG|[Patrik Grigorios](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Gregorios)'un idam edilmesi ve onun cesedinin İstanbul sokaklarında sürüklenmesi ve denize atılması ([Peter von Hess](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peter_von_Hess)) Resim:1821 atrocities Constantinople.jpg|1821 yılında Osmanlılar tarafından İstanbul Rumları'na karşı yapılan zulümler Resim:Eugène Delacroix - Le Massacre de Scio.jpg|[Sakız Adası Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1_Katliam%C4%B1) ([Eugène Delacroix](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eug%C3%A8ne_Delacroix)) Resim:Gysis\_Nikolaos\_After\_the\_destruction\_of\_Psara.jpg|[İpsara'nın İmha Edilmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0psara%27n%C4%B1n_%C4%B0mha_Edilmesi) ([Nikolaos Gizis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolaos_Gizis)) Resim:Sacred band dragatsani battle.jpg|Dragaşani'de savaşan Kutsal Taburu ([Peter von Hess](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peter_von_Hess)) Resim:Vasilika.jpg|[Vassilika Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vassilika_Muharebesi) ([Peter von Hess](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peter_von_Hess)) Resim:Maxi tis Alamanas by Isaias.jpg|[Alamana Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alamana_Muharebesi) ([Aleksandros İsayas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandros_%C4%B0sayas)) Resim:Fire ship by Volanakis.jpg|[Dimitrios Papanikolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimitrios_Papanikolis) komutanlığındaki Yunan gemisinin, Eressos körfezinde Türk [bayrak gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amiral_gemisi)ni havaya uçurması ([Konstantinos Volanakis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinos_Volanakis)) Resim:The burning of the Turkish flagship by Kanaris.png|[Konstandinos Kanaris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstandinos_Kanaris) komutasındaki Yunan gemisinin [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z) adasındaki Türk [bayrak gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amiral_gemisi)ne saldırısı ([Nikiforos Litras](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikiforos_Litras)) Resim:Dervenakia 1822.JPG|[Dervenakia Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervenakia_Muharebesi) ([Teodoros Vryzakis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teodoros_Vryzakis)) Resim:The sortie of Messologhi by Theodore Vryzakis.jpg|[Messolongi'nin çıkışı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Messolongi%27nin_%C3%A7%C4%B1k%C4%B1%C5%9F%C4%B1) ([Teodoros Vrizakis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teodoros_Vrizakis)) Resim:Anagnostaras by Hess.jpg|[Anagnostaras](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anagnostaras) [Valtetsi Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Valtetsi_Muharebesi)nde Türkleri mağlup ediyor ([Peter von Hess](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peter_von_Hess)) Resim:AlexanderYpsilantisPruth.jpg|[Aleksandros İpsilantis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandro_%C4%B0psilanti) [Prut Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prut)'ni geçiyor ([Peter von Hess](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peter_von_Hess)) Resim:Panagiotis Kefalas by Hess.jpg|[Panayotis Kefalas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panayotis_Kefalas) [Tripoli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablus_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29)çe surlarina özgürlüğün bayrağını dikiyor ([Peter von Hess](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peter_von_Hess)) \
