# Yel İyesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Yel_%C4%B0yesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Yel İyesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Yel_%C4%B0yesi (CC-BY-SA-4.0)

**Yel İyesi** ([Çuvaşça](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9F%C3%A7a): *Ҫил ийи* "Şil iyi", [Yakutça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut%C3%A7a): *Тыал иччи*) - [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_mitolojisi), Tatar ve Altay mitolojisinde Rüzgâr Ruhu. *Çel (Cel, Şil) İyesi / Eğesi / Ezi / Issı / İççisi* olarak da bilinir. Moğollar *Salhın (Halhın) Ezen* derler.

## Özellikleri

Rüzgârın koruyucu ruhudur. Her rüzgâr için farklı bir İye vardır. Türklerde rüzgâr hızı ve [doğaüstü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fa%C3%BCst%C3%BC) güçleri anımsattığı için daima ilgi çekici bir konu olmuştur. Hakas halk kültüründe de "Şil Ezi" adında bir rüzgâr iyesine rastlanır.[^1] Rüzgâr iyesinin adı Azeri halk inancında "Haydar" olarak da anılır.

## Haydar

Haydar, *Yel İyesi****ne ***[***Azeri kültürü***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeri_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)***nde verilen addır.***[^2]*** Halk arasındaki bir rivayete göre; yedi renkte yumak dolayıp dizinin altına koyduktan sonra, esen rüzgâr nedeniyle yumak yuvarlanıp gittiği için Haydar'a sinirlenen Fatma Kadın, belindeki ok ve yayı çıkarıp onu vurmak istemiştir.***[^3]*** Yayı düzgün tutamamasından yararlanan Haydar ise gülerek kaçıp, Fatma Kadının yünlerini göğün yedinci katına sarmıştır. Böylece ***[***Gökkuşağı***](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kku%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1)*** oluşmuştur. Azeriler harman savrulduğunda rüzgârı çağırmak için şöyle bağırırlar;***

*Haydar, Haydar, es de gel, * *Yedi harman basta da gel! * *Haydar, Haydar, ekmek ver, kişilere yürek ver, * *Harmanları yığmaya serin serin rüzgâr ver.*

Daha sonra da "Hayder baba, gel payını götür!" diye kendisine seslenirler.[^4] Kazaklar da harman savurdukları zaman rüzgâr olmazsa, "Rüzgâr Sahibi" olarak bilinen "[Mir Hayder](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mir_Hayder)" dedikleri ruhu "Mir Hayder, Mir Hayder, gel Mir Hayder!" diye çağırırlar.

## Etimoloji

(Yel/Yil/İl) kökünden türemiştir. Esinti anlamı vardır. Havanın yer değiştirmesi nedeniyle meydana gelen akım. [Ruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruh), can, gizem gibi anlamlarla aynı kökten kaynaklanır. Rüzgâr, esinti demektir. Ayrıca, can, [ruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruh), [cin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cin) gibi anlamları kök içinde taşır. Yel girmesi kavramı bu anlayışın en belirgin göstergesidir. Örneğin [şaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaman)ın, trans halindeki ruhuna “[Yelgen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yelgen)” adı verilir. Yeleğen ise yel gibi hızlı, süratli anlamına gelir.

## Dış bağlantılar

- [Terekeme Türkleri](https://web.archive.org/web/20100831003939/http://www.terekemekarapapakturkleri.com/?Bid=408838)

[^1]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 608)
[^2]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 235)
[^3]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 608)
[^4]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 235)