# Vecihi Hürkuş
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Vecihi_H%C3%BCrku%C5%9F
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Vecihi Hürkuş, https://tr.wikipedia.org/wiki/Vecihi_H%C3%BCrku%C5%9F (CC-BY-SA-4.0)
* (public-domain)*
- **Doğum yeri:** Arnavutköy, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Ankara, Türkiye
- **Mezaryeri:** Cebeci Asri Mezarlığı, Ankara
- **Hizmet yılları:** 1912-1925
- **Rütbesi:** Pilot Astsubay Başçavuş
- **Birimleri:** 7. Tayyare Bölüğü; 9. Tayyare Bölüğü
- **Savaşları:** Balkan Savaşları; I. Dünya Savaşı; Kurtuluş Savaşı
- **Eşi:** Hadiye Hürkuş
**Vecihi Hürkuş** (6 Ocak 1896 - 16 Temmuz 1969), [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) [savaş pilotu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sava%C5%9F_pilotu), [havacılık mühendisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C3%A7ak_m%C3%BChendisli%C4%9Fi) ve havacılık öncüsüdür. Türkiye'nin ilk uçağı [VECİHİ K-VI](https://turkipedia.org/tr/wiki/VEC%C4%B0H%C4%B0_K-VI)'yı üretmiş ve ülkenin ilk sivil uçuş okulunu kurmuştur.
## İlk yılları
Vecihi Hürkuş, 6 Ocak 1896 tarihinde [Akıntıburnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C4%B1nt%C4%B1burnu), [Arnavutköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutk%C3%B6y%2C_Be%C5%9Fikta%C5%9F), [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da doğdu. Babası gümrük memuru Faham Bey ve annesi Zeliya Nihir Hanım'dı. Babası, Vecihi üç yaşındayken öldü. Üsküdar Paşakapısı İlkokulu'na ve ardından Tophane Sanat Okulu'na gitti. [Tophane Sanat Okulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tophane_Sanat_Okulu)'ndan mezun olduktan sonra 1912 yılında [Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1) sırasında [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu_%28modern_d%C3%B6nem%29)na katılmıştır.
## Askerî kariyeri
### Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı
1912 yılında gönüllü olarak amcası [Albay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albay) Kemal Bey ile birlikte Balkan Savaşları'na katıldı ve [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'ye gönderildi. Savaştan sonra [Beykoz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beykoz)'da bir [esir kampının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sava%C5%9F_esiri_kamp%C4%B1) komutanı olarak atandı. Mısır'a giden pilotların ölümlerinden etkilendi ve model uçaklar yapmaya başladı. Kendisi de pilot olmak istedi, ancak onun çok genç olduğu düşünüldü. Bunun yerine uçak teknisyeni okuluna gitti ve burada uçaklar hakkında bilgi edindi.
1914'te [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın başlamasıyla, [Irak Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi) için [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a teknisyen olarak gönderildi. 12 Şubat 1916 tarihinde, diğer pilot [üsteğmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cste%C4%9Fmen) Mehmet Ali ile günümüzün [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin_%28b%C3%B6lge%29) yakınlarında bir keşif uçuşu yaptı. Uçuş sırasında uçak [arızalandı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perd%C3%B6vites) ve düştü. Mehmet Ali'nin bacağı kesilmek zorunda kaldı, Hürkuş ise kritik durumda İstanbul'a gönderildi. Tedavisinin ardından [Yeşilköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ye%C5%9Filk%C3%B6y)'deki [Tayyare Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayyare_Mektebi)'ne girdi ve pilot oldu. Aralık 1916'da [astsubay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astsubay) olarak 7. Tayyare Bölüğü'ne katıldı. 26 Eylül 1917 tarihinde yüzbaşı [Şükrü Koçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_Ko%C3%A7ak) ile birlikte bir Rus uçağını düşürdüler, bu olay Türk havacılık tarihinde bir ilk olarak kabul edilir.
