# Yafa Muharebesi (1917) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Yafa_Muharebesi_(1917) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Yafa Muharebesi (1917), https://tr.wikipedia.org/wiki/Yafa_Muharebesi_%281917%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Surrender_of_Jaffa_to_New_Zealand_Mounted_Rifles_Brigade_November_1917.jpg/1280px-Surrender_of_Jaffa_to_New_Zealand_Mounted_Rifles_Brigade_November_1917.jpg) * (A. Briscoe Moore, public-domain)* - **Çatışma:** Yafa Muharebesi - **Parçası:** I. Dünya Savaşı, Suriye-Filistin Cephesi - **Tarih:** 20–21 Aralık 1917 - **Yer:** Avce Nehri, Yafa - **Sonuç:** İngiliz zaferi - **Komutan:** Edward Bulfin; Cevat Paşa - **Birlik:** XXI. Kolordu; 8. Ordu **Yafa Muharebesi**, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)’nda [Sina ve Filistin Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye-Filistin_Cephesi)’nin [Güney Filistin Taarruzu](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Filistin_Taarruzu) sırasında, bir tarafta [Britanya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’na bağlı [Mısır Seferi Kuvveti](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_Sefer%C3%AE_Kuvveti) ile diğer tarafta [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Alman İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’na bağlı [Yıldırım Ordular Grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Ordular_Grubu) arasında gerçekleşen bir çarpışmadır. [Yafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yafa) limanı, 16 Kasım’da [Yeni Zelanda Süvari Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_Zelanda_S%C3%BCvari_T%C3%BCmeni) tarafından işgal edilmişti; bu, söz konusu tümenin ve [1. Hafif Süvari Tugayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1._Hafif_S%C3%BCvari_Tugay%C4%B1)’nın iki gün önce [Ayunkara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mughar_S%C4%B1rt%C4%B1_Muharebesi)’da kazandığı zaferin bir sonucuydu. Ancak Osmanlı kuvvetleri hâlâ [Auju Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Auju_Nehri)’nin (günümüzde [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)’da 'Auja, [İbranice](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0branice)’de ise Yarkon Nehri olarak bilinir) öte yakasında, sadece uzaklıkta bulunuyordu. Osmanlı ordusunun bu kadar yakın oluşu, liman ve şehri top menzili içinde tuttuğu için, deniz ulaşımı açısından kullanılamaz hâle getirmişti. 20–21 Aralık 1917 gecesi, [52. (Lowland) Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/52._%28Lowland%29_T%C3%BCmeni) bir gece taarruzuyla nehir geçişi gerçekleştirdi. Nehrin karşı yakası ele geçirildikten sonra, [XXI. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/XXI._Kolordu_%28Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k%29)’ya bağlı diğer tümenler destek topçuları ile birlikte geçiş yaptı ve Osmanlı savunucularını geri çekilmek zorunda bıraktı. Osmanlı kuvvetlerinin geri püskürtülmesiyle birlikte Yafa ile Kudüs arasındaki iletişim hattı güvence altına alındı. Nehrin gece vakti geçilmesi, Filistin Cephesi’nin en dikkat çekici askerî başarılarından biri olarak değerlendirilmiştir. ## Arka Plan 16 Kasım 1917 tarihinde Britanya kuvvetleri, Akdeniz kıyısındaki Yafa limanını işgal etti. Ancak şehirden çıkarılan Osmanlı kuvvetleri, [Yarkon Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkon_Nehri)’nin (Arapça adıyla Nehirülavce) kuzey yakasındaki mevzilerinden deniz ulaşımını engellemeye ve birlik hareketlerini durdurmaya devam edebiliyordu.