# Veliyyüddin Cârullah > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Veliyy%C3%BCddin_C%C3%A2rullah > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Veliyyüddin Cârullah, https://tr.wikipedia.org/wiki/Veliyy%C3%BCddin_C%C3%A2rullah (CC-BY-SA-4.0) **Veliyyüddin Cârullah Efendi** (1660?-1738), [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Hanefi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanefilik) bir hukukçu[^1] ve ilahiyatçıdır.[^2] [Hadis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hadis), [*fıkıh*](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1k%C4%B1h), akide, [*tefsir*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tefsir), mantık, tasavvuf ve astronomi üzerine eserler yazmıştır. ## Erken dönem Veliyyüddin, 1659-60 (veya muhtemelen 1658-59) yıllarında [Yenişehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Larisa) kalesinin arkasındaki bir köyde doğmuştur. Babası, Ali'nin oğlu Mustafa idi. Veliyyüddin eğitimine köyde başlamış ve 15 yaşında Yenişehir'deki Taşmektep [medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese)sinde eğitimine devam etmiştir. 1682'de [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a eğitim için gidene kadar orada okumuştur. İstanbul'da " [usta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3A%C3%BCstad) "sı Abdülvehhâb Efendi ile çalışmış ve [Çatalcalı Ali Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalcal%C4%B1_Ali_Efendi) ile [mülâzemetini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3A%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%AA) tamamlamıştır.[^3] 1688 yılında Veliyyüddin İstanbul'dan ayrılmış ve yaklaşık 32 yaşında [Mekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke)'ye taşınmıştır. Orada 7 yıl kaldı ve bu nedenle ([lakap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wiktionary%3Alakap)) **Cârullah** ("Allah'ın komşusu") ek adını almıştır.[^4][^5] Mekke'de, [Nakşibendiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) [tarikatının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat_%28%C4%B0slam%29) Müceddidiyye kolundan Ahmed Yekdest Cüryânî'nin takipçisi olmuştur. Ayrıca [Medine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medine), [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep), [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam) ve [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a seyahat etmiş, [Halveti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik), [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) ve [Mevlevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevlev%C3%AElik) tarikatlarından [icazet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0cazet) almış ve ayrıca [Kadiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kadir%C3%AElik) ve Ömeri tarikatlarıyla da ilişkilendirilmiştir.[^6] ## Olgunluk 1698 veya 1702'de Cârullah, İstanbul'a dönmüş ve ders vermeye başlamıştır.[^7] Aralık 1702'de [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'ye gitmiştir ve orada [1703 yeniçeri isyanının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_Vakas%C4%B1) olaylarına tanık olmuş olabilir.[^8] 1706-07'den önce Fatih'teki [Feyzullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feyzullah_Efendi)'nin Feyziye Medresesi'nde; 1707'de Saçlı Emir Medresesi'nde; 1716'da tekrar Feyziye Medresesi'nde ve 1726-27'de [Ayasofya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayasofya) Medresesi'nde ders veriyordu. 1727-28'de [Süleymaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye_Camii) Darülhadis'te ([hadis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hadis) okulu) ders vermeye başlamıştır.[^9] Daha sonra [Galata](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galata) ve Edirne'de [kadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1)lık yapmıştır. ## Ölüm ve cenaze Cârullah, Eylül 1738'de ölmüş ve inşa ettirdiği bir medresenin mezarlığına gömülmüştür. ## Mirası ### Eserleri Çarullah Efendi çeşitli konularda önemli miktarda eser yazmıştır. Eserleri arasında şunlar yer almaktadır: - *Tuḥfetü'l-erîb*; [Fahreddin er-Râzî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fahreddin_er-R%C3%A2z%C3%AE)'nin *Mefâtîḥu'l-ġayb adlı* eserinde teolojik bir tartışma üzerine risale. - *Ḥâşiye ʿalâ Câmiʿi'r-rumûz*; Hanefi fıkıhına dair bir eserin notasyonu. - *Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi Ḥikmeti'l-ʿayn*; mantık üzerine bir eser üzerine yorum. - *Hâşiye alâ Şerhi'l-Hidaye fi'l-hikme*;[^10] Cârullah Efendi'nin filozof [İbn Sina](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Sina) ve [Fârâbî](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C3%A2r%C3%A2b%C3%AE)'yi dalalet suçlamalarına karşı savunduğu felsefeyle ilgili bir eser[^11][^12] ### Kütüphane 1722 yılında Cârullah, Feyzullah Efendi medresesine 800 kitap bağışladı. Bunlar 1734 yılında Cârullah'ın [Fatih Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih_Camii) [külliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClliye)sindeki [Ayak Medreseleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi) yakınlarında inşa ettirdiği bir kütüphaneye nakledilmiştir. Sonunda bağışladığı toplam kitap sayısı 2200 olmuştur. Bunlar daha sonra [Beyazıt Camii'ne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayezid_Camii), ardından bir milli kütüphaneye ve nihayet 1963 yılında [Süleymaniye Kütüphanesi'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye_Yazma_Eser_K%C3%BCt%C3%BCphanesi) Cârullah Efendi Bölümü'ne nakledilmiştir. [^1]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^2]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^3]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^4]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^5]: Carullah. Nişanyan Adlar. [^6]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^7]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^8]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^9]: Kalaycı, Mehmet. Veliyyüddîn Cârullah Efendi’nin (ö. 1151/1738) 'Terceme-i Hâli'ne Bir Katkı. Journal of Islamic Review, 12 Mart 2021, s. 357-388. [^10]: Arıcı, Müstakim. Sahn-ı Semân'dan Dârülfünûn'a: Osmanlı'da İlim ve Fikir Dünyası: Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler, XVIII. Yüzyıl. Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2018, s. 9-21. [^11]: Arıcı, Müstakim. Sahn-ı Semân'dan Dârülfünûn'a: Osmanlı'da İlim ve Fikir Dünyası: Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler, XVIII. Yüzyıl. Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2018, s. 9-21. [^12]: Balıkçıoğlu, Efe Murat. Verifying the Truth on Their Own Terms: Ottoman Philosophical Culture and the Court Debate between Zeyrek (d. 903/1497-98 [?]) and Ḫocazāde (d. 893/1488). Edizioni Ca' Foscari, 7 Mart 2023, s. 75.