### Yunan
\ Resim:Adamantios Korais.jpg|[Adamantios Korais](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adamantios_Korais) Resim:Rigas Feraios 01.jpg|[Rigas Fereos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Velestinli_Rigas) Resim:Alexander2.jpg|[Aleksandros İpsilantis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandro_%C4%B0psilanti) Resim:Kolokotronis01.jpg|[Teodoros Kolokotronis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teodoros_Kolokotronis) Resim:Kanaris Konstantinos - Greek Fighter.JPG|[Konstandinos Kanaris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstandinos_Kanaris) Resim:Dimitriosypsilanti.jpg|[Dimitrios İpsilantis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimitrios_%C4%B0psilantis) Resim:Bouboulina Friedel engraving 1827.jpg|[Laskarina Bubulina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Laskarina_Bubulina) Resim:Manto Mavrogenous2.jpg|[Mando Mavroyenus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mando_Mavroyenus) Resim:Athanasios Diakos.JPG|[Atanasios Diakos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atanasios_Diakos) Resim:Karaiskakis-Tsokos.jpg|[Yeoryos Karaiskakis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeoryos_Karaiskakis) Resim:Makrygiannis.jpg|[Yannis Makriyannis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yannis_Makriyannis) Resim:Nikitaras.jpg|[Nikitas Stamatelopulos ''Nikitaras''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikitaras) Resim:MarkosBotsaris.jpg|[Markos Boçaris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Markos_Bo%C3%A7aris) Resim:Papaflessas.jpg|[Papaflessas (Grigorios Dikeos)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papaflessas) Resim:Miaoulis.jpg|[Andreas Miaulis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andreas_Miaulis) Resim:Odysseas-androutsos.jpg|[Odisseas Andruços](https://turkipedia.org/tr/wiki/Odisseas_Andru%C3%A7os) Resim:Papanikolis Psara - Greek Fighter.JPG|[Dimitrios Papanikolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimitrios_Papanikolis) |[Emmanuil Pappas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emmanuil_Pappas) Resim:Tzavellas.jpg|[Kiços Cavelas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ki%C3%A7os_Cavelas) Resim:Georgakis Olympios Greek Fighter.JPG|[Yeorgakis Olimbios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeorgakis_Olimbios) Resim:Iakovos Tompazis.jpg|[İakovos Tombazis](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0akovos_Tombazis) Resim:Kriezis.jpg|[Andonios Kriezis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antonios_Kriezis) Resim:Petrobey Mavromichalis1.jpg|[Petros Mavromihalis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Petrobey_Mavromihalis) |[Aleksandros Mavrokordatos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandros_Mavrokordatos_%28siyaset%C3%A7i%29) \
### Osmanlı - Mısır
\ Resim:Sultan Mahmud II of the Ottoman Empire.jpg|[II. Mahmut](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) Resim:ModernEgypt, Muhammad Ali by Auguste Couder, BAP 17996.jpg|[Kavalalı Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa) Resim:Dramalis.jpg|[Dramalı Mahmut Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dramal%C4%B1_Mahmud_Pa%C5%9Fa) Resim:IbrahimBaja.jpg|[Kavalalı İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) Resim:Hoursit.jpg|[Hurşid Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hur%C5%9Fid_Ahmed_Pa%C5%9Fa) Resim:Ali Bey Captain Pacha The destroyer of Chio, one of the most populated and cultivated Islands in the Greek's Archipelago - Friedel Adam De - 1830.jpg|[Nasuhzade Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nasuhz%C3%A2de_Ali_Pa%C5%9Fa) \
## Ayrıca bakınız
- Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması
- [Sakız Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1_Katliam%C4%B1)
- [İpsara'nın İmha Edilmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0psara%27n%C4%B1n_%C4%B0mha_Edilmesi)
- [Ağustos Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fustos_Katliam%C4%B1)
- [Tripoliçe Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tripoli%C3%A7e_Katliam%C4%B1)
- [Navarin Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navarin_Katliam%C4%B1)
[^1]: Meral Bayrak, Osmanlı Arşivleri Işığında Rum İsyanı Sırasında Avrupa Devletlerinin Tumumu, Osmanlı, Cilt 2, Yeni Türkiye Yayınları, 1999, ISBN 975-6782-05-6, s.71-86.
[^2]: Nuri Çevikel, "Kıbrıs: Akdeniz'de bir Osmanlı adası 1570-1878" s.124, 47 Numara Yayıncılık (2006).
[^3]: Yücel Özkaya, "1821 Yunan (Eflak-Boğan) İsyanları, Avrupalıların İsyan Karşısındaki Tutumları", a.g.e., s. 114-130.
[^4]: Zeki Arıkan, 1821 Yunan İsyanının Başlangıcı, a.g.e., s. 98-112.