[^1] Britanyalı komutan General [Edmund Allenby](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edmund_Allenby), sağ kanadını [Lût Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lut_G%C3%B6l%C3%BC)’nde güven altına aldıktan sonra savunulabilir bir hat oluşturmak üzere Akdeniz kıyısından itibaren uzanacak bir savunma hattı tesis etmeye ihtiyaç duyuyordu.[^2] Sağlam bir Britanya hattının pekiştirilmesi için, [8. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)’ya bağlı [22. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/22._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)’ya mensup [3.](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) ve [7. Tümenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)’in, Yafa’nın yaklaşık kuzeyinde Akdeniz kıyısındaki Nahr el Auja’dan uzaklaştırılması gerekliydi.[^3] Nehrin kuzey kıyısı, [Mulebbis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mulebbis) ve [Fejja](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fejja)’dan Bald Hill’e uzanan bir siper hattı tarafından savunulmaktaydı.[^4] Mulebbis’ten denize kadar olan bölümde nehir genişliği ila arasında değişmekte, derinliği ise civarındaydı.[^5] Nehirülavce üzerindeki ilk taarruz, 24/25 Kasım gecesi [54. (Doğu Anglia) Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/54._%28Do%C4%9Fu_Anglia%29_T%C3%BCmeni)’ne bağlı iki piyade taburu ile [Yeni Zelanda Süvari Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_Zelanda_S%C3%BCvari_T%C3%BCmeni) tarafından gerçekleştirilen küçük çaplı bir akın niteliğindeydi.[^6][^7][^8] Sayıca az olan bu taburlar, Osmanlı savunucuları tarafından geri püskürtüldü; Osmanlı birlikleri köprübaşlarını geri alarak taktik durumu eski hâline getirdi.[^9] ## Britanya taarruzu ### Hazırlık aşaması [Korgeneral](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korgeneral) [Edward Bulfin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edward_Bulfin) komutasındaki Britanya [XXI. Kolordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/XXI._Kolordu_%28Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k%29)’na bağlı üç piyade tümeni, 7 Aralık tarihinde kıyı ovasında mevzilenmeye başladı. [75. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/75._T%C3%BCmen_%28Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k%29) sağ kanatta, [54. (Doğu Anglia) Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/54._%28Do%C4%9Fu_Anglia%29_T%C3%BCmeni) merkezde ve [52. (Lowland) Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/52._%28Lowland%29_T%C3%BCmeni) ise sol kanatta, sahil hattında yer aldı.[^10] [162. (Doğu Midland) Tugayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/162._%28Do%C4%9Fu_Midland%29_Tugay%C4%B1), 11 Aralık’ta Yeni Zelanda Süvari Tümeni’ni ön cephedeki görevinden rahatlattı ve daha önce Nahr el Auja’yı ele geçirme teşebbüsünde ağır şekilde görev almış olan süvari birlikleri, Ayunkara civarındaki kamplarına çekildi.[^11] 14 Aralık’ta [Tümgeneral](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCmgeneral) [John Hill](https://turkipedia.org/tr/wiki/John_Hill_%28Hint_Ordusu_subay%C4%B1%29), [Lowland Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lowland_T%C3%BCmeni)’nin [birlik komutanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birlik_komutan%C4%B1) olarak, tümenine bağlı birliklerle nehir üzerinden sürpriz bir taarruz gerçekleştirilmesine yönelik planını sundu. Topçular hat gerisinde yoğunlaştırıldı; tümenin [Kraliyet Mühendisleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_M%C3%BChendisleri) tarafından yirmi askeri taşıyabilecek büyüklükte yüzer köprüler ve bezden [tombaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tombaz)lar inşa edildi.