Vaveyla (şiir)

Vaveyla, Tanzimat dönemi yazarlarından Namık Kemal'in vatan sevgisini ve vatan uğruna yapılan fedakârlıkları işleyen, aruz vezni ile yazılmış bir şiiridir.

Namık Kemal'in en tanınmış şiirlerindendir. O sırada Midilli adasında sürgün edilmiş olan şair, bu şiiri Osmanlı Devleti'nin 93 Harbi'nde yenilmesini öğrenmenin üzüntüsü ile yazmıştır.^{[1]KöKer, Saniye. NAMIK KEMAL'İN VAVEYLA ŞİİRİNDE RETORİK SÖYLEM. 26 Mayıs 2022, s. 179-194.[2]Akün, Ömer Faruk. Nâmık Kemal. 2006.} Klasik Türk edebiyatındaki gazel ve kaside türlerinden etkilenmiş olsa da kafiye yapısı ve içeriği ile klasik Türk şiirinden ayrılan bir eserdir.^{[3]Vâveylâ (Namık Kemal). 19 Aralık 2010.}

Şair, bu şiirde vatana karşı duyduğu derin aşkı bir sevgiliye duyulan aşkla özdeşleştirerek işlemiş ancak düşman işgaline uğrayan ve sıkıntılar içinde olan vatanı "kanlı kefen" giymiş bir sevgiliye benzetmiştir.^{[3]Vâveylâ (Namık Kemal). 19 Aralık 2010.} Böylece vatan kavramı, acı çeken yaralı bir kadın olarak somutlaştırılmıştır. Şiirin ilk mısraı "Feminin rengi aksedip tenine" ifadesiyle başlar, bu dize ile milletin varlığının vatanın varlığına bağlı olduğu ifade edilir. Söz konusu kadın, ikinci bentte bedeni yara içindeyken evlatlarını sımsıkı tutan bir anneye benzetilir ve kutsallığı vurgulanır.

Vatan tasavvurunu İslam'dan ayrı düşünmeyen şair, üçüncü bentteki "Git vatan! Ka’be’de siyâha bürün." ifadesi ile vatan ve Müslümanlar için büyük bir kutsiyet ifade eden Kâbe arasında ilişki kurmuştur. Bu bentte şair, acılar içinde bir anne olarak somutlaştırdığı vatana seslenmektedir. Onu, acısının İslam dünyasının en kutsal mekanlarında gözler önüne sermeye davet eder. Kâbeye gidip karalar bürünmesini, bir kolunu peygamberin Medine'deki mezarına; bir kolunu da haksızlığa direnişin, fedakârlığın sembolü Kerbela'ya uzatmasını söyler. Şair, son dizede doğrudan Allah'a yakarır. Bu yakarışla vatanın kaybolmasının inancın kaybolması tehlikesi getirdiğine dikkat çeker. Bedir ve Huneyn savaşlarına gönderme yapar.

Ayrıca bakınız

• Vatan Mersiyesi