[^5]: Rauf Beyru, "19. yüzyılda İzmir'de yaşam" s.77, Literatür (2000).
[^6]: Filiz Yaşar, Yunan Bağımsızlık Savaşı'nda Sakız Adası, Phoenix Yayınevi, 2006, ISBN 9944031012 Not: Kitabın alt başlıkları ve metninde Yunan İhtilali kelime kullanılmaktadır.
[^7]: Mehmet Seyitdanoğlu, 'Yunan İhtilali ve II Mahmud'un Politikaları', Manas dergisi
[^8]: Sina Akşin, Ana Çizgileriyle Türkiye'nin Yakın Tarihi, Imaj Yayıncılık, 1996, ISBN 975-7852-18-X, s.20.
[^9]: Genelkurmay Başkanlığı (Sunuş: Eyüp Kaptan), "1821 Yunan İhtilâli ve Eflâk - Buğdan Prenslikleri", Tarihte Türk-Rumen İlişkileri, Genelkurmay Basımevi, 2006, [kutuphane.tbmm.gov.tr:8088/2007/200706019.pdf PDF dosyası]
[^10]: Osman Karatay, Bilgehan Atsız Gökdağ "Balkanlar el kitabı" s.101, KaraM (2006).
[^11]: William St. Clair. That Greece Might Still Be Free The Philhellenes in the War of Independence. London: Oxford University Press, 1972. ISBN 0-19-215194-0, p. 43
[^12]: J. M. Wagstaff, War and Settlement Desertion in the Morea, 1685-1830, Transactions of the Institute of British Geographers, New Series, Vol. 3, No. 3, Settlement and Conflict in the Mediterranean World. (1978), p. 301
[^13]: Phillips, Alison W. The War of Greek Independence, 1821 to 1833. London, 1897, p. 61
[^14]: Erik Goldstein "Wars and Peace Treaties" s. 20, HarperCollins Academic (1992)
[^15]: Osman Karatay, Bilgehan Atsız Gökdağ, a.g.e., s.488.
[^16]: Peter Harold Paroulakis "The Greeks: Their Struggle for Independence" s.25, Hellenic International Press (1984).
[^17]: The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition, Houghton Mifflin Company, (2004)
[^18]: Barker, Religious Nationalism in Modern Europe, s. 118
[^19]: The New Encyclopedia of Islam, Ed. Cyril Glassé, (Rowman & Littlefield, 2008), s. 129
[^20]: Lybyer, Albert Howe, The government of the Ottoman empire in the time of Suleiman the Magnificent, (Harvard University Press, 1913)
[^21]: Devshirme, The Encyclopedia of Islam, Vol. 2, E.J. Brill, Leiden: 1991
[^22]: Ioannina, the Town of the Silver Art Creators History. et-webline.net.
[^23]: IOANNINA/ ISLAMIC MONUMENTS. cultureportalweb.uoi.gr.
[^24]: A series of events in Epirus marking the 400th anniversary of the revolution of Dionysius the Philosopher in Ioannina. sae.gr.
[^25]: Dionysius the Philosopher. absoluteastronomy.com.
[^26]: Joseph von Hammer-Purgstall: Geschichte des osmanischen Reiches: Bd. 1574-1623, p. 442; note a. "Prete scorticato, la pelle sua piena di paglia portata in Constantinopoli con molte teste dei figli d'Albanesi, che avevano intelligenza colli Spagnoli"
[^27]: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ (ΑΣΛΑΝ ΤΖΑΜΙ). ioannina.gr.
[^28]: historyorb.com.