[Kafkasya Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi)'nde Hürkuş, 8 Ekim 1917 tarihinde bir [hava çatışmasında](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0t_dala%C5%9F%C4%B1) yaptığı taktiksel hata sonucu yara aldı ve [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'a acil iniş yaptı. [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından esir alınacağını fark edince, uçağını teslim etmemek için yaktı. [Nargin Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Zire)'ndaki bir esir kampına götürüldü ve burada tutuldu, ancak [Azerbaycanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler)ın yardımıyla kaçtı. 13 Mayıs 1918'de [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) üzerinden İstanbul'a döndü. Dönüşünden sonra İstanbul Hava Sahası'nı savunmakla görevli 9. Tayyare Bölüğü'ne katıldı. Savaşın sona ermesiyle birlikte askerlikten terhis edildi. Bu süreyi de boş geçirmeyerek Ocak 1919'da daha sonra [Türk Hava Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hava_Kurumu)'nda da beraber çalışacağı arkadaşı [Şakir Hazım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eakir_Haz%C4%B1m) ile birlikte [Münakalat-ı Havaiye (Hava Ulaşımı) Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnakalat-%C4%B1_Havaiye_Cemiyeti)'ni kurdu. Bu cemiyet aracılığıyla [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'na uçak ve uçak malzemeleri göndermeye çalıştı. Cemiyetin nizamnamesi 1925 yılında Türk Hava Kurumunun kuruluş nizamnamesi çalışmalarında da örnek olarak alındı.[^1]
### Kurtuluş Savaşı
*Kurtuluş Savaşı sırasında Hürkuş'un portresi (public-domain)*
Kurtuluş Savaşı sırasında Hürkuş, birkaç uçak uçurdu ve bakımını yaptı. Haziran 1920'de birkaç havacı arkadaşıyla birlikte, işgal altındaki İstanbul'dan bir uçak çalarak [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'daki [Kuvâ-yi Milliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Milliye)'ye katılmaya çalıştı. Bu girişim, uçağın fazla ağırlık nedeniyle düşmesi sonucu başarısız oldu. [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'daki uçak istasyonuna pilot olarak katıldı ve buradan [Türk Ordusuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kara_Kuvvetleri) destek için keşif ve saldırı uçuşları yaptı.
20 Ağustos 1920'de, [Simav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Simav) yakınlarında başka bir uçakla birlikte keşif uçuşu yaptı. Bir vadinin üzerinden alçaktan uçtuktan sonra üsse dönerken, [Kelemyenice](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BC%C5%9Fsu%2C_Simav) yakınlarında bir askerî kamp gördü ve çadırların gri renkte olduğunu görünce bomba atmaya karar verdi. Ancak bu kamp, Türk kuvvetlerinden [Kuvâ-yi Seyyâre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Seyy%C3%A2re)'ye aitti. Hürkuş [Uşak](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C5%9Fak)'a indiğinde, bu birliğin bombalandığını ama can kaybı olmadığını bildiren ve Türk uçaklarından karşılık vermelerini talep eden bir telgraf aldı. Hatasından dolayı şok olan Hürkuş, Kuvâ-yi Seyyâre'nin isteğini yerine getirmeyi teklif etti. Aynı gün yeniden havalandılar ve 40 dakika sonra [Demirci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demirci%2C_Manisa)'ye ulaştılar, burada biri güneyde, diğeri kuzeydoğuda iki kamp tespit ettiler. Hürkuş iki bomba attıktan sonra Uşak'a döndü. Ertesi sabah Kuvâ-yi Seyyâre, Demirci çevresindeki zayıflamış Yunan kuvvetlerine saldırdı.
Mart 1921'in sonlarında Hürkuş, [Eskişehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski%C5%9Fehir)'den kalkarak [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) ve [Bilecik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilecik) çevresindeki Yunan kuvvetlerini birçok kez [Pfalz D.III](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pfalz_D.III) ile bombaladı. 25 Mart'ta, bir motor arızası nedeniyle dönmek ve iniş yapmak zorunda kaldı. [Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi) öncesinde, [Türk Hava Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hava_Kuvvetleri) sadece bir operasyonel avcı uçağına sahipti, çünkü iki uçak düşürülmüş ve biri tamir gerektiriyordu. 19 Ağustos 1921'de Hürkuş, bir ay önce [Kuşadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C5%9Fadas%C4%B1)'na acil iniş yapmış [Yunan Hava Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Hava_Kuvvetleri)'ne ait ele geçirilen bir de [Havilland DH.9](https://turkipedia.org/tr/wiki/Airco_DH.9) uçağını kullandı. Uçağın hâlâ çalışır durumda olduğunu tespit ederek ona *İsmet* adını verdi. Sakarya Meydan Muharebesi sırasında, bu uçakla toplam 24 [keşif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C5%9Fif_%28askeriye%29) uçuşu yaptı. 1923 yılında Hürkuş'a, Edirne'den [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'e terk edilmiş bir yolcu uçağını uçurma görevi verildi.
## İlk Türk uçağı
*VECİHİ K-VI'nın yapımı sırasında, 1924 (public-domain)*
14 Haziran 1923'e kadar Hürkuş, yeni eğitim ve keşif uçağı [VECİHİ K-VI](https://turkipedia.org/tr/wiki/VEC%C4%B0H%C4%B0_K-VI)'nın teknik çizimlerini tamamladı. Projeyi Türk Hava Kuvvetleri'ne sundu ve onay aldı. Arkadaşlarıyla birlikte Halkapınar Uçak Tamir Atölyesi'nde uçağı inşa etmeye başladı. Günde en az 16 saat çalışarak ve bazen iki saatten az uyuyarak uçağı yapmaya devam etti. Sadece uzun mesafe görevlerinde çalışmadı; Aralık 1923'te beş havacıyla birlikte Avrupa havacılığını incelemek üzere gönderildi, Nisan 1924'ten sonra geri döndü. Uçak 14 ayda monte edildi. Uçağı sertifikalandırmak için bir teknik komite kuruldu, ancak yeterli kalifiye üye olmadığından uçuş talebi reddedildi. 28 Ocak 1925'te Hürkuş, K-VI'yı ilk kez uçurdu ve 15 dakikalık bir uçuşun ardından geri indi. Bu, Türk yapımı bir uçakla yapılan ilk uçuştu.
Aynı gün, Hürkuş'un izinsiz uçtuğu için hapis cezası aldığı bildirildi. Bu, hemen hava kuvvetlerinden istifa etmesine neden oldu. Genel teftiş makamına istifası bildirildiğinde, cezası kaldırıldı, "ama artık çok geçti". Başka bir yönetici, onu istifasını geri çekmeye ikna etti. İstifasını geri çekmek için müfettişin ofisine gittiğinde, müfettiş onu "sert, soğuk ve aşağılayıcı bir şekilde" karşıladı. Bunun üzerine Hürkuş, istifasını tamamlamak için geldiğini söyledi. Hürkuş, K-VI'yı geri almaya çalıştı, ancak "gecikmelerle karşılaştı". Uçak, [hangar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hangar)da değil, dışarıda bırakılmıştı ve daha sonra bilinmeyen koşullarda yok edildi.
## Türk Tayyare Cemiyeti ile ilk çalışması
Hürkuş, hava kuvvetlerinden ayrıldıktan sonra yeni kurulan [Türk Tayyare Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hava_Kurumu)'ne (TTaC) katıldı. Cemiyetin mühendislik şubesini organize etmekle görevlendirildi. Bu süreçte [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) tarafından Cemiyetin kuruluşuyla görevlendirilmiş [Cevat Abbas Gürer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cevat_Abbas_G%C3%BCrer) ile yakın çalıştı. Zaman zaman bizzat [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) ile görüştü. Atatürk'ün kendisine ve cemiyete yaptığı katkıları anılarında şöyle anlatmaktadır: Bilhassa, hatıralarını daima rahmet ve minnetle andığımız Büyük Atatürk'ün, bu mevzuda teşebbüse ileri bir ilgi göstermesi, Tayyare Cemiyeti'nin fahri reisliğini kabul etmesi büyük bir nimet olmuştu. Bu arada benim emeğim mahsulü tayyarem konusuna temas eden reisim "Merak etme Vecihi, daha âlâsını yapacaksın" diyerek gönlümü alıyordu.[^2]Haziran 1925'te, [Ceyhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyhan)'daki halkın bağışlarıyla alınan ve Ceyhan ismi verilen Ansaldo yapımı bir uçakla [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'dan şehre uçtu. Yol boyunca TTaC hakkında yerleşim yerlerine broşürler dağıttı. [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana)'da dönüş yolunda akrobasi uçuşları yaptı ve gökyüzünde [sarmal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarmal)lar çizdi. Tayyare Cemiyeti'nin ilk uçağı olan bu Ansaldo uçağını satın alma kararını vermek için Ankara'da İtalyan pilotlarla deneme uçuşuna çıktığı sırada İtalyan pilot, Cevat Abbas Bey'e Vecihi Hürkuş için şu sözleri söyledi: "Ekselans sizi tebrik ederim, böyle bir pilota sahipsiniz. Uçuşlarını hayret ve takdirle takip ediyorum. Dünyada hiçbir pilot yoktur ki, ilk uçtuğu yeni tip bir tayyareye bu kadar hakim olsun ve tayyareyi elinde bir kalem gibi oynatsın". Bu sözlerden çok memnun olan Cemiyet başkanı Cevat Abbas, Vecihi Hürkuş'a "Baş Tayyareci" unvanını verdi.[^3]
Ceyhan'da ve Ceyhan'a giderken yaptığı havacılık gösterileri halkı çok etkilemiş, cemiyet için büyük bağışlar toplanmıştı. Ankara'ya dönüşünde Atatürk ile görüştü, büyük bir takdir ve tebrikle karşılandı. Hatta Atatürk kendisinin de Ankara'dan İstanbul'a uçakla gitme isteğini bildirdi. Aynı yıl, Mustafa Kemal Atatürk ve Cemiyet başkanı Cevat Abbas Gürer'in teklifiyle Avrupa havacılığını incelemek üzere kurulan TTaC komitesine katıldı. 5 Temmuz'da, üç komite üyesiyle birlikte Avrupa'ya gitti ve Almanya, Danimarka, İsveç, Fransa ve İtalya'daki havacılık tesislerini ziyaret etti. Grup 2 Eylül'de Türkiye'ye döndü. O dönemde TTaC'nin *Baş Tayyareci*si olarak biliniyordu, ancak [Recep Peker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Peker)'in isteği üzerine bu unvanı kullanmayı bıraktı.
1926 yılında [Millî Savunma Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Savunma_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29) tarafından [Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri)'de uçak üretmek amacıyla fabrika kurmak için Almanya'daki [Junkers](https://turkipedia.org/tr/wiki/Junkers) fabrikasına gönderildi. [Junkers A 20](https://turkipedia.org/tr/wiki/Junkers_A_35) modelinde bazı sorunlar tespit etti ve bu sorunlar [A 35](https://turkipedia.org/tr/wiki/Junkers_A_35) modelinde düzeltildi. Türkiye'ye döndükten sonra, Junkers G 23 ve [Junkers F13](https://turkipedia.org/tr/wiki/Junkers_F13) ile Ankara ve Kayseri arasında yolcu taşımacılığı yapması istendi. Bu, ülkenin ilk [sivil havacılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivil_havac%C4%B1l%C4%B1k) uçuşuydu.
## Uçak atölyesi ve uçuş okulu
*Milliyet gazetesinde Hürkuş'un ikinci uçağı Vecihi K-XIVin 1930'daki uçuşuna ilişkin haber (Milliyet Gazetesi, public-domain)*
*29 Haziran 1931 tarihli Cumhuriyet gazetesinde Vecihi Bey, Rüsuhi Savaşçı ile bir arada. (Cumhuriyet Gazetesi, public-domain)*
1930 yılında, TTaC'ye uzun bir ara verdi. Denize erişimi olan [Kadıköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1k%C3%B6y)'de bir kereste dükkânı kiraladıktan sonra, üç ay içinde ikinci uçağı olan *Vecihi K-XIV*i üretti. Uçağı ilk kez 16 Eylül'de [Fikirtepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fikirtepe)'de basının ve kalabalığın önünde uçurdu. Daha sonra uçuş izni almak için Ankara'ya uçtu, ancak yine nitelikli personel eksikliği nedeniyle reddedildi ve bunun yerine yurt dışından izin alması istendi. Türkiye ile iyi ilişkileri nedeniyle iznin [Çekoslovakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ekoslovakya)'dan alınmasına karar verildi. Hürkuş, 6 Aralık 1930'da [Prag](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prag)'a ulaştı, uçağı ise hâlâ Türkiye'deydi. Uçak, tüm ilgili belgeler [Çekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ek%C3%A7e)ye çevrildikten sonra Şubat 1931'de trenle Prag'a gönderildi. 23 Nisan 1931'de uçak yakınlardaki bir kumarhanede sertifikalandı. Hürkuş, Vecihi K-XIV ile Çekoslovakya'dan Türkiye'ye uçtu ve 5 Mayıs'ta ülkeye ulaştı. Havacılığı tanıtmak için K-XIV ile yurt içinde uçuşlar yaptı ve çeşitli konferanslar verdi. Eylül 1931'de [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) boyunca uçtu ve uçuşlardan sonra kalabalığı TTaC'ye bağış yapmaya ikna etmek için konuşmalar yaptı. TTaC birçok bağış aldı ve uçuşlar başarılı kabul edildi. Ancak TTaC, Hürkuş'un asistanını rapor göndermediği için işten çıkardı. Ayrıca, Vecihi K-XIV uçuşlardan men edildi; bu iki sebepten Hürkuş, TTaC'den istifa etti.
Hürkuş, 28 Aralık 1931'de ilk Türk havacılık kulübünün açılış töreninde yer aldı. Kulüpte havacılıkla ilgili dersler verdi. Şubat 1932'de kulübün yönetim kuruluna seçildi. Kulüp kapandıktan sonra Hürkuş, TTaC'yi kulübe mali destek vermediği için suçladı. TTaC ile yaptığı konferanslarda gençlerin havacılığa olan ilgisini fark etti. İnsanlardan pilot olmak isteyen mektuplar aldı. Aralık 1931'de halka açık bir uçuş okulu açma niyetini ilk kez açıkladı. [Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri_Genelkurmay_Ba%C5%9Fkanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) bu fikri onayladı. Ocak 1932'de okulun yeri belirlendi ve hangar inşaatı neredeyse tamamlandı. 21 Nisan 1932'de Hürkuş, Türkiye'nin ilk sivil havacılık okulu olan *Vecihi Sivil Tayyare Mektebi*ni resmen kurdu. Başlangıçta eğitimlere aynı yıl 27 Eylül'de başlamak istedi çünkü bu tarih Vecihi K-XIV'ün ilk uçuşunun yıldönümüydü. İnşaatın sürmesi nedeniyle bu tarih en az Şubat 1933'e ertelenmek zorunda kaldı, ancak Hürkuş, 27 Eylül'ü sembolik bir tarih olarak kullanmaya devam etti. Okula on altı öğrenci kaydoldu. Aynı yıl Hürkuş, ayrıca kendi uçak atölyesi olan Vecihi Faham Uçak Yapım Atölyesi'ni açtı. Atölye tek bir hangardan oluşuyordu.
*Vecihi K-XIV uçağıyla Hürkuş (public-domain)*
Vecihi K-XIV, eğitimde kullanıldı ve aynı amaçla ikinci bir K-XIV de üretildi. Okul, çoğunlukla resmî kurumlardan mali destek ve uçak parçaları dâhil olmak üzere birçok bağış aldı. Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı, Haziran 1933'te iki uçak hediye etti. Hürkuş ayrıca okulu finanse etmek için reklam satışı yaptı. Okul, motorlu ve [planör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Plan%C3%B6r) uçaklar için eğitim sağladı, ancak planör eğitimi tam olarak uygulanmadı. [Bedriye Tahir Gökmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bedriye_Tahir_G%C3%B6kmen) de dâhil olmak üzere altı öğrenci yalnız uçuş gerçekleştirdi. 17 Eylül 1934'te okul, "hükûmetin sivil havacılığın daha geniş ve daha temel bir şekilde yayılması için modern ve büyük bir kurum oluşturma planı" nedeniyle *Müdafaa-i Milliye Vekâleti* tarafından kapatıldı. Hürkuş, bu kararı protesto etmek için Ankara'ya gitti, ancak başarılı olamadı. Uçuş okulu faaliyet gösterdiği süre boyunca, Hürkuş birkaç uçak daha üretti. 1933 yılında diğer bir havacı olan [Nuri Demirağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Demira%C4%9F)'ın mali bağışı ile Vecihi K-XVI'yı, atölyesinde kabinli olarak üretti. Uçak motoruyla çalışan bir tekne olan Vecihi SK de yapıldı. Ertesi yıl Hürkuş, Vecihi X-VI-D adlı yolcu [deniz uçağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_u%C3%A7a%C4%9F%C4%B1)nı inşa etti.
## Türk Tayyare Cemiyeti'nde ikinci görev
1935 yılında [Mustafa Kemal Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk), [Fuat Bulca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_Bulca)'dan TTaC ile yeni bir havacılık projesi oluşturmasını ve Hürkuş'u bu projeye dâhil etmesini istedi. Türkkuşu adı verilen bu projenin amacı genç Türk havacıları eğitmekti. Hürkuş, uçaklarından biriyle Ankara'ya taşındı. Ankara'da Türkkuşu hangarları ve tesislerinin inşasında çalıştı. Proje kapsamında, eski uçuş okulunun öğrencileri ve [Sabiha Gökçen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabiha_G%C3%B6k%C3%A7en) de dâhil olmak üzere birçok öğrenci, [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'nin Koktebel'deki bir planör okuluna gönderildi. 1935'ten 1936'ya kadar Hürkuş, Türkiye'nin ilk planörünü inşa etmek için çalıştı. Ankara US-4 ve Ankara PS-2 adında iki planör inşa etti.
TTaC'nin adı [Türk Hava Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hava_Kurumu) (THK) olarak değiştirildikten sonra, Hürkuş tekrar kuruma katıldı ve 1937'de Almanya'daki Weimar Mühendislik Okulu'na gönderildi. 27 Şubat 1939'da bu okuldan uçak mühendisliği diploması aldı. Daha sonra Türkiye'ye döndü ve mühendislik lisansı almak için [Bayındırlık Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87evre%2C_%C5%9Eehircilik_ve_%C4%B0klim_De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fi_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na başvurdu, ancak "iki yılın mühendis olmak için çok kısa bir süre olduğu" gerekçesiyle reddedildi. [Danıştay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dan%C4%B1%C5%9Ftay_%28T%C3%BCrkiye%29) bu kararı daha sonra bozdu ve Hürkuş'un başvurusu kabul edildi. THK onu teknik yeterliliği olmayan [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van)'daki şubesine atadı. Bu durum onu THK'den istifa etmeye yöneltti.
## Sonraki girişimleri ve ölümü
*Hürkuş'un Cebeci Asri Mezarlığı'ndaki mezarı (Modern primat, CC-BY-SA-4.0)*
1942'de Hürkuş, 1915'ten 1925'e kadar olan havacılık deneyimlerini anlatan ilk kitabı *Havalarda*yı yazdı. 1947'de *Kanatlılar Birliği* adlı bir havacılık kulübü kurdu ve sonraki yıl *Kanatlılar* adlı aylık bir havacılık dergisi yayımlamaya başladı, dergi 12 sayı sürdü. 1951'de beş arkadaşıyla birlikte havadan tarımsal ilaçlama yapmak için bir şirket kurdu, ancak anlaşmazlık nedeniyle şirketten ayrıldı. Bir yıl sonra Birleşik Krallık'tan bir Proctor V satın alarak çeşitli markaların reklamını yapmak için uçuşlar gerçekleştirdi.
29 Kasım 1954 tarihinde, [Türk Hava Yolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Hava_Yollar%C4%B1)'nın eski uçaklarını satın alarak Hürkuş Hava Yolları'nı kurdu. Diğerlerinin hizmet vermediği yerlere uçmayı hedefledi, ancak [sabotaj](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabotaj)lar ve uçak problemleri nedeniyle hava yolu uçuşları yasaklandı. Uçaklardan biri 1955'te kaçırılarak Bulgaristan'a götürüldü. Hayatının sonlarına doğru, uçuş yapamayan uçakların sigorta maliyetleri nedeniyle borca girdi; hatta hükûmetten ulusal hizmeti için aldığı ödemeler bile haczedildi.
[Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'dayken [beyin kanaması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyin_kanamas%C4%B1) geçiren Hürkuş, [koma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koma)ya girdi. 16 Temmuz 1969 tarihinde [Gülhane Askerî Tıp Akademisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClhane_E%C4%9Fitim_ve_Ara%C5%9Ft%C4%B1rma_Hastanesi)'nde öldü. [Cebeci Asri Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebeci_Asri_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na defnedildi. 52 yıllık uçuş kariyerinde Hürkuş, 102 farklı türde uçak uçurdu ve 30.000 saatten fazla havada kaldı.
Hürkuş, [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)nden üç takdirname ve [İstiklâl Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1) almıştır. [Hürkuş](https://turkipedia.org/tr/wiki/TUSA%C5%9E_H%C3%BCrku%C5%9F) ve [Hürjet](https://turkipedia.org/tr/wiki/TUSA%C5%9E_H%C3%BCrjet) uçakları, kendisine ithafen isimlendirilmiştir.[^4]
## Kişisel yaşamı
Kurtuluş Savaşı sırasında Vecihi, [Akşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C5%9Fehir) emniyet müdürünün kızı Hadiye Hanım ile evlendi ve çiftin iki kızları oldu. Daha sonra çocukluk aşkı İhsan Hanım ile evlendi ve ondan bir kızı daha oldu. 1950'de tekrar Hadiye Hanım ile evlendi. [Soyadı Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyad%C4%B1_Kanunu)'ndan önce babasının isminden dolayı "Vecihi Feham" olarak anılan Vecihi, 1930'lu yıllar boyunca yaptığı uçaklara "Vecihi [Kartal](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3Awikt%3Akartal)" imzasını atmıştı. Soyadı Kanunu'nun ardından soyadını önce "Türküş", daha sonra 1949'da "Hürkuş" olarak değiştirdi.
Yeğeni Eribe Hürkuş, Türkiye'nin ilk kadın havacılarından biriydi. 29 Ekim 1936'daki [Cumhuriyet Bayramı](https://turkipedia.org/tr/wiki/29_Ekim_Cumhuriyet_Bayram%C4%B1) kutlamaları sırasında [paraşütle atlarken](https://turkipedia.org/tr/wiki/Para%C5%9F%C3%BCtle_atlama) öldü ve Türkiye'nin ilk kadın havacılık şehidi oldu.
## Mirası
*TUSAŞ Hürkuş, adını Vecihi Hürkuş'tan almıştır. (Bulent KAVAKKORU, CC-BY-SA-2.0)*
Hürkuş, Kurtuluş Savaşı'ndaki hizmetleri için [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)nden üç takdirname almıştır ve bu kadar çok takdirname alan tek kişidir. Ayrıca Kurtuluş Savaşı sırasında pilot olarak yaptığı çalışmalar nedeniyle [İstiklâl Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1) sahibidir.
[Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir_Ahi_Evran_%C3%9Cniversitesi)'nden Abdullah Aydoğan'a göre Türk havacılığı, Hürkuş'un girişimleri sayesinde "kısıtlı kaynaklara rağmen değerli deneyimler" kazanmıştır. [Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ](https://turkipedia.org/tr/wiki/TUSA%C5%9E) (TUSAŞ) tarafından geliştirilen [turboprop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turboprop) [eğitim uçağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fitim_u%C3%A7a%C4%9F%C4%B1) [Hürkuş](https://turkipedia.org/tr/wiki/TUSA%C5%9E_H%C3%BCrku%C5%9F) ve [süpersonik](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCpersonik) hafif savaş uçağı [Hürjet](https://turkipedia.org/tr/wiki/TUSA%C5%9E_H%C3%BCrjet), onun adını taşımaktadır. [Kudret Sabancı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kudret_Sabanc%C4%B1)'nın 2018 yapımı [*Hürkuş: Göklerdeki Kahraman*](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrku%C5%9F%3A_G%C3%B6klerdeki_Kahraman) adlı dram filmi Hürkuş'un hayatına dayanmaktadır. 2022 yılında [Türkiye Radyo Televizyon Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_Radyo_Televizyon_Kurumu) (TRT), Hürkuş da dâhil olmak üzere millî savunmadaki beş önemli Türk'ün hayatını konu alan *Savunma Sanayiinin Yalnız Dehaları* adlı belgeselin çekimlerine başlamıştır.
### Popüler kültür
1977 yapımı Türk komedi filmi “[Gülen Gözler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClen_G%C3%B6zler)”de [Şener Şen](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eener_%C5%9Een)’in canlandırdığı Vecihi karakterinin adı, Türk havacılık tarihinin önde gelen pilotu Vecihi Hürkuş’tan esinlendiği ifade edilmektedir. Karakter, filmde Fikret karakterini etkilemek için ara sıra uçakla uçmaktadır; bu yönüyle [Yeşilçam sineması](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_sinemas%C4%B1)nda esprili bir figür hâline gelmiştir.[^5]
[^1]: HÜRKUŞ, Vecihi, Bir Tayyarecinin Anıları, 1. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, lstanbul, Aralık 2000, ss. 176-177.
[^2]: HÜRKUŞ, Vecihi, Bir Tayyarecinin Anıları, 1. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, lstanbul, Aralık 2000, ss. 176-177.
[^3]: GÜRER, Turgut, Atatürk'ün Yaveri Cevat Abbas Gürer: Cepheden Meclise Büyük Önder ile 24 Yıl, Cumhuriyet Kitapları, Kasım 2006, s. 296.
[^4]: Vecihi Hürkuş (1895- 1969). Atatürk Ansiklopedisi.
[^5]: Efsane 'Vecihi' karakterinin uçak düşüren ilk Türk pilottan esinlendiğini biliyor muydunuz?. T24.