# Yaratılış Destanı (Altay)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1_(Altay)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Yaratılış Destanı (Altay), https://tr.wikipedia.org/wiki/Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1_%28Altay%29 (CC-BY-SA-4.0)

**Yaratılış destanı**, [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)in Altaylara ait kozmogonik (evrenin yaratılışı üzerine) [destan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Destan)ıdır. Ayrıca ilk Türk destanlarından olma özelliğine de sahiptir. [Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya) kıtasının çeşitli bölgelerinde yaşayan [Türk boyları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) ve [Altay Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altaylar) arasında söylenmektedir. [Türk destanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1nda_destan) arasında en eskisidir. [Radloff](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Radlov) tarafından saptanıp yazıya geçirilmiştir. Kahramanlarının olağanüstü eylemlerini coşkulu, törensel bir üslupla anlatan ve genellikle birkaç bölümden oluşan manzum yapıtlardır. Bilinen en eski [edebiyat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edebiyat) türlerinden biridir. [Altay Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nda söylenen [yaratılış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F) ve türeyiş destanları, değil yalnız Türklerin; bütün [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ile [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)'nın bile, en gelişmiş ve üzerinde ilgi ile durulan [Türk mitolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_mitolojisi) verileridir.

## Yeryüzünün Yaratılışı

Altay yaratılış destanında başlangıçta her yerin sularla kaplı olduğu anlatılmaktadır. Tanrı [Ülgen](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Clgen), kuşa dönüşerek suların üzerinde uçar ancak konacak bir yer bulamaz. Bunun üzerine gökten gelen bir ses tanrı Ülgen'e denizin içinden çıkan bir taşa konmasını söyler. [Ülgen](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Clgen) bu taşa konduğunda yerin ve göğün yaratılması gerektiğini düşünür ancak bunu nasıl yapacağını bilemez. Suların içinde yaşayan dişi ruh [Ak Ana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Ana), Ülgen'e yaratılışı nasıl gerçekleştireceğini anlatır. Onun yardımıyla işe başlayan tanrı önce yeri, ardından göğü yaratmıştır. Ardından da dünyanın dengesini sağlaması için üç balık yaratmış. Balıklar dünyayı alttan destekleyerek başıboş gezmesine engel olmuşlar.

## İnsanın Yaratılışı

[Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay) efsanelerinde, büyük bir okyanusun ve suyun esas olmasına rağmen, onlara göre insanoğlu, sudan yaratılmamıştı: *İnsanoğlu aslı yine topraktı.* Tanrı Ülgen deniz üstünde gezerken yüzen bir kara parçası görür. Yaklaştığında toprağın üstünde balçığı fark eder. Düşünür ki bu insan olsun o düşündükçe çamur insan suretine bürünür. Hikâyenin devamında bu ilk insan olan Erlik Ülgen'e ihanet edecektir.

[İran mitolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pers_mitolojisi)nde de ilk [insan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan), [*kil*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kil) dediğimiz yapışkan [toprak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toprak)tan yapılmıştı. Onun için [İranlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ranl%C4%B1lar) ilk insana [*Kil Şah*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kil_%C5%9Eah) adını veriyorlardı. [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ise daha çok, [*balçık*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C3%A7%C4%B1k) üzerinde durmuşlardı.

## Dış bağlantılar

- Altay Yaratılış Destanı, Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, Cilt:1 Sayfa: 432-436, Şiir)
- [Altay Yaradılış Destanı](https://web.archive.org/web/20111205100554/http://tr.wikisource.org/wiki/Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1_(Altay))

## Ayrıca bakınız

- [Kayra Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayra_Han)
- [Altay mitolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_mitolojisi)