[^12][^13] Başlangıçta saldırıdan önce yoğun bir topçu bombardımanı planlanmıştı; ancak Hill bunun yerine topçu desteği olmaksızın bir sürpriz taarruz önerdi. Taarruzdan önceki günlerde, topçu bataryaları Osmanlı devriyelerini bastırmak ve gerekmesi hâlinde kullanılmak üzere hedefleri kayıt altına almak amacıyla çeşitli atış görevleri yürüttü.[^14] 18/19 Aralık gecesi, [54. (Doğu Anglia) Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/54._%28Do%C4%9Fu_Anglia%29_T%C3%BCmeni)’ne bağlı [161. (Essex) Tugayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/161._%28Essex%29_Tugay%C4%B1) ile Yeni Zelanda Süvari Tümeni’ne bağlı [Auckland Süvari Alayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Auckland_S%C3%BCvari_Alay%C4%B1) ve [Wellington Süvari Alayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wellington_S%C3%BCvari_Alay%C4%B1), 52. Tümen’in yerini almak üzere ön cepheye intikal etti. 161. Tugay’ın cepheden çekilmesiyle oluşan boşluğu telafi etmek amacıyla 75. Tümen, cephe hattını batıya doğru genişletti ve [Ludd](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ludd) bölgesini de içine aldı.[^15] Taarruza yönelik hazırlıklar, Nahr el Auja’nın güney kıyısındaki alçak ve bataklık zeminin sırılsıklam oluşu nedeniyle sekteye uğradı; bu durum, üç gün süren yağışlarla daha da kötüleşmişti.[^16][^17] ### Taarruz 20/21 Aralık gecesi, şiddetli yağmur altında tümen, yüzer köprüler ve [tombaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tombaz)lar kullanarak bir nehir geçiş taarruzu gerçekleştirdi.[^18] [155. (Güney İskoçya) Tugayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/155._%28G%C3%BCney_%C4%B0sko%C3%A7ya%29_Tugay%C4%B1), [Jerisheh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jerisheh)’in doğusundan nehri geçti ve ardından sağa dönerek Türk mevzilerine taarruz etti. [156. (İskoç Tüfekçileri) Tugayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/156._%28%C4%B0sko%C3%A7_T%C3%BCfek%C3%A7ileri%29_Tugay%C4%B1) ile [157. (Highland Hafif Piyade) Tugayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/157._%28Highland_Hafif_Piyade%29_Tugay%C4%B1) ise nehrin batısında geçiş yaptı.[^19] Nehir ağzından yaklaşık içeride ilk geçişi yapan birlik, 156. Tugay’a bağlı [Cameronians (İskoç Tüfekçileri)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cameronians_%28%C4%B0sko%C3%A7_T%C3%BCfek%C3%A7ileri%29)’nin 7. Taburu’ndan bir bölüktü.[^20] Dayanıksız botlardan birkaçı çökerken, askerler göğüs hizasına kadar derin suda yürüyerek nehri geçmek zorunda kaldı.[^21] Karşıya geçtiklerinde, nehrin Osmanlı yakasında bir köprübaşı tesis ettiler. Bu hat güvence altına alındıktan sonra mühendisler, ana kuvvetin geçişi için bir yüzer köprü inşa etmeye başladılar.[^22] Saat 23.00 itibarıyla tümenin üç taburuna yakını nehri geçmişti: 156. Tugay’dan Cameronians’ın 8. Taburu ve [Kraliyet İskoçları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_%C4%B0sko%C3%A7lar%C4%B1)’nın 4. Taburu ile 157. Tugay’dan [7. (Blythswood) Taburu, Highland Hafif Piyade Alayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Blythswood_T%C3%BCfek%C3%A7ileri).[^23] ![Britanya mühendisleri tarafından inşa edilmiş yüzer köprü](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Pontoon_type_bridge_over_the_Wady_el_Auja_four_miles_north_east_of_Jaffa_Palestine_AWM_H10619_1917.jpg) *Britanya mühendisleri tarafından inşa edilmiş yüzer köprü (public-domain)* Gece yarısına doğru 156. Tugay’ın tamamı karşı yakaya geçmiş ve nehri ile bölgedeki tüm mevzilere hâkim konumdaki [Şeyh Muannis](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Muannis) tepesindeki Osmanlı mevzisine saldırmıştı.[^24] 157. Tugay’ın geri kalan birlikleri ise aynı şansa sahip olamadı; nehir geçişi sırasında Osmanlı topçu barajı hedefi oldular. Ancak saat 01.30’a gelindiğinde iki tabur 6. Highland Hafif Piyade ile 5. [Argyll ve Sutherland Highlanders](https://turkipedia.org/tr/wiki/Argyll_ve_Sutherland_Highlanders) nehri geçmiş ve 03.30 itibarıyla geçiş noktasına hâkim yüksek arazileri güvence altına almıştı.[^25] 157. Tugay ayrıca, geçişi kolaylaştırmak için bir sığ geçidin kuzey kıyısını kontrol altına aldı.[^26] 155. Tugay, gerçek geçiş girişimini gizlemek amacıyla iki oyalama taarruzu düzenledi; bu esnada [King's Own İskoç Hudut Alayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/King%27s_Own_%C4%B0sko%C3%A7_Hudut_Alay%C4%B1)’ın 5. Taburu, sal kullanarak nehri geçti. Şafak vakti itibarıyla tüm tugay nehri geçmiş ve [Hirbet Hadra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hirbet_Hadra) tepelerini güvence altına almıştı.[^27] Tüm tümen gece karanlığında nehri geçmişti ve Osmanlı direnişi, Britanya askerlerinin [süngü](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCng%C3%BC)leriyle tamamen bastırılmış; tek bir kurşun dahi sıkılmamıştı.[^28] Taarruz, Osmanlı savunucularını tamamen şaşırtmış ve ön hat birlikleri geri çekilmek zorunda kalmıştı.[^29][^30] Şafakla birlikte Britanya birlikleri, nehrin yaklaşık kuzeyinde Hadra’dan Tel el Rekkeit’e uzanan hattı ellerinde tutuyordu.[^31] [ANZAC Süvari Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/ANZAC_S%C3%BCvari_T%C3%BCmeni)’nin, geri çekilen Osmanlı birliklerini takip etmek üzere nehri geçmesi planlanmıştı; ancak önceki günlerin yoğun yağışları ve bataklık zeminin nemli hâli, Osmanlı birliklerinin müdahalesiz şekilde çekilmesine yol açtı. Nehir hattının kuzey kıyısı Britanya kontrolüne geçince, mühendisler topçuların geçişini sağlamak üzere köprüler inşa ettiler. Ertesi gün, 22 Aralık’ta, Britanya mevzisi [52. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/52._T%C3%BCmen)’in sağında yer alan [54. (Doğu Anglia) Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/54._%28Do%C4%9Fu_Anglia%29_T%C3%BCmeni)’nin Bald Hill’i ele geçirmesiyle daha da sağlamlaştı.[^32] Bu çatışmada Osmanlı savunucuları elli iki ölü vermiş, kırk dört asker ise esir alınmıştı. Şafak vakti itibarıyla 54. Tümen kuzeye doğru ilerleyerek [Mulebbis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mulebbis) ve [Fejja](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fejja)’yı işgal etmiş; günün ilerleyen saatlerinde [Rantieh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rantieh)’yi de ele geçirmişti.[^33] 52. Tümen, sol kanatta [Kraliyet Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Donanmas%C4%B1)’na bağlı bir filotillanın [deniz topçu ateşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_top%C3%A7u_ate%C5%9Fi) desteğiyle ilerlemeye devam etti. Bu filotillada üç [muhrip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhrip) [''Grafton''](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_Grafton_%281892%29), [''Lapwing''](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_Lapwing_%281911%29) ve [''Lizard''](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_Lizard_%281911%29) ile iki [monitör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Monit%C3%B6r_%28gemi%29) [M29](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_M29) ve [M32](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_M32) bulunuyordu.[^34] Günün sonunda birlikler, Yafa’nın kuzeyinde, deniz kıyısındaki kayalıklar üzerinde yer alan [Tel Muhmar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tel_Muhmar), Vadi İşkar ve [Avce - Şeyh Bellute - Arsuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arsuf) hattını güvence altına aldı. Muharebe boyunca iki Britanya tümeninin taarruzları, Osmanlı kuvvetlerini geri çekilmeye zorlamıştı.[^35][^36] ## Muharebe Sonrası ![155. (Güney İskoçya) Tugayı’na adanmış anıt, arka planda nehir görülmekte](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/83/A_pillar_erected_near_the_place_where_the_British_Army_155th_Brigade_crossed_the_Wady_el_Auja.jpeg) *155. (Güney İskoçya) Tugayı’na adanmış anıt, arka planda nehir görülmekte (public-domain)* Muharebe Britanya açısından bir başarıydı; 316 Osmanlı askeri esir alındı ve on [makineli tüfek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makineli_silah) ele geçirildi.[^37][^38] Muharebe, General Sir [Edmund Allenby](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edmund_Allenby)’nin raporunda şu ifadelerle yer aldı; “Nahr el Auja’nın başarılı şekilde geçilmesi, 52. (Lowland) Tümeni’ne büyük bir itibar kazandırmaktadır. Bu harekât, dikkatli ve özenli biçimde planlanmış kapsamlı bir hazırlık gerektirmiştir. Zeminin sırılsıklam oluşu ve geçiş gecesinde nehrin taşkın hâlde bulunması, zorlukları daha da artırmıştır; buna rağmen şafak söktüğünde tüm piyadeler karşıya geçmişti. Düşmanın tamamen gafil avlanması ve tüm direnişin tek bir atış yapılmadan, yalnızca süngüyle bastırılması, bu tümenin disiplininin bir göstergesidir... Harekât, düşmanla Yafa arasındaki mesafeyi üç milden sekiz mile çıkararak Yafa ve limanını güven altına almış, Ludd ve Ramle’yi ve ana Yafa–Kudüs yolunu koruyan birlikler için manevra alanı kazandırmıştır.”[^39] Bu muharebe, 52. (Lowland) Tümeni’nin bu cephede yer aldığı son harekâtlardan biri oldu. Mart 1918’de, Fransa’daki [Batı Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1_Bat%C4%B1_Cephesi)’ne nakledilme emri aldılar.[^40] [54. (Doğu Anglia) Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/54._%28Do%C4%9Fu_Anglia%29_T%C3%BCmeni) ise Filistin’de kalarak Nisan 1918’de [Berukin Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berukin_Muharebesi_%281918%29)’ne ve Eylül ayında [Şaron Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Earon_Muharebesi)’ne katıldı.[^41] [^1]: Tucker and Roberts 2005, s.1394 [^2]: Hughes 2004, s. 102–103 [^3]: Erickson 2001 s.173 [^4]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^5]: Rickard, J. Battle of Jaffa, 21–22 December 1917. History of War, 3 Eylül 2007. [^6]: Kinloch 2007, s. 229–231 [^7]: Bruce 2002, s. 158–159 [^8]: Moore 1920, s. 95 [^9]: Erickson 2001, s. 173 [^10]: Bruce 2002, s. 166 [^11]: Powles 1922, s. 170 [^12]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^13]: Gullett, s. 527 [^14]: Grainger 2006, s.219 [^15]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^16]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^17]: Rickard, J. Battle of Jaffa, 21–22 December 1917. History of War, 3 Eylül 2007. [^18]: Gullett, s. 527 [^19]: Gullett, s. 527 [^20]: Grainger 2006, s.218 [^21]: Gullett, s. 527 [^22]: Grainger 2006, s.218–219 [^23]: Grainger 2006, s.219 [^24]: Grainger 2006, s.219 [^25]: Grainger 2006, s.220 [^26]: Rickard, J. Battle of Jaffa, 21–22 December 1917. History of War, 3 Eylül 2007. [^27]: Grainger 2006, s.220 [^28]: Bruce 2002, s.167 [^29]: Rickard, J. Battle of Jaffa, 21–22 December 1917. History of War, 3 Eylül 2007. [^30]: Baker, Chris. 52nd (Lowland) Division. The Long Long Trail. [^31]: Gullett, s. 527 [^32]: Gullett, s. 527 [^33]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^34]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^35]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^36]: Bruce 2002, s.167–168 [^37]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^38]: Bruce 2002, s.167 [^39]: Allenby, Edmund. A brief record of the advance of the Egyptian Expeditionary Force. HMSO. [^40]: Chappell 1994, s.17 [^41]: Baker, Chris. 54th (East Anglian) Division. The Long Long Trail.