# Yomut

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Yomut
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Yomut, https://tr.wikipedia.org/wiki/Yomut (CC-BY-SA-4.0)

![Geleneksel kıyafetleriyle bir Yomud Türkmeni, Cheleken Adası, 20. yüzyılın başları.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c3/Yomud_Turkmen.jpg)
*Geleneksel kıyafetleriyle bir Yomud Türkmeni, Cheleken Adası, 20. yüzyılın başları. (public-domain)*

**Yomut** veya **Yomud** [Gürgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrgan)'dan [Türkmenbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenba%C5%9F%C4%B1_%28%C5%9Fehir%29)'na ve [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)nin kıyıları ile [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive) ve [Daşoğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C5%9Fo%C4%9Fuz)'a kadar uzanan büyük bir bölgede yaşayan bir [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) boyudur.

### Dağılım

Yomutlar günümüzde Jaferbay ve Atabay isimli iki gruba bölünür. Atabaylar:Karadeğiş, Etrek, Mahtumkulu, Bereket ve [Balkan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_%28il%29) eyaletinin doğu kesimindeki köylerde nüfusun çoğunlugunu oluşturur. Jaferbaylar ise [Esenguly](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esenkulu), Çekişler, [Türkmenbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenba%C5%9F%C4%B1_%28%C5%9Fehir%29) gibi önemli tarihi yerleşimlerde ve Balkan eyaletinin diğer yarısında baskın nüfusu oluşturur.

### Dil

Yomut [türkmençesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence), [Oğuzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu)'nın bir alt grubu olan [Türkmençe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)'nin bir lehçesidir. Yomut lehçesi, [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)ın [Türkmen'](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)leri fetih etmesiyle, büyük ölçüde değişmiştir. Eski türkmençe'nin temeli Oğuzca oluşturmuştur ve Fars ile Arap dillerin'den parçalar taşımaktaydı. Rus hakimiyeti altında yomut [Türkmençe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)si büyük değişime uğramış, böylece günümüz [Türkmençe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)'si [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizce), [Fars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a), [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a) ve [Oğuzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) karışımı ile oluşmuştur. [Ersarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ersar%C4%B1) [Türkmençesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence), [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)ye diğer Türkmen lehçelerinden daha fazla benzer.

### Kültür

Yomut Halısı, Yomutlar tarafından geleneksel olarak [deve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deve) yünü ile yapılan bir [halı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hal%C4%B1) türüdür. Özel bir dokuma usulüne sahip olması, sadece [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan) sınırları içinde bulunması ile eşsizdir. Yomut halısının özel izin olmadan [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan) dışına çıkarmak yasaktır.

### Köken

Yomutlar, 24 eski [Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) boyunun [Beğdili boyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C4%9Fdili_boyu)'nun soyundan geldiği düşünülür. 12.yüzyılda Selçuklu'ların zayıflaması ile birçok farklı aşiret ve boy ortaya çıkmıştır, bunlardan en bilinenleri Yomutlar (Beğdililer), [Tekeler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekeler_%28a%C5%9Firet%29) (Kınıklar) ve [Ersarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ersar%C4%B1)lar'dır (Beğdililer).

Yomutlar, birçok aşiret, taypa ve birçok alt guruba bölünmüştür (Taypalar: Tumaç, Garinjik, Tatar, Sakawi, Nedim, Cüneyt, vb).

### Tarihi dönemler

Yomutlar, [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Anuşteginli Harzemşahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti) devletinde önemli bir askerî güç olmuştur. [Harezmşahlar Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti)'nin Hanedanı'nın Yomut Veya [Ersarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ersar%C4%B1) Soyundan oldukları düşünülür, Yomut'ların katıldığı ilk büyük savaşın [Malazgirt Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi) olduğu anlatılmaktadır. 1231 yılında [Anuşteginli Harzemşahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti) yıkıldıktan sonra, Yomutlar göçebe oldukları için [moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) politikaların'dan fazla etkilenmemiştir. [Moğol imparatorlugu'nun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dağılmasıyla Türkmen toprakları [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın büyük oğlu [Cuci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cuci)'nin devletinin ([Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti)) sınırları içinde kalmıştır. Yomutlar ve [Tekeler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahal_Teke), [Batu Han'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batu_Han) seferlerinde [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)a karşı savaşmışlardır. 13.yüzyılın sonunda [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)'un kuzey seferlerine maruz kalan [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti), Türkmen topraklarını [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)'a kaptırmıştır, daha sonraki yıllarda Yomutlar, [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)'un [Yıldırım Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bayezid)'e karşı kurdugu dev [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ordusunda küçük bir birlik olarak savaşmıştır ([Ankara Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Muharebesi)). 1507 yılında [Şeybani Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyb%C3%A2n%C3%AE_Han)'ın [Timur İmparatorlugu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na son vermesiyle, yomutlar [Şeybani Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyb%C3%A2n%C3%AE_Han)'ın emrine girmiştir. 1510'da [Merv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merv) (Mary) şehrinde [Şah İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail)'e karşı olan savaşta ([Merv Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merv_Muharebesi)) hezimete uğramış, [Şeybani Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyb%C3%A2n%C3%AE_Han) ise öldürülmüştür. 17.yüzyılda [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'ın Safevi devletini [Afganlar'dan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganlar) temizleyerek, [Afşarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_boyu) devletini kurmasıyla yomut'lar ile [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) çekişmesi başlamıştır. Çapulcu yomut gurupları [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) tarafından imha edilmiştir. [Afşarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_boyu) yıkılış sürecine girince [Kaçar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7ar_Hanedan%C4%B1) yönetimi eline almış ve bu dönemden sonra, [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) istiklal mücadelesi başlatmıştır. Yomutlar [Karrıkale savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karr%C4%B1kale_sava%C5%9F%C4%B1),[Serahs savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serahs_sava%C5%9F%C4%B1) ve [2. Merv Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._Merv_Muharebesi)'nde Tekkelerin yanında [Farslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar) ve [Özbekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekler) ile savaşmış ve onları yendikten sonra türkmen bölgelerini bağımsız kılmıştırlar.

### İstiklal Savaşları

**Serahs Savaşı**

1855 yılında [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hanı [Muhammed Emin Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Emin_Han)(Mädemin Han) Yomut ve [Teke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahal_Teke) [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)'ini kendine baglamak istiyordu. Zaten [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hanlar'ı uzun yıllardır [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)'i kendilerine boyun eğdirmek istiyorlardı. Mademin Han yaklaşık 40000 kişilik, atlı ve mızrakçı birliki ile yaklaşık 1 ay yürüdü ve [Serahs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serahs)'a indi.

Merv tekelerinin hanı [Govşut Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gov%C5%9Fut_Han) [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ordusundaki Yomut [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)'ine şu mektubu yolladı:

*"Eý ýomut garyndaşym*!!*, sizlerden umyt edermiz ki, bizlerniň ähl-u aýallarmyzny aýak astynda goýmagaý, oglan-uşaga eýelik etgeýsizler"*

ve yomutları olası bir muharebe'de kendi taraflarında savaşmaya ikna etti. [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) Mademin Han'ı barışmaya ikna etmek için, birçok kez elçilerini, komutanlarını yollamış ama barışa ikna edememişler. 1855 yılının mart ayında, savaş başladı ve birkaç günlük muharebe savaşı ardından [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ordusunun büyük bölümünü imha etmiş, kalanları ise esir alınmıştır. Mademin Han ise öldürülmüştür. [Özbekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekler) ise [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)'i boyun egdirmekden vazgeçmiştir.

**Garrygala Savaşı**

1858 yılında [Kaçarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7ar_Hanedan%C4%B1) devletinin hükümdarı [Nasıreddin Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nas%C4%B1r%C3%BCddin_%C5%9Eah), Güney [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) vadisini fethetmasi için [Jaferkulu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jaferkulu_Han)'ı görevlendirdi.