[^29]: Κωνσταντίνος Σάθας (Konstantinos Sathas), Τουρκοκρατημένη Ελλάς 1453-1821 (Türk egemenliği altındaki Yunanistan 1453-1821), K.Kamarinopoulou, 1869 (1962)
[^30]: Teodoros Kolokotronis, Διήγησις συμβάντων της Ελληνικής φυλής (Yunan ırkının tarihinin olaylarının anlatımı), 1846
[^31]: Κωνσταντίνος Σάθας (Konstantinos Sathas), Τουρκοκρατούμενη Ελλάς 1453-1821 (Türk egemenliği altindaki Yunanistan 1453-1821), K.Kamarinopoulou, 1869 (1962) s. 523
[^32]: Ιωάννης Μενούνος (Ioannis Menounos), Κοσμά Αιτωλού Διδαχές (Aitolyali Kosmas’in Öğretileri), Αθήνα (Atina), 1979, s. 242, 243.
[^33]: Elsie, Robert. A dictionary of Albanian religion, mythology, and folk culture. New York University Press, 2000, s. 60.
[^34]: George Childs Kohn (Editor) Dictionary of Wars 650 pages ISBN 1-57958-204-4 ISBN 978-1579582043 Page 155
[^35]: The Deterioration of Ottoman Administration In the Light of the Ottoman-Russian War of 1768-1774, Metin Bezikoğlu, Bilkent Üniversitesi Master tezi, Eylül 2001.
[^36]: Erik Goldstein "Wars and Peace Treaties" s. 20, HarperCollins Academic (1992)
[^37]: Peter Harold Paroulakis, a.g.e., s.25.
[^38]: Fransız Devriminin Yunanistan üzerindeki etkisi, Dimitris Loules.
[^39]: Kasaba, Reşat. Dünya İmparatorluk ve Toplum Osmanlı Yazıları. Kitap Yayınevi, 2005, s. 100.
[^40]: Osmanlı’da ilk anayasayı hazırlayan aydın ve eylem adamı: Rigas, Herkül Milas.
[^41]: Çağdaş Yunan Edebiyatı – Yunan Aydınlanması. ellinisti.com.
[^42]: Trencsényi, Balázs. Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770-1945): texts and commentaries. Central European University Press, 2006, s. 141.
[^43]: [[Encyclopædia Britannica]], Adamantios Korais.
[^44]: Fransız Devriminin Yunanistan üzerindeki etkisi, Dimitris Loules, s. 292.
[^45]: Entelektüel Üretim ve Sanat. chios.gr.
[^46]: Alison, Phillips W.. The war of Greek independence, 1821 to 1833. London : Smith, Elder, 1897, s. 20-21.
[^47]: Fahrettin ve Seyfi, 1820 - 1827 Mora İsyanı, Askeri Matbaa, İstanbul, 1934.
[^48]: Heraclides, Alexis. Humanitarian Intervention in the Long Nineteenth Century: Setting the Precedent. Manchester University Press, 2015, s. 105-133.
[^49]: Mansolas, A.. Staatswirthschaftliche Untersuchungen über Griechenland von A. Mansolas. 1867.
[^50]: Clair, William St. That Greece Might Still be Free: The Philhellenes in the War of Independence. Open Book Publishers, 2008.
[^51]: Mansolas, A.. Staatswirthschaftliche Untersuchungen über Griechenland von A. Mansolas. 1867.
[^52]: That Greece Might Still Be Free: The Philhellenes in the War of Independence. Open Book Publishers, s. 1-12.
[^53]: How The Turks of the Peloponnese were Exterminated During the Greek Rebellion?.
[^54]: Miller, William. The Ottoman Empire and its successors, 1801-1922. Being a rev. and enl. ed. of The Ottoman Empire, 1801-1913. Cambridge [Eng.] : The University Press, 1923.
[^55]: Howarth, David Armine. The Greek Adventure: Lord Byron and Other Eccentrics in the War of Independence. Collins, 1976.
[^56]: Miller, William. The Ottoman Empire and its successors, 1801-1922. Being a rev. and enl. ed. of The Ottoman Empire, 1801-1913. Cambridge [Eng.] : The University Press, 1923.
[^57]: Sonyel, Salahi Ramadan. İngiliz gizli belgelerinde Türk-Yunan ilişkileri: (1821-1923). Remzi Kitabevi, 